Tỉ phú 28 tuổi vực dậy tham vọng AI của Meta giữa vòng vây hoài nghi

Một năm sau khi Mark Zuckerberg bổ nhiệm Alexandr Wang làm Giám đốc AI để thúc đẩy nỗ lực AI của Meta theo kiểu “thời chiến”, công ty trị giá 1.500 tỉ USD đã cho ra đời Muse Spark. Đây là mô hình AI đáng tin cậy nhất của Meta cho đến nay.

Khi trao trách nhiệm vực dậy lĩnh vực AI của Meta cho nhà đồng sáng lập Scale AI mới 28 tuổi thay vì các nhà nghiên cứu kỳ cựu, Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg đã đặt cược rằng sự khẩn trương và tham vọng của một người ngoài cuộc có thể làm được điều mà bộ máy AI lâu năm tại công ty chưa đạt được.

Theo nguồn tin của trang FT, tỉ phú 28 tuổi đã bắt đầu tạo ra kết quả, dù vẫn phải đối mặt với nhiều chỉ trích vì thiếu kinh nghiệm, các khó khăn nghiên cứu ban đầu và những vấn đề chính trị nội bộ phức tạp khi làm việc tại tập đoàn công nghệ khổng lồ.

Trong gần 12 tháng, Alexandr Wang đã dẫn dắt một nhóm nhà nghiên cứu tinh nhuệ với mức lương hàng triệu USD, tái cấu trúc một phần hoạt động AI của Meta và nổi lên như lãnh đạo có ảnh hưởng hàng đầu công ty. Ông cũng là lãnh đạo Meta duy nhất ngoài Mark Zuckerberg được tham dự bữa tối ở Nhà Trắng với các nhân vật hàng đầu Thung lũng Silicon, do Tổng thống Donald Trump tổ chức năm ngoái.

“Alex Wang và cả Mark Zuckerberg đặt tiêu chuẩn khá thấp cho Muse Spark”

Tháng 4 vừa qua, Meta công bố Muse Spark, mô hình AI đầu tiên được phát triển từ nhóm nghiên cứu bí mật của Alexandr Wang mang tên TBD Lab.

Meta đang chi hàng chục tỉ USD cho AI và các nhà đầu tư muốn thấy bằng chứng rằng số tiền khổng lồ này cuối cùng sẽ tạo ra doanh thu.

Những người ủng hộ Alexandr Wang xem việc ra mắt Muse Spark là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy nỗ lực tái thiết AI của Meta đang đi đúng hướng. Họ tin rằng các phiên bản mô hình AI tiếp theo, dự kiến xuất hiện vài tháng tới, có thể giúp Meta thu hẹp thêm khoảng cách với OpenAI, Google và Anthropic.

“Khối lượng công việc mà TBD Lab hoàn thành trong thời gian ngắn là rất ấn tượng. Alexandr Wang biết rõ những gì mình chưa biết và sẵn sàng lắng nghe”, Russ Salakhutdinov, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Carnegie Mellon và cựu phó chủ tịch nghiên cứu AI của Meta, nhận xét.

Tuy nhiên, nhiều người bên trong Meta lại không bị thuyết phục. Một số người cho rằng phong cách lãnh đạo của Alex Wang quá vội vàng và ông đã thổi phồng những tiến bộ vốn chỉ mang tính từng bước. Một số nhân viên hiện tại và cũ hoài nghi rằng Meta có thể giành vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực AI tiên tiến dưới thời Alex Wang.

“Nhóm TBD Lab, Alex Wang và cả Mark Zuckerberg đã đặt tiêu chuẩn khá thấp cho Muse Spark cả bên trong lẫn bên ngoài công ty. Các phòng thí nghiệm AI khác đang tiến bộ rất nhanh”, một cựu nhân viên AI của Meta nói.

Meta phản hồi rằng: “Thành tích của Alex Wang đã tự nói lên tất cả. Chỉ trong chưa đầy một năm, ông ấy đã giúp xây dựng một trong những đội ngũ nghiên cứu mạnh nhất ngành và dẫn dắt Meta Superintelligence Labs ra mắt Muse Spark cũng như đặt nền móng khoa học, kỹ thuật để mở rộng sang các mô hình còn tiên tiến hơn. Chúng tôi rất háo hức để mọi người thấy những gì họ sẽ làm tiếp theo”.

Meta Superintelligence Labs là đơn vị phụ trách phát triển siêu trí tuệ của Meta.

Meta đang chi hàng chục tỉ USD cho AI và nhà đầu tư ngày càng gây áp lực đòi công ty chứng minh các khoản đầu tư này có thể tạo ra lợi nhuận. Muse Spark và các mô hình AI tương lai của TBD Lab được kỳ vọng sẽ cải thiện hệ thống đề xuất nội dung và quảng cáo của Meta, đồng thời hỗ trợ nhiều sáng kiến như trợ lý AI, tác tử AI cho doanh nghiệp, avatar số và thiết bị đeo thông minh.

Lý do Mark Zuckerberg đặt cược vào Alex Wang

Alex Wang được tuyển dụng sau khi các nỗ lực AI của Meta gặp hàng loạt thất bại năm ngoái, đỉnh điểm là phản ứng kém tích cực dành cho mô hình Llama 4 và nỗi lo ngày càng lớn trong nội bộ rằng các đối thủ đang bỏ xa công ty.

Đáp lại, Mark Zuckerberg đã đầu tư gần 15 tỉ USD vào Scale AI, startup gán nhãn dữ liệu nổi tiếng, đồng thời tuyển Alex Wang về Meta làm Giám đốc AI.

Scale AI từng hợp tác chặt chẽ với nhiều phòng thí nghiệm AI hàng đầu. Mark Zuckerberg tin rằng mạng lưới quan hệ cùng khả năng vận hành của Alex Wang có thể giúp tái thiết bộ máy nghiên cứu AI tại Meta.

Được trao quyền tự chủ lớn và hoạt động bí mật, Alex Wang nhanh chóng thành lập TBD Lab, nhóm khoảng 100 nhà nghiên cứu được tuyển chọn kỹ lưỡng, làm việc trong khu vực bảo mật riêng tại trụ sở Meta ở thành phố Menlo Park (bang California, Mỹ), nơi cần thẻ đặc biệt mới có thể vào.

Cả Alex Wang và Mark Zuckerberg đều có văn phòng trong khu vực này.

TBD Lab gặp nhiều vấn đề

Theo nhiều nguồn tin của FT, giai đoạn đầu của TBD Lab gặp không ít vấn đề. Một số nhà nghiên cứu hàng đầu đã bị các đối thủ chiêu mộ, gồm cả Ruoming Pang - cựu lãnh đạo Apple Foundation Models. Ruoming Pang rời đi chỉ sau 7 tháng làm tại Meta để đến OpenAI.

Một số dự án nghiên cứu, gồm cả nỗ lực xây dựng hoàn toàn mới bộ mã nguồn dùng để huấn luyện mô hình AI, cũng gặp khó khăn.

Cuối cùng, Muse Spark được xây dựng dựa trên một số thành phần hạ tầng AI sẵn có của Meta, gồm mã nguồn và bộ dữ liệu liên quan đến Llama 4.

Sau đó, Alex Wang từng phát biểu rằng Muse Spark được xây dựng “từ đầu”, điều khiến một số người khó chịu vì cho rằng đóng góp của nhóm Llama không được ghi nhận. Điều này phản ánh căng thẳng ngày càng lớn giữa các nhóm AI lâu năm của Meta và TBD Lab.

Sau khi TBD Lab ổn định, Alex Wang bắt đầu xây dựng lộ trình phát triển kết hợp tầm nhìn “siêu trí tuệ cá nhân” của ông và Mark Zuckerberg với quan điểm từ các nhà nghiên cứu, cùng thực tế về việc mở rộng hạ tầng cần thiết để huấn luyện các thế hệ mô hình AI tương lai.

Alex Wang cũng tái cấu trúc bộ phận an toàn AI của Meta bằng cách lập nhóm mới mang tên TBA, viết tắt của To Be Aligned.

Tầm nhìn AI của Alexandr Wang có giúp Meta bắt kịp các đối thủ?

Ở các cuộc họp với Mark Zuckerberg và các giám đốc khác của Meta, Alex Wang ưu tiên phát triển mô hình AI. Trong khi đó, nhiều lãnh đạo khác lại muốn nhanh chóng tung sản phẩm AI ra thị trường.

Trong các buổi trình bày mang tên Vibe Checks, Alex Wang thường nói về mục tiêu lý tưởng là tạo ra AI đủ thông minh để giải quyết các vấn đề của thế giới, trái ngược với nhiều lãnh đạo khác vốn muốn tập trung AI vào các ứng dụng mạng xã hội.

Nhiều nguồn tin cũng cho biết Alex Wang muốn Meta chú trọng hơn vào các mô hình AI độc quyền thay vì duy trì chiến lược mã nguồn mở lâu nay.

Để xây dựng sự ủng hộ cho tầm nhìn của mình, Alex Wang cố tạo ra văn hóa startup ít phân cấp trong TBD Lab. Trong một podcast gần đây, ông nói rằng “một nhóm rất nhỏ với toàn những người cực giỏi sẽ luôn di chuyển nhanh hơn tổ chức lớn với trách nhiệm bị phân tán”, sử dụng tiếng lóng game thủ để mô tả các kỹ sư xuất sắc.

Tỉ phú 28 tuổi người Mỹ cũng thường tổ chức các buổi gặp mặt uống trà sữa nhằm tăng tinh thần gắn kết trong nhóm bí mật này.

Trong khi đó, phần lớn nhân viên Meta trải qua giai đoạn kém vui vẻ hơn. Năm đầu tiên của Alex Wang trùng với các đợt tái cấu trúc và sa thải trong công ty nhằm bù đắp chi phí đầu tư vào AI quá lớn.

Một số nhân viên tại Mỹ phản đối việc cài phần mềm theo dõi hoạt động máy tính của họ để huấn luyện mô hình AI. Hôm 3/6, Meta gửi thông báo nội bộ cho biết sẽ hủy bỏ một phần kế hoạch sau phản ứng dữ dội từ nhân viên.

Muse Spark có vài điểm giống DeepSeek V4

Muse Spark hiện chủ yếu được triển khai trong các sản phẩm nội bộ của Meta nên bên ngoài khó đánh giá năng lực thật sự. Alex Wang từng nói một số công ty bên ngoài sẽ được quyền truy cập thông qua API riêng của Muse Spark, nhưng việc triển khai vẫn còn hạn chế.

Muse Spark được huấn luyện bằng một số mô hình AI mã nguồn mở của bên thứ ba, gồm cả mô hình Trung Quốc. Một số người trong nội bộ Meta cho rằng Muse Spark có vài điểm giống mô hình mới nhất của DeepSeek là V4, dù mức độ tương đồng vẫn gây tranh cãi.

Muse Spark được đánh giá cao về khả năng hiểu hình ảnh, nhưng Alex Wang cũng thừa nhận nó vẫn thua các đối thủ ở khả năng lập trình. Theo một số nhân viên Meta, những người thử dùng Muse Spark cho công việc phát triển phần mềm vẫn thích Claude của Anthropic hơn.

Các mô hình AI tương lai của Meta dự kiến sẽ tập trung mạnh vào lập trình, thực hiện các tác vụ dạng tác tử AI và năng lực đa phương thức tiên tiến hơn, gồm cả tạo video.

“Ban đầu cậu ấy gặp khá nhiều khó khăn để khẳng định vị thế và tiếng nói của mình trong công ty. Song giờ đây, cậu đã đã bắt nhịp được và làm việc rất vào guồng”, một người thân cận với Alex Wang cho biết.