Tiết kiệm 7–10% tiêu thụ năng lượng quốc gia: Truyền thông vào cuộc!

Buổi tập huấn do Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công thuộc Bộ Công Thương phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam, Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam tổ chức.

Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng các nghị quyết của Trung ương, đặt trọng tâm vào việc nâng cao năng lực truyền thông để truyền tải chính sách một cách chính xác, kịp thời, dễ tiếp cận tới cộng đồng.

Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Tiến Cường, Phó Tổng biên tập Báo Công Thương, nhấn mạnh Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại các kỳ Hội nghị COP 26, 27 và 28. Theo ông, tiết kiệm năng lượng là giải pháp thiết thực và bền vững để thực hiện cam kết này vì đồng thời giảm áp lực cung ứng, giảm chi phí cho doanh nghiệp và người dân, góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Thông điệp của buổi tập huấn vì vậy không chỉ dừng ở phổ biến quy định mà còn khuyến khích thay đổi hành vi, hình thành nếp sống sử dụng năng lượng hợp lý trong xã hội.

Tại buổi tập huấn, đại diện Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng giới thiệu các nội dung trọng tâm của luật, trong đó xác định sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là chỉ tiêu bắt buộc trong kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia, tỉnh và thành phố. Cách tiếp cận này đưa tiêu chí tiết kiệm năng lượng vào hệ thống mục tiêu điều hành, giúp các địa phương có cơ sở lồng ghép trong quy hoạch, phân bổ nguồn lực và đánh giá kết quả thực hiện.

Song song với định hướng mục tiêu, luật mới tiếp tục phân quyền, cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tránh chồng chéo, tăng tính thực thi ở cấp địa phương. Theo đại diện cơ quan soạn thảo, cơ chế thủ tục thông thoáng là điều kiện cần để doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn các chương trình hỗ trợ, đồng thời khuyến khích các mô hình đầu tư tiết kiệm năng lượng triển khai trên diện rộng.

Một điểm nhấn được nhiều đại biểu quan tâm là chính sách phát triển tổ chức dịch vụ năng lượng, còn gọi là ESCO, cùng các ưu đãi nhằm hình thành thị trường dịch vụ năng lượng tư nhân.

Mô hình này cho phép doanh nghiệp nhận tư vấn, đầu tư nâng cấp công nghệ tiết kiệm năng lượng theo phương thức chia sẻ lợi ích, từ đó huy động nguồn lực xã hội cho chuyển đổi xanh. Cùng với ESCO, luật bổ sung cơ chế thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Quỹ là tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì lợi nhuận và không làm tăng chi phí cho doanh nghiệp, có chức năng huy động, cho vay, đầu tư và nhận ủy thác để hỗ trợ các dự án tiết kiệm năng lượng. Cấu phần tài chính này được kỳ vọng giải quyết điểm nghẽn vốn cho các dự án thay thế thiết bị lạc hậu, cải tạo dây chuyền và ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng.

Đối với lĩnh vực xây dựng, đại diện Bộ Xây dựng nêu bổ sung quy định dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng. Đây là bước tiến trong kiểm soát tiêu hao năng lượng của công trình, tác động từ khâu thiết kế, sản xuất đến vận hành. Khi vật liệu đạt chuẩn hiệu suất, tổng nhu cầu điện cho chiếu sáng, điều hòa không khí và các hệ thống kỹ thuật trong suốt vòng đời công trình sẽ giảm đáng kể. Việc mở rộng phạm vi dán nhãn còn tạo động lực để doanh nghiệp sản xuất vật liệu cải tiến công nghệ theo hướng tiết kiệm năng lượng.

Về nguồn vốn thị trường, luật bổ sung các cơ chế ưu đãi tín dụng và công cụ tài chính xanh nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng. Doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu xanh, tiếp cận tín dụng xanh để chuyển đổi công nghệ, giảm phát thải khí nhà kính, đổi mới sáng tạo. Theo phân tích của chuyên gia tại buổi tập huấn, khung chính sách tài chính là đòn bẩy để biến các mục tiêu tiết kiệm năng lượng thành dự án cụ thể, có dòng tiền và có khả năng nhân rộng.

Bên cạnh nội dung chính sách, chương trình dành thời lượng cho các chuyên đề nghiệp vụ báo chí như “Vai trò của báo chí trong tuyên truyền Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi)” và “Kỹ năng kể chuyện dữ liệu, sử dụng ngôn ngữ kỹ thuật trong báo chí năng lượng”. Các diễn giả chia sẻ kinh nghiệm lựa chọn, tiếp cận, xây dựng nhóm chủ đề và tổ chức bài vở sao cho gần gũi, thực tế, có sức gợi mở hành động.

Theo ông Nguyễn Tiến Cường, để truyền tải thành công câu chuyện tiết kiệm năng lượng, người làm báo không chỉ cần kiến thức kỹ thuật mà còn phải kể chuyện sáng tạo, khiến người dân dễ hiểu, doanh nghiệp nhận thấy lợi ích và cộng đồng cùng tham gia.

Từ góc độ triển khai, Bộ Công Thương xác định truyền thông là cầu nối giữa chính sách và hành động. Các thông tin chính thống, khoa học, kịp thời và dễ tiếp cận được coi là chìa khóa để khơi dậy nhận thức, thay đổi thói quen sử dụng năng lượng của người dân và doanh nghiệp. Ban Tổ chức kỳ vọng mỗi nhà báo trở thành “đại sứ truyền thông năng lượng xanh”, lan tỏa lối sống tiết kiệm, hiệu quả trước hết ở các ngành thiết yếu như điện, xăng dầu, sau đó là các lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn khác.

Trong phần hướng dẫn nghiệp vụ, TS Trần Bá Dung, nguyên Trưởng Ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam, trao đổi về kỹ năng truyền thông và khai thác thông tin trong lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Nội dung tập trung vào cách chuyển hóa khái niệm kỹ thuật thành thông điệp dễ hiểu, sử dụng dữ liệu đúng ngữ cảnh, tránh thuật ngữ gây nhiễu, từ đó nâng cao chất lượng bài báo và sức lan tỏa thông tin.

Kết thúc chương trình, đại biểu khu vực phía Nam dự kiến tham quan Trung tâm Scada, Trung tâm Điều khiển từ xa và Trung tâm Chăm sóc khách hàng của Tổng công ty Điện lực miền Nam. Hoạt động thực tế này giúp phóng viên, biên tập viên tiếp cận mô hình vận hành điện hiện đại, quan sát các giải pháp số trong quản lý lưới điện và chăm sóc khách hàng, qua đó có thêm chất liệu để truyền thông về các giải pháp tiết kiệm năng lượng gắn với sản xuất, phân phối và sử dụng điện hằng ngày.

Với những nội dung đã trao đổi, buổi tập huấn tại TP.HCM góp phần củng cố vai trò của báo chí trong phổ biến chính sách, đồng thời hỗ trợ các chủ thể trong hệ sinh thái năng lượng nhận diện rõ trách nhiệm và cơ hội trong giai đoạn chuyển đổi xanh.

Khi mục tiêu tiết kiệm từ 7 đến 10% tổng tiêu thụ năng lượng quốc gia đến năm 2030 được đặt ra, sự đồng hành của truyền thông được xem là yếu tố quan trọng để biến chủ trương thành hành vi cụ thể, thiết thực trong từng cơ quan, doanh nghiệp và mỗi hộ gia đình.