Tiêu thụ điện lập đỉnh lịch sử: Người tiêu dùng cần phải làm gì?
Giữa bối cảnh nắng nóng gay gắt kéo dài, hệ thống điện quốc gia và miền Bắc liên tiếp xô đổ các kỉ lục vận hành cũ.
Tiêu thụ điện lập đỉnh lịch sử mới: Miền Bắc gánh áp lực kép
Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc tối ưu hóa sơ đồ phụ tải, trong đó việc điều chỉnh khung giờ cao điểm (TOU) được xem là giải pháp tất yếu để phản ánh chính xác chi phí biên và hạ nhiệt áp lực cho hệ thống.
Theo số liệu mới nhất từ Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), đợt nắng nóng diện rộng những ngày qua đã đẩy nhu cầu tiêu thụ điện toàn quốc lên mức chưa từng có.
Trong ngày 25/6/2026, công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia đã chạm mốc 57.838 MW vào lúc 13h40. Đáng chú ý, sản lượng điện tiêu thụ trong ngày đạt 1,222 tỉ kWh, chính thức xác lập kỉ lục mới của năm 2026. Con số này tăng tới 19% so với cùng kỳ năm 2025 và vượt 9,9% so với đỉnh lịch sử của năm ngoái.
Tại khu vực miền Bắc, áp lực vận hành còn căng thẳng hơn khi khu vực này đồng thời thiết lập kỉ lục mới ở cả hai chỉ số cốt lõi:
- Công suất cực đại: Chạm mức 30.248 MW vào khung giờ đêm (22h20), tăng 14,3% so với cùng kỳ năm 2025 và cao hơn 7,3% so với đỉnh năm 2025.
- Sản lượng tiêu thụ: Đạt 646 triệu kWh, tăng trưởng phi mã 20,9% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn 11,5% so với mức kỉ lục của năm 2025.
NSMO đánh giá dù phụ tải tăng cao kỉ lục, hệ thống điện quốc gia trong ngày 25/6 vẫn được vận hành an toàn, ổn định và liên tục. Điện áp tại các nút hệ thống cũng như mức mang tải của các thiết bị công nghệ (đường dây, trạm biến áp) đều nằm trong giới hạn vận hành cho phép.
Sang ngày 26/6, nhờ thời tiết hạ nhiệt cục bộ, phụ tải toàn quốc đã giảm khoảng 6.428 MW vào giữa trưa, giúp hệ thống "dễ thở" hơn.
Điều chỉnh khung giờ TOU: Tín hiệu thị trường từ thực tế vận hành
Dưới góc độ kĩ thuật và kinh tế năng lượng, không phải mọi kWh điện được sản xuất và tiêu thụ đều có chi phí như nhau. Sự bùng nổ của các nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời, đã thay đổi hoàn toàn hình thái biểu đồ phụ tải.
Vào ban ngày, khi nguồn điện mặt trời dồi dào, hệ thống có thể dễ dàng đáp ứng nhu cầu tăng cao với mức chi phí biên tương đối thấp. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là "đỉnh nhọn" phụ tải lại dịch chuyển vào các khung giờ chiều tối.
Khi ánh mặt trời suy giảm nhanh chóng, nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt (đặc biệt là thiết bị làm mát tại miền Bắc) lại tăng mạnh.
Để bù đắp khoảng trống công suất khổng lồ này, NSMO buộc phải huy động các nguồn điện linh hoạt có chi phí biến đổi rất cao như tua-bin khí chu trình hỗn hợp, khí hóa lỏng (LNG), hoặc thậm chí là các nguồn nhiệt điện dầu dự phòng giá đắt.
Ngay cả vào mùa lạnh, yếu tố thời tiết và thói quen sinh hoạt trùng nhau giữa các miền cũng tạo ra những đỉnh nhọn phụ tải ngắn hạn vào khung giờ 18 - 19h, gây áp lực cục bộ lên lưới điện truyền tải.
Trước thực trạng cấu trúc nguồn và phụ tải dịch chuyển, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm - thấp điểm (biểu giá theo thời gian sử dụng - TOU) là một yêu cầu tất yếu.
Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc NSMO, khẳng định: "Việc điều chỉnh giờ cao điểm không làm thay đổi mức giá điện hiện hành hay tổng số giờ cao điểm trong ngày do cơ quan có thẩm quyền quy định.
Bản chất của việc điều chỉnh là dịch chuyển khoảng thời gian áp dụng mức giá cao điểm nhằm phản ánh sát nhất tình hình vận hành thực tế của hệ thống và chi phí biên tại thời điểm đó".
Đối với hộ gia đình (Điện sinh hoạt): Việc điều chỉnh khung giờ TOU hoàn toàn không ảnh hưởng đến chi phí tiền điện của phần lớn người dân, do nhóm này đang áp dụng biểu giá bán lẻ điện bậc thang thông thường.
Đối với doanh nghiệp sản xuất (Đối tượng áp dụng TOU): Cơ chế mới thực chất mở ra không gian tối ưu hóa chi phí. Biểu giá mới tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tổ chức sản xuất liên tục vào ban ngày, thời điểm hệ thống dư thừa điện mặt trời và giá điện bình thường.
Nếu doanh nghiệp chủ động dịch chuyển một phần phụ tải cao, hạn chế sản xuất quy mô lớn vào khung giờ đỉnh tối, chi phí tiền điện sản xuất không những không tăng mà còn có thể giảm rõ rệt.
Dù Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và NSMO đang nỗ lực phối hợp để đảm bảo cung ứng điện, nhưng trong bối cảnh cực đoan của thời tiết, sự đồng hành của khách hàng sử dụng điện đóng vai trò quyết định. Tiết kiệm điện không còn là khẩu hiệu, mà là giải pháp kỹ thuật trực tiếp làm giảm độ dốc của biểu đồ phụ tải.
Các chuyên gia năng lượng khuyến nghị người dân và doanh nghiệp cần tối ưu thiết bị làm mát bằng cách đặt điều hòa nhiệt độ ở mức từ 26 - 27 độ C trở lên, kết hợp quạt gió để tăng hiệu quả khuếch tán không khí lạnh.
Hạn chế sử dụng đồng thời các thiết bị có công suất lớn (bếp từ, lò nướng, máy giặt, bình nóng lạnh) vào các giờ cao điểm trưa và tối; Tối đa hóa khả năng thông gió và ánh sáng tự nhiên để giảm tải cho hệ thống chiếu sáng, làm mát nhân tạo…
Sự chuyển dịch trong hành vi tiêu dùng điện và một biểu giá TOU linh hoạt, phản ánh đúng hơi thở của thị trường sẽ là "chìa khóa kép" giúp hệ thống điện quốc gia vượt qua những giai đoạn cao điểm mùa khô một cách an toàn và kinh tế nhất.
