TikTok 'hồi sinh' các ca khúc cũ

Ngày trước, khi còn nghe nhạc qua đĩa than, cassette, CD hay radio, vòng đời của một ca khúc thường khá ngắn, ngoại trừ một số bản “hit” vượt thời gian. Thế nhưng, dù có nổi tiếng đến đâu, việc để những bài hát ấy tiếp cận thế hệ trẻ ở thập niên sau vẫn không hề dễ dàng, bởi mỗi tuần đều xuất hiện hàng chục ca khúc mới.

Ngày nay, sự bùng nổ của mạng xã hội - đặc biệt là TikTok - đã làm thay đổi cách thưởng thức âm nhạc. Nhiều ca khúc ra đời từ vài chục năm trước bỗng “hồi sinh”, trở thành xu hướng và được Gen Z yêu thích. Điều này cho thấy âm nhạc trong kỷ nguyên số không chỉ gói gọn trong “độ hot” tức thời, mà còn có thể được tái sinh, lan tỏa mạnh mẽ qua những nền tảng mới.

Cũ và mới bị xóa mờ ranh giới

Sinh năm 1937, Connie Francis có thời kỳ hoàng kim vào thập niên 1960 với nhiều bài “hit” lọt BXH Billboard nhưng đã về hưu nhiều năm. Vài tháng trước, ca khúc Pretty Little Baby của bà - vốn ra đời năm 1962 - đột ngột “viral” trên Tiktok, trở thành hiện tượng toàn cầu và đưa cái tên Connie Francis trở lại tiêu điểm truyền thông. Giới trẻ say mê giọng hát ngọt ngào, đáng yêu của bà khiến lượt stream trên Spotify tăng mạnh với hàng trăm triệu lượt nghe. Nữ ca sĩ gạo cội thậm chí... quên luôn sự tồn tại của Pretty Little Baby cho tới khi con trai cho nghe lại, và gửi lời cám ơn đến những khán giả đã ủng hộ. Bà qua đời vài tuần sau đó, vào tháng 7 năm nay.

Năm 2022, loạt phim đình đám Stranger Things của Netflix đưa ca khúc Running Up That Hill (1985) của Kate Bush vào một phân cảnh kịch tính, khiến nó bùng nổ trên Tiktok với hàng loạt video về phim được chia sẻ chóng mặt - từ review phim đến cover. Kết quả, một bài hát cũ ra mắt 40 năm trước đã lọt thẳng vào bảng xếp hạng âm nhạc của hàng chục quốc gia, đứng hạng 1 tại Anh và hạng 3 tại Mỹ. Cái tên Kate Bush từng là thần tượng của những ai sinh vào thập niên 1960, 1970 nay lại được thế hệ gen Z biết đến, ưa thích và tất nhiên là hàng triệu USD vào tài khoản.

Còn rất nhiều ví dụ khác nữa như Dreams (1977) của Fleetwood Mac, Bloody Mary (2011) của Lady Gaga, Another Love (2012) của Tom Odell, Mary On the Cross (2019) của Ghost…

Tại Việt Nam, Vầng trăng khóc (2006) của Nhật Tinh Anh và Khánh Ngọc từng là một ca khúc đình đám giai đoạn Làn Sóng Xanh. Giai đoạn năm 2021 - 2022, bài hát trở lại TikTok thông qua những video mang tính hoài niệm, xu hướng “trở về tuổi học trò” của dân 8X và 9X. Đặc biệt, đoạn điệp khúc Ngày nào còn chưa biết… được nhiều bạn trẻ remix speed-up, biến thành nhạc nền cho hàng trăm nghìn clip. Nhờ vậy, ca khúc này đã quay lại top trending YouTube và Spotify Việt Nam.

Ca khúc Người lạ ơi (2017) do Châu Đăng Khoa soạn nhạc, Karik và Orange thể hiện; Ngày xưa em đến (2010) của Anh Khang; Chiếc khăn gió ấm (2009) của Khánh Phương, Người tình mùa đông (1995) của Như Quỳnh… cũng rơi vào trường hợp tương tự. Chưa hết, các ca khúc theo chủ đề như tết và Trung thu cũng nổi trở lại mỗi khi đến dịp. Điển hình như Thế là Tết (2019) của Đức Phúc hay Đi để trở về (2017) của Soobin Hoàng Sơn.

Cũ hơn nữa, là nhạc Trịnh Công Sơn, Chế Linh, Giao Linh. Đối với giới trẻ hiện nay, đây được xem là “nhạc của ba mẹ”. Nhưng trên TikTok, nhiều đoạn nhạc Trịnh như Diễm xưa, Còn tuổi nào cho em hay nhạc vàng như Sầu tím thiệp hồng, Xin gọi nhau là cố nhân”… được remix nhẹ nhàng, làm nền cho xu hướng “retro”, “chụp ảnh film”, “thanh xuân của ông bà”. Nhờ đó, rất đông các bạn trẻ đã biết đến và tò mò nghe trọn vẹn những ca khúc kinh điển này.

Công nghệ không chỉ làm mới lại quá khứ, mà còn phục dựng ký ức, tạo ra kết nối giữa các thế hệ.

Mặc dù vậy, mặt trái cũng đáng lưu tâm. Thứ nhất, ca khúc thường được cắt ngắn chỉ còn vài chục giây, dẫn đến việc công chúng nhớ đến xu hướng nhiều hơn là thưởng thức trọn vẹn tác phẩm. Thứ hai, một số bản nhạc bị remix quá đà, biến tấu speed-up hoặc gắn với nội dung hài nhảm, khiến giá trị nghệ thuật gốc bị lu mờ.

“Cỗ máy thời gian” hay đơn thuần là thuật toán?

Khả năng “hồi sinh” các ca khúc cũ đến từ chính cơ chế vận hành của TikTok: video cực ngắn, âm nhạc giữ vai trò trung tâm, và thuật toán ưu tiên những nội dung có tính lặp lại. Một ca khúc chỉ cần 15 - 30 giây ấn tượng, dễ tạo xu hướng, có thể trở thành nhạc nền cho hàng triệu clip với đủ biến tấu sáng tạo. Từ đó, giai điệu ấy không chỉ vang lên nhiều lần, mà còn gắn liền với một xu hướng, thử thách hay trào lưu cụ thể, khiến nó sống lại trong ký ức tập thể.

Ngoài ra, theo một cách nào đó, TikTok đang xóa nhòa khoảng cách thế hệ. Giới trẻ không cần biết ca khúc đó ra đời năm nào; họ chỉ quan tâm việc nó có phù hợp để quay clip hay không, có đủ lãng mạn, hài hước hay gợi cảm xúc cần thiết nơi người xem hay không? Nếu câu trả lời là “có”, Tiktok có cách để người dùng có thể “lưu” đoạn nhạc đó dễ dàng và đưa vào sử dụng. Sự toàn cầu hóa của mạng xã hội này cũng góp phần đưa một bài hát vượt ra khỏi biên giới, phủ sóng ở nhiều nền văn hóa và quốc gia khác nhau.

Có thể nói, TikTok đã biến âm nhạc thành dòng chảy phi thời gian. Những “cựu binh” của làng nhạc nhờ đó tìm lại ánh hào quang, còn giới trẻ thì có cơ hội khám phá kho tàng âm nhạc khổng lồ từ quá khứ. Đây chính là cách mà một nền tảng giải trí ngắn lại vô tình trở thành “cỗ máy bảo tồn” cho các giá trị tưởng chừng đã “cũ”.