Tìm cách để nông nghiệp thông minh đột phá

Sau những thành công bước đầu của các mô hình ứng dụng công nghệ cao, việc nhìn nhận lại bức tranh tổng thể là điều cần thiết để xác định những lực cản thực tế đang kìm hãm sức bật của ngành.

Thực tiễn cho thấy, dù lợi ích từ khoa học kỹ thuật mang lại là vô cùng to lớn, nhưng tỷ lệ ứng dụng rộng rãi trên diện tích canh tác toàn quốc vẫn đang ở mức khiêm tốn. Sự chuyển dịch này diễn ra chưa ở tốc độ kỳ vọng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính hệ thống.

Những rào cản từ thực trạng nguồn lực và cơ chế

Một minh chứng rõ nét cho sự hạn chế trong việc lan tỏa các mô hình tiên tiến chính là mảng sản xuất theo hướng hữu cơ. Hiện nay, diện tích canh tác hữu cơ của cả nước mới chỉ đạt khoảng 174.000 hecta, chiếm vỏn vẹn 1,4% tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Đây là một con số quá nhỏ bé nếu đặt cạnh tiềm năng và nhu cầu của thị trường quốc tế.

Sự thiếu hụt này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân sâu xa, mà lớn nhất nằm ở vấn đề thể chế, cơ chế tài chính và tư duy điều hành. Ngành Nông nghiệp và Môi trường hiện đang sở hữu một nguồn lực trí tuệ và cơ sở vật chất khổng lồ với hơn 11.400 nhà khoa học, 21 tổ chức nghiên cứu cùng quỹ đất lên tới 16.000 hecta. Mặc dù vậy, hiệu quả khai thác từ khối tài sản vĩ đại này vẫn chưa tương xứng, gây lãng phí nguồn lực quốc gia.

Nhiều chuyên gia và nhà nghiên cứu tài năng vẫn đang phải trăn trở giữa khát vọng cống hiến chuyên môn và những nỗi lo toan cho cuộc sống thường nhật. Tình trạng này xuất phát từ việc thiếu vắng một hành lang pháp lý đủ linh hoạt để thu hút, trọng dụng và giữ chân lực lượng nhân sự trình độ cao. Sự chậm trễ trong việc đổi mới các quy định liên quan đến cơ chế đãi ngộ đã ngăn cản việc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, vốn là hạt nhân của mọi sự đột phá.

Bên cạnh đó, việc đầu tư cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp thông minh luôn đòi hỏi nguồn vốn cực kỳ lớn, thường vượt quá khả năng tài chính của đại đa số người dân và các hợp tác xã nhỏ. Thị trường tiêu thụ thiếu ổn định cũng khiến các hộ sản xuất ngần ngại khi đưa ra quyết định đầu tư quy mô lớn. Song song với đó, trình độ tiếp cận thiết bị kỹ thuật số của một bộ phận nông dân tại cơ sở còn nhiều hạn chế, dẫn đến việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật gặp nhiều trắc trở và thiếu tính đồng bộ.

Khởi động cuộc hành trình kiến tạo hệ sinh thái số toàn diện với nền nông nghiệp thông minh

Nhằm tháo gỡ triệt để những nút thắt này, các nhà hoạch định chiến lược xác định cần phải tạo ra một môi trường cống hiến thực sự thông thoáng. Tinh thần của sự đổi mới này được ví như một chính sách "Khoán 10 mới" trong lĩnh vực khoa học công nghệ, với mục tiêu cao nhất là "cởi trói" cho các nhà nghiên cứu. Việc khơi dậy tinh thần dấn thân và khuyến khích đổi mới sáng tạo một cách tự do sẽ giúp tri thức từ các phòng thí nghiệm nhanh chóng thẩm thấu vào thực tiễn đồng ruộng.

Hiện tại, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang nỗ lực triển khai 188 nhiệm vụ được giao phó từ Nghị quyết 57-NQ/TW. Đến nay, 55 nhiệm vụ đã hoàn thành xuất sắc và 125 nhiệm vụ còn lại đang được thực hiện quyết liệt. Một trong những trọng tâm quan trọng là việc phối hợp cùng các cơ quan liên quan để dự thảo sửa đổi Luật Đa dạng sinh học, làm rõ các quy định về sinh vật biến đổi gen nhằm đảm bảo an toàn sinh học và tuân thủ các cam kết quốc tế.

Với tầm nhìn chiến lược hướng đến năm 2030, chuyển đổi số sẽ đóng vai trò nền móng để kiến tạo một hệ sinh thái số nông nghiệp toàn diện. Quá trình này thúc đẩy sự dịch chuyển mạnh mẽ từ khái niệm sản xuất vật chất thuần túy sang phát triển nền kinh tế nông nghiệp mang lại giá trị thặng dư cao. Trong đó, nông nghiệp thông minh và nông nghiệp chính xác là những trụ cột cốt lõi dẫn dắt sự thay đổi. Các chương trình hành động sẽ tập trung vào việc xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp vùng.

Mục tiêu là thiết lập sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, viện nghiên cứu cùng khối doanh nghiệp trực tiếp sản xuất. Việc thúc đẩy xã hội hóa nghiên cứu khoa học, huy động các nguồn lực từ ngoài ngân sách nhà nước sẽ tạo thêm động lực to lớn cho phong trào đổi mới. Khi những rào cản về cơ chế được dỡ bỏ, khoa học công nghệ sẽ thực sự trở thành dòng chảy xuyên suốt, nuôi dưỡng sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp nước nhà trong tương lai.

Khoa học và công nghệ là mạch nước ngầm nuôi dưỡng sự bền vững cho nông nghiệp thông minh

Khi dữ liệu là 'dung môi' trong nông nghiệp thông minh

Những trái ngọt từ ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp thông minh