Tìm lời giải cho đô thị tương lai tại Đại hội Kiến trúc Thế giới UIA 2026

Đại hội Kiến trúc Thế giới 2026 quy tụ hơn 10.000 kiến trúc sư từ khắp thế giới nhằm tìm kiếm những giải pháp mới cho các vấn đề nóng bỏng như khủng hoảng nhà ở, biến đổi khí hậu và tương lai của các thành phố.

Từ nhà máy điện cũ thành biểu tượng của kiến trúc chuyển đổi

Ngày 29/6, Barcelona chính thức khai mạc Đại hội Kiến trúc Thế giới 2026 (World Architecture Congress), sự kiện được tổ chức ba năm một lần dưới sự bảo trợ của UNESCO và Liên minh Kiến trúc sư Quốc tế (UIA). Thành phố được UNESCO trao danh hiệu Thủ đô Kiến trúc Thế giới 2026, đón hơn 10.000 kiến trúc sư, nhà quy hoạch và chuyên gia đến từ nhiều quốc gia.

Một trong những địa điểm gây chú ý nhất của kỳ đại hội năm nay là khu Ba Ống Khói (Three Chimneys) tại Sant Adrià del Besòs, nhà máy nhiệt điện của Endesa từng vận hành suốt gần 40 năm trước khi đóng cửa vào năm 2011.

Việc lựa chọn công trình công nghiệp cũ này mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Từ một cơ sở từng phát thải lượng lớn khí CO₂, nơi đây nay trở thành trung tâm văn hóa và là gương mặt đại diện cho một đại hội hướng đến phát triển đô thị bền vững.

Kiến trúc sư Pau Sarquella, một trong những giám tuyển triển lãm trung tâm Becoming: Architectures for a Planet in Transition, cho biết chính sự chuyển đổi của Ba Ống Khói phản ánh tinh thần mà đại hội muốn truyền tải: Tái sử dụng thay vì phá bỏ, biến các di sản công nghiệp thành không gian phục vụ cộng đồng.

Triển lãm trải rộng trên gần 4.000 m² với 12 dự án nghiên cứu hoàn toàn mới. Nội dung xoay quanh nhiều vấn đề cấp bách của nhân loại như suy giảm đa dạng sinh học tại đồng bằng sông Ebro do hàng trăm con đập ngăn dòng chảy phù sa; giải pháp giúp các đô thị thích ứng với nhiệt độ ngày càng tăng; hay việc tái thiết các công trình cũ thay vì phá dỡ để giảm phát thải carbon.

Không gian trưng bày tận dụng những dấu tích công nghiệp còn sót lại như các bức tường bong tróc, gian turbine khổng lồ và hệ thống kết cấu thép để tạo nên trải nghiệm đặc biệt. Trên các bức tường là hàng trăm hình ảnh về các dự án nhà ở xã hội, công viên và không gian công cộng từ nhiều quốc gia, minh họa cho triết lí "không phá dỡ" đang ngày càng được giới kiến trúc ủng hộ.

Nhiều vật liệu xây dựng thế hệ mới cũng được giới thiệu, nổi bật là các loại gạch sản xuất từ tảo biển, hướng tới giảm lượng phát thải trong ngành xây dựng.

Đại hội Kiến trúc Thế giới 2026 giải quyết bài toán khủng hoảng nhà ở và biến đổi khí hậu

Khác với các kỳ đại hội trước vốn tập trung nhiều vào xu hướng thiết kế, World Architecture Congress 2026 đặt trọng tâm vào những vấn đề xã hội mà các thành phố lớn đang phải đối mặt.

Một trong những tác phẩm gây chú ý là Public Pleasure của nhóm Care + MAIO + Pol Esteve. Không gian được thiết kế giống một câu lạc bộ techno với dây xích, ghế da, hệ thống sương mù và âm nhạc điện tử. Tuy nhiên, mục tiêu không phải tạo nên địa điểm giải trí, mà nhằm đặt câu hỏi về việc các đô thị cần thích nghi như thế nào với một xã hội đang già hóa, nơi cuộc sống về đêm cũng phải trở nên thân thiện hơn với mọi lứa tuổi.

Trái ngược hoàn toàn là khu trưng bày của tập thể nghiên cứu Anh Forensic Architecture ở tầng hầm, tái hiện những dấu vết tàn phá của chiến tranh tại Gaza thông qua bản đồ, hình ảnh vệ tinh và mô hình hiện trường. Triển lãm cho thấy kiến trúc không chỉ liên quan đến xây dựng mà còn là công cụ ghi nhận xung đột, bảo tồn bằng chứng và phản ánh các vấn đề nhân đạo.

Theo ban tổ chức, toàn bộ triển lãm sẽ mở cửa cho công chúng sau khi đại hội kết thúc vào ngày 2/7, giúp người dân có cơ hội tiếp cận những nghiên cứu vốn chủ yếu dành cho giới chuyên môn.

Đại hội Kiến trúc Thế giới được tổ chức từ năm 1948, ngay sau Thế chiến II, nhằm tìm kiếm giải pháp tái thiết các đô thị bị chiến tranh tàn phá. Những kỳ gần đây lần lượt diễn ra tại Seoul, Rio de Janeiro và Copenhagen.

Đây là lần thứ hai Barcelona đăng cai sau kỳ đại hội năm 1996. Nếu ba thập kỷ trước, thành phố trở thành hình mẫu về tái thiết đô thị nhờ thành công của Olympic 1992 với chiến dịch nổi tiếng "Barcelona, hãy trở nên đẹp hơn", thì hiện nay thành phố lại đối mặt với những vấn đề hoàn toàn khác.

Sự phát triển mạnh của du lịch, giá bất động sản leo thang và tình trạng gentrification khiến việc tiếp cận nhà ở trở thành thách thức lớn đối với người dân địa phương.

Chủ tịch Đại hội, kiến trúc sư Marta Vall-llossera, cho rằng những thách thức của thế kỷ XXI đòi hỏi giới kiến trúc phải đóng góp nhiều hơn là những bản thiết kế đẹp. Theo bà, các kiến trúc sư cần đưa ra các giải pháp thực tế có thể chuyển hóa thành chính sách công, giúp các thành phố vừa thích ứng với biến đổi khí hậu, vừa giải quyết cuộc khủng hoảng nhà ở và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Từ biểu tượng của thời kỳ công nghiệp đến diễn đàn tìm kiếm mô hình đô thị tương lai, Barcelona đang kỳ vọng Đại hội Kiến trúc Thế giới 2026 sẽ mở ra những hướng tiếp cận mới cho quá trình phát triển bền vững của các thành phố trong nhiều thập niên tới.