Tín chỉ carbon hôm nay (18.8): Dự án bảo vệ rừng bị tố liên quan tới... phá rừng
Các cuộc điều tra gần đây cho thấy những dự án bù đắp carbon đang tiếp tay cho nạn phá rừng thay vì ngăn chặn nó.
Một cuộc điều tra gần đây của Reuters phát hiện rằng nhiều dự án bảo tồn ở Brazil, được thiết kế để bảo vệ rừng mưa Amazon thông qua tín chỉ carbon, lại có liên kết với các cá nhân và doanh nghiệp có lịch sử phá rừng bất hợp pháp.
Vào năm 2023, một phân tích tương tự của tờ Guardian đã phát hiện ra 90% các tín chỉ bù đắp carbon rừng mưa được cấp bởi Verra – tổ chức chứng nhận hàng đầu thế giới đã phê duyệt tín chỉ carbon cho Gucci, Disney và Shell – có khả năng là “tín chỉ ma” không đại diện cho việc giảm phát thải thực sự.
Những phát hiện này đặt ra câu hỏi lớn về tính hiệu quả của các chương trình bù đắp carbon tự nguyện trong việc hỗ trợ nỗ lực bảo vệ môi trường.
Cuộc điều tra của Reuters đã phân tích 36 dự án bảo tồn ở Amazon (Brazil) đang cung cấp tín chỉ carbon tự nguyện trên các hệ thống đăng ký toàn cầu lớn. Trong số đó, có ít nhất 24 dự án liên quan đến các chủ đất, nhà phát triển hoặc công ty lâm nghiệp mà cơ quan môi trường Brazil, IBAMA, đã từng xử phạt vì phá rừng bất hợp pháp.
Reuters giải thích, các hành vi vi phạm "gồm phá rừng mà không có giấy phép, vận chuyển cây bị chặt mà không có giấy phép hợp lệ và nhập thông tin sai lệch vào hệ thống theo dõi gỗ của chính phủ".
Phân tích cũng cho thấy những người chủ chốt trong 20 dự án đã bị phạt môi trường trước khi các sáng kiến của họ được đăng ký tín chỉ carbon. Ngược lại, việc phá rừng bất hợp pháp bởi những người đứng sau bảy dự án vẫn tiếp tục ngay cả sau khi các dự án này đã được đăng ký chính thức.
Thị trường carbon tự nguyện
Thị trường carbon tự nguyện (VCMs) cho phép các công ty, chính phủ và cá nhân mua tín chỉ carbon, thường từ các dự án bảo tồn rừng, năng lượng tái tạo hoặc phục hồi đất, để "bù đắp" lượng khí thải nhà kính của họ. Nếu một công ty thải ra một tấn CO₂, họ có thể tài trợ một dự án giúp ngăn chặn hoặc thu giữ một lượng tương đương ở nơi khác.
Các tín chỉ này được giao dịch bên ngoài các quy định phát thải do chính phủ ban hành, trở thành một công cụ hấp dẫn để các tập đoàn đạt được các mục tiêu bền vững tự đề ra hoặc đánh bóng hình ảnh "xanh" của họ.
Theo AlliedOffset, thị trường carbon tự nguyện toàn cầu được định giá 7,6 tỉ USD trong 5 năm qua. Rừng nhiệt đới Amazon là một thành phần quan trọng của thị trường này.
Những tổ chức "trọng tài" thiết lập các tiêu chuẩn trong thị trường toàn cầu này là các công ty chứng nhận như tổ chức phi lợi nhuận Verra (có trụ sở tại Washington, D.C.) và Cercarbono (từ Colombia). Cả hai tổ chức này đều là trung tâm của cuộc điều tra gần đây của Reuters.
Bù đắp carbon: Lá chắn cho sự thiếu hành động
Nghiên cứu của The Guardian năm 2023, cũng như cuộc điều tra gần đây của Reuters, đã chứng minh rằng nhiều dự án bù đắp carbon hoặc thổi phồng tác động của chúng hoặc hoàn toàn thất bại.
Nghiên cứu của The Guardian cho thấy khoảng 94% số tín chỉ mà các dự án này tạo ra lẽ ra không nên được Verra phê duyệt. Khi kiểm tra khoảng 2/3 trong số 87 dự án được Verra chấp thuận, các nhà nghiên cứu quốc tế chỉ tìm thấy tám dự án thể hiện việc giảm phá rừng và những khu vực này tương đối nhỏ.
Một số tín chỉ được cấp cho việc bảo vệ các khu rừng vốn không có nguy cơ bị chặt hạ. Số khác lại đến từ những vùng đất sau đó vẫn bị khai thác, hoặc từ các dự án không bao giờ được thực hiện trên thực tế. Dưới danh nghĩa bền vững, tín chỉ carbon có thể dẫn đến việc chiếm đoạt đất, di dời người dân bản địa và gây suy thoái môi trường.
Có lẽ sai lầm cơ bản nhất của thị trường carbon tự nguyện là tín chỉ carbon cho phép các công ty tiếp tục gây ô nhiễm dưới vỏ bọc trung hòa. Thay vì đầu tư vào công nghệ sạch hơn, giảm phát thải tại nguồn, hoặc đánh giá lại hoạt động, nhiều tập đoàn dựa vào các tín chỉ bù đắp giá rẻ để đáp ứng các mục tiêu khí hậu.
Các thị trường carbon tự nguyện có thể được sinh ra từ những ý định tốt, nhưng giờ đây chúng là một sự xao nhãng nguy hiểm. Chừng nào chúng còn tiếp tục cung cấp một "bức màn khói" cho sự thiếu hành động (thậm chí trong một số trường hợp, còn tích cực làm tăng phát thải), chúng ta sẽ mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn của các giải pháp sai lầm.
Giải pháp và con đường phía trước
Những khám phá gần đây về "gian lận" tín chỉ carbon cho thấy các phương pháp bù đắp này không bền vững cho sự thành công lâu dài của bất kỳ doanh nghiệp nào. Nếu các công ty tiếp tục nhận tín chỉ để được phép gây ô nhiễm nhiều hơn và vẫn đạt được mục tiêu của mình, tín chỉ carbon sẽ gây hại nhiều hơn là có lợi.
Để thực sự giải quyết khủng hoảng khí hậu, các công ty phải ngừng dựa vào các mánh khóe kế toán và bắt đầu giảm phát thải tại nguồn. Điều này có nghĩa là đầu tư vào năng lượng sạch, khử carbon trong chuỗi cung ứng, cải thiện hiệu suất và loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch, thay vì giao phó trách nhiệm của họ cho một hệ thống có khả năng bị phá vỡ.
Chúng ta đang chứng kiến những hậu quả tàn khốc của việc không hành động về khí hậu diễn ra trong thời gian qua: Những trận lũ lụt lịch sử ở Texas, các vụ cháy rừng chết người ở Hy Lạp và những đợt sóng nhiệt kỷ lục hoành hành khắp các khu vực trên toàn cầu. Đây không còn là một mối đe dọa xa vời - nó đang xảy ra ngay bây giờ và cánh cửa cho hành động ý nghĩa đang dần khép lại.
Như Julia Jones, một giáo sư tại Đại học Bangor, đã nói: "Đó thực sự không phải là một bài toán quá phức tạp. Chúng ta đang ở một vị trí cực kỳ quan trọng cho tương lai của các khu rừng nhiệt đới.
Nếu chúng ta không học hỏi từ những thất bại của thập niên qua, thì có một rủi ro rất lớn là các nhà đầu tư, cá nhân và những người khác sẽ không còn sẵn lòng trả tiền để tránh phá rừng nhiệt đới nữa và đó sẽ là một thảm họa".