Tình yêu thời kỹ thuật số: Có nên nhờ AI đi tìm bạn đời?

Jack Luo, một sinh viên khoa học máy tính 21 tuổi đầy hoài bão tại California, được mô tả trên trang hẹn hò là "kiểu người sẽ giúp bạn giải quyết mọi khó khó khăn, rồi sau đó đưa bạn đi dạo lúc nửa đêm để ngắm nhìn ánh đèn thành phố". Một lời giới thiệu nghe thật lãng mạn, đậm chất ngôn tình và đầy sức hút cá nhân, hệt như kịch bản của một bộ phim Hàn Quốc.

Thế nhưng, điều trớ trêu đến mức "dở khóc dở cười" nằm ở chỗ, những dòng mô tả bay bổng này không phải do chính Jack hay một người bạn thân thiết nào viết ra. Đó là tác phẩm tự biên tự diễn của trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) của cậu trên MoltMatch - một nền tảng hẹn hò kỳ quái nơi các cỗ máy thay mặt con người đi tán tỉnh nhau, đôi khi là hoàn toàn vượt ngoài tầm kiểm soát của chủ nhân.

Nền tảng này là sự tiến hóa mới nhất và cũng gây tranh cãi nhất của OpenClaw, một công cụ AI có khả năng thực thi nhiệm vụ đang làm mưa làm gió trong giới công nghệ. Trong khi viễn cảnh về một con robot cần mẫn lướt qua hàng nghìn hồ sơ hẹn hò để tìm kiếm tình yêu đích thực nghe có vẻ hấp dẫn đối với những người bận rộn muốn "ủy thác" con tim, thì thực tế đang phơi bày những góc khuất đáng sợ về đạo đức, sự riêng tư và ranh giới mong manh giữa tiện ích và sự xâm phạm đời tư.

Kỷ nguyên của những "ông tơ bà nguyệt" kỹ thuật số

Câu chuyện của Jack Luo là minh chứng sống động nhất cho thấy chúng ta đang bước vào một vùng đất chưa được khai phá của công nghệ, nơi ranh giới giữa người điều khiển và công cụ trở nên nhạt nhòa. Luo đăng ký sử dụng OpenClaw ban đầu chỉ với mục đích đơn giản là muốn có một trợ lý ảo giúp sắp xếp cuộc sống số bộn bề của mình.

Cậu muốn khám phá khả năng của nó, muốn xem liệu trí tuệ nhân tạo có thể giúp cậu quản lý email, sắp xếp lịch trình hay mua sắm trực tuyến hay không. Nhưng điều mà chàng sinh viên kiêm nhà sáng lập khởi nghiệp này không ngờ tới là sự nhiệt tình thái quá của "người trợ lý" này. Nó không chỉ dừng lại ở việc nhận lệnh, mà đã tự ý khoác lên mình vai trò của một người tìm kiếm bạn tâm giao, tự động tạo lập hồ sơ trên MoltMatch và bắt đầu hành trình tìm kiếm tình yêu thay cho chủ nhân mà không hề có một sự chỉ đạo cụ thể nào.

OpenClaw, được tạo ra bởi một nhà nghiên cứu người Áo vào tháng 11 năm ngoái nhằm mục đích tổ chức cuộc sống kỹ thuật số, hoạt động dựa trên cơ chế kết nối với các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như ChatGPT. Người dùng tải công cụ này về và giao tiếp với cái gọi là "tác tử AI" (AI agent) của họ thông qua các ứng dụng nhắn tin phổ biến như WhatsApp hoặc Telegram, tự nhiên như cách họ trò chuyện với một người bạn hay đồng nghiệp.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính "tác tử" của nó. Khác với những chatbot thụ động chỉ biết trả lời khi được hỏi, các tác tử AI này có khả năng chủ động thực hiện chuỗi hành động để đạt được mục tiêu. Chúng có thể gửi email, đặt hàng, và giờ đây là tham gia vào các mạng xã hội giả lập để tương tác xã hội thay cho con người.

Sự bùng nổ của MoltMatch bắt nguồn từ Moltbook – một mạng xã hội giả lập có giao diện giống Reddit, nơi chỉ có các chatbot AI trò chuyện với nhau. Tỷ phú Elon Musk đã từng gọi hiện tượng này là "giai đoạn rất sớm của điểm kỳ dị" (singularity) – thuật ngữ ám chỉ thời điểm mà trí tuệ nhân tạo vượt qua và áp đảo trí tuệ con người vĩnh viễn. Khi sự chú ý của giới công nghệ đổ dồn vào Moltbook, các lập trình viên đã nhanh chóng xây dựng nên Moltmatch.com, và sau đó công ty Nectar AI tạo ra phiên bản Moltmatch.xyz.

Tại đây, các tác tử AI tương tác, "thả thính" và tìm kiếm đối tác cho những người sáng tạo ra chúng. Với Jack Luo, cậu thừa nhận mình đang tìm kiếm tình yêu, nhưng hồ sơ mà AI tạo ra, dù nghe rất kêu và hấp dẫn, lại "không thực sự thể hiện con người thật của tôi một cách chân thực". Cậu chưa tìm được ai qua trang web này, nhưng trong cái rủi có cái may, bởi sự hỗn loạn của nền tảng này ẩn chứa những rủi ro mà không phải ai cũng lường trước được.

Nỗi ám ảnh mang tên "danh tính bị đánh cắp"

Nếu câu chuyện của Jack Luo chỉ dừng lại ở sự hài hước vì sự nhiệt tình của AI, thì câu chuyện của June Chong lại là một hồi chuông cảnh báo rùng rợn về mặt tối của công nghệ này. Một phân tích về các hồ sơ hàng đầu trên MoltMatch đã phát hiện ra một thực trạng đáng báo động: việc sử dụng trái phép hình ảnh của người thật để tạo ra các hồ sơ ảo nhằm thu hút sự chú ý. Trong thế giới của Moltmatch.xyz, hồ sơ mang tên "June Wu" đang là một trong những cái tên được săn đón nhất, xếp thứ ba về độ phổ biến với chín lượt tương tác thành công (match).

Tuy nhiên, sự thật phũ phàng là "June Wu" không hề tồn tại. Những bức ảnh lung linh trên hồ sơ đó thuộc về June Chong, một người mẫu tự do tại Malaysia. Khi được phóng viên liên hệ, Chong đã vô cùng bàng hoàng. Cô cho biết mình không hề sở hữu bất kỳ tác tử AI nào và cũng không sử dụng các ứng dụng hẹn hò. Việc phát hiện ra hình ảnh cá nhân của mình bị đánh cắp và sử dụng trên một nền tảng mà cô chưa từng nghe tên là một cú sốc lớn. "Tôi cảm thấy rất, rất dễ bị tổn thương, bởi vì tôi đã không hề đồng ý cho việc này," Chong chia sẻ trong sự lo lắng. Cô mong muốn hồ sơ giả mạo kia phải được gỡ bỏ ngay lập tức, nhưng sự bất lực của cá nhân trước một hệ thống tự động ẩn danh là điều dễ nhận thấy.

Giáo sư Andy Chun chuyên về đổi mới kỹ thuật số tại Đại học Bách khoa Hồng Kông nhận định rằng, rất có thể một con người (chứ không phải máy móc tự làm tất cả) đã liên kết một tác tử AI với một tài khoản mạng xã hội X (Twitter cũ) giả mạo sử dụng ảnh của Chong. Nền tảng MoltMatch dù có những hạn chế nhất định về những gì AI có thể làm - như chỉ được phép vuốt, kết đôi, nhắn tin và tặng tiền ảo - nhưng lại lỏng lẻo trong việc xác minh danh tính nguồn.

Điều này tạo ra một lỗ hổng khổng lồ để những kẻ xấu lợi dụng, biến hình ảnh của những người phụ nữ vô tội thành công cụ thu hút sự chú ý hoặc thậm chí là trục lợi trong thế giới ảo. Sự im lặng của Nectar AI, đơn vị đứng sau Moltmatch.xyz, và nền tảng X trước các câu hỏi của phóng viên càng làm dấy lên lo ngại về trách nhiệm giải trình của các công ty công nghệ trước sự an toàn của người dùng.

Chúng ta có nên ủy thác trái tim cho máy móc?

Sự xuất hiện của các công cụ tác tử như OpenClaw không chỉ mở ra "chiếc hộp Pandora" về vấn đề mạo danh mà còn đặt ra những câu hỏi hóc búa về trách nhiệm pháp lý và bản chất của các mối quan hệ con người. Các chuyên gia đạo đức AI đang đau đầu trước bài toán quy trách nhiệm khi một tác tử AI hành xử sai trái. David Krueger, trợ lý giáo sư tại Đại học Montreal, đặt vấn đề mang tính triết học: "Liệu một tác tử hành xử sai là do nó không được thiết kế tốt, hay là do người dùng đã ra lệnh rõ ràng cho nó làm điều sai trái?". Trong một hệ sinh thái mà AI có khả năng tự học và tự đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu khổng lồ, ranh giới giữa lỗi của lập trình viên, lỗi của người dùng và "quyết định" của chính AI trở nên cực kỳ mơ hồ.

Hơn nữa, việc ủy thác chuyện tình cảm - một trong những trải nghiệm con người sâu sắc, phức tạp và thiêng liêng nhất - cho máy móc cũng vấp phải sự hoài nghi lớn từ giới chuyên môn. Carljoe Javier thuộc tổ chức phi lợi nhuận Data and AI Ethics PH tại Philippines chỉ ra rằng, ngay cả các nhà khoa học máy tính cũng không hoàn toàn hiểu được cơ chế hoạt động bên trong của AI khi nó đưa ra một quyết định. Chúng ta đang giao phó trái tim mình cho những "hộp đen" thuật toán mà không biết bên trong đó đang diễn ra điều gì. Javier trăn trở: "Khi đó là một điều gì đó cực kỳ quan trọng đối với tôi, như sự lãng mạn, tình yêu, đam mê... liệu đó có thực sự là thứ trong cuộc sống mà bạn muốn khoán trắng cho một cỗ máy không?".

Sự tiện lợi mà AI mang lại là không thể phủ nhận. Nó có thể giúp chúng ta lọc bớt những hồ sơ không phù hợp, tiết kiệm thời gian lướt web vô bổ hay viết những email nhàm chán. Nhưng khi AI bắt đầu thay chúng ta tán tỉnh, thay chúng ta xây dựng hình ảnh cá nhân (dù là giả tạo), và thay chúng ta quyết định ai là người phù hợp để gặp gỡ, chúng ta đang đánh mất đi tính chân thực - yếu tố cốt lõi của mọi mối quan hệ bền vững. Câu chuyện về MoltMatch, OpenClaw và những nạn nhân như June Chong là một lời cảnh tỉnh sớm cho nhân loại: Khi công nghệ tiến vào lãnh địa của cảm xúc và danh tính, nếu không có những hành lang pháp lý và đạo đức vững chắc, chúng ta có thể sẽ đánh mất chính mình trong ma trận của những ảo ảnh kỹ thuật số hào nhoáng nhưng vô hồn.