Tôi cho rằng làm được một bộ phim hay thực sự rất khó đối với người trẻ, bởi điện ảnh vốn dĩ là sự phản ánh của vốn sống. Việc các đạo diễn kì cựu ở Việt Nam càng nhiều tuổi càng giữ vai trò quan trọng và tạo ra những tác phẩm chín muồi, sâu sắc chính là nhờ nguồn vốn sống phong phú mà họ tích lũy qua thời gian.

Vậy "vốn sống" ở đây là gì? Đó là việc chúng ta bước ra thế giới bên ngoài, dấn thân trải nghiệm, kết nối với nhiều người và chứng kiến những mảnh đời, câu chuyện khác nhau. Một vốn sống đong đầy, giàu trải nghiệm sẽ truyền chất liệu và chiều sâu vào từng thước phim hay sản phẩm truyền thông, từ đó tạo nên bản sắc và cái "tôi" riêng biệt của người làm nghề.

Về công nghệ AI, chúng ta nên nhìn nhận theo hai mặt cân bằng. Một mặt, không nên bài xích hay đứng ngoài cuộc chơi, vì AI đã trở thành một xu thế phát triển tất yếu của nhân loại. Việc từ chối AI sẽ chỉ khiến chúng ta chịu thiệt thòi và dễ bị bỏ lại phía sau.

Tuy nhiên, mặt khác, chúng ta tuyệt đối không được lệ thuộc: không để AI tư duy, suy nghĩ hay sáng tác thay mình. Làm phim cũng giống như công việc của một phi công hay một vận động viên, phải tích lũy đủ giờ luyện tập, rèn luyện tư duy và liên tục viết, sửa, hoàn thiện thì mới có thể thi đấu và giành chiến thắng.

Hãy coi AI là một công cụ hỗ trợ đắc lực giúp tối ưu hóa tốc độ trình bày hay gợi mở ý tưởng. Thế nhưng, cái "lõi" của nghệ thuật, từ tư duy sáng tạo, khả năng giao tiếp và chỉ đạo diễn xuất, cho đến nhịp điệu trên bàn dựng, mới chính là bản chất thực sự của làm phim.

Tóm lại, thông điệp dành cho thế hệ trẻ là: Đừng để mình bị bỏ lại phía sau, nhưng cũng đừng lạm dụng công nghệ; hãy làm chủ AI như một vũ khí bổ trợ để chinh chiến trên con đường sáng tạo.

Nếu phải gửi một lời nhắn thực sự quan trọng đến các bạn trẻ Gen Z đang sử dụng công cụ AI để làm phim và đăng tải trên mạng xã hội, tôi xin phép được nói rằng: Trong một xã hội văn minh, tính chính danh của mỗi cá nhân phải được đặt lên hàng đầu.

Vậy tính chính danh là gì? Đó là việc bạn phải xác định được mình là ai, mình làm công việc gì. Ví dụ, khi bạn hỏi tôi: “Anh Hà, anh là ai?”, tôi sẽ không mất nhiều thời gian để trả lời rằng tôi là một đạo diễn phim. Đó chính là tính chính danh cá nhân của tôi.

Nếu các bạn trẻ muốn làm phim, tôi rất ủng hộ và cũng rất vui, bởi làm phim là một công việc thú vị. Tuy nhiên, tôi cũng phải cảnh báo rằng con đường làm phim không hề dễ dàng. Điện ảnh là nghệ thuật thứ bảy, nhưng đồng thời cũng là lĩnh vực cực kỳ khó về mặt kỹ thuật.

Các bạn cần hiểu rằng AI không giúp chúng ta học cách tư duy, không giúp hình thành tư tưởng, những suy tư cá nhân hay giọng điệu sáng tạo riêng trong tác phẩm. AI có thể giúp chúng ta làm ra những sản phẩm nhanh hơn, nhưng nếu chỉ dựa vào công cụ mà thiếu chiều sâu tư duy, đó sẽ là những sản phẩm hời hợt và rất nhanh bị lãng quên.

Vì vậy, nếu muốn làm phim và sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, các bạn trước hết phải giải quyết được tính chính danh của bản thân. Đừng chỉ nhìn thấy việc làm phim bằng AI là dễ dàng, có thể kiếm được nhiều tiền, nhanh chóng nổi tiếng hay được nhiều người biết đến. Theo tôi, đó là một suy nghĩ sai lầm, có thể dẫn các bạn đi từ sai lầm này đến sai lầm khác.

Tôi muốn lấy một ví dụ: Một phi công muốn điều khiển máy bay phải trải qua hàng nghìn giờ bay thực tế, có quá trình học tập, rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm nghiêm túc. Chứ không phải chỉ ngồi trước một con bot hay cầm thiết bị chơi như một trò chơi điện tử là có thể trở thành phi công. Chừng nào con người còn tồn tại, tôi nghĩ rằng việc thay thế hoàn toàn quá trình rèn luyện và trải nghiệm thực tế ấy sẽ không thể xảy ra.

Tôi xin nhắc lại, trong một xã hội văn minh, mỗi người cần có tư duy và phải giải quyết được câu hỏi về tính chính danh của chính mình.

Theo tôi, khi các bạn trả lời được câu hỏi “Bạn là ai?”, các bạn cũng có thể trả lời được rất nhiều câu hỏi khác. Khi ấy, việc làm phim chỉ là một trong những công việc mà các bạn lựa chọn, chứ không phải điều lớn nhất quyết định con người các bạn.

Là một người làm phim trẻ, tôi cho rằng hiện nay, công nghệ AI đang hỗ trợ rất nhiều cho quá trình sản xuất phim, đặc biệt là ở những cảnh quay khó hoặc nguy hiểm như cháy nổ, tai nạn. Với các bối cảnh phức tạp như đường phố nước ngoài, sòng bài casino hay quán bar, karaoke, việc quay thực tế thường gặp khó khăn do không xin được cấp phép, nguy hiểm và chi phí quá cao.

Nhờ AI, nhà sản xuất có thể tái hiện lại những bối cảnh này ngay trong studio mà thậm chí không cần đến phông xanh, giống như một dự án gần đây của Singapore khi họ biến toàn bộ bối cảnh studio thành một nhà hàng sang trọng.

Dù người trong nghề có thể dễ dàng nhận ra dấu vết của kỹ xảo, khán giả đại chúng đa phần vẫn sẵn sàng chấp nhận. Việc ứng dụng AI giúp tối ưu hóa tiến độ, giảm thiểu chi phí đi lại và đảm bảo an toàn cho ê-kíp.

Tuy nhiên, điều này cũng tồn tại mặt hạn chế. Trong điện ảnh truyền thống, một bối cảnh chân thực cùng đạo cụ, phục trang thực tế là xúc tác quan trọng giúp diễn viên hóa thân trọn vẹn vào nhân vật. Do đó, AI chỉ có thể giúp giảm tải áp lực ở khâu tiền kỳ và dựng cảnh chứ chưa thể thay thế được con người cũng như tâm huyết của ê-kíp làm phim.

Ở góc độ của những người làm phim, trước hết bản thân chúng tôi phải tự trang bị cho mình một 'bộ lọc' riêng. Chúng tôi liên tục cập nhật các xu hướng phát triển của điện ảnh thế giới để tìm kiếm hướng đi hiệu quả về mặt thương mại, bởi điện ảnh không chỉ là sáng tạo nghệ thuật thuần túy mà còn là một lĩnh vực kinh doanh.

Vì vậy, người làm phim luôn phải cân bằng hài hòa giữa yếu tố nghệ thuật và thương mại. Chúng tôi hướng tới việc trở thành những nhà sáng tạo có đạo đức, tạo ra doanh thu và chất lượng sản phẩm dựa trên nguyên tắc tuân thủ pháp luật, phù hợp với thuần phong mỹ tục và chuẩn mực đạo đức xã hội. Mỗi nhà làm phim đều cần giữ tinh thần làm việc minh bạch, hoạt động trong đúng hành lang pháp lí cho phép.

Còn ở góc độ quản lý vĩ mô, như luật sư vừa chia sẻ, hệ thống pháp luật của Việt Nam hiện nay cũng đã có những quy định rất chặt chẽ để định hướng và điều chỉnh hoạt động này.

Theo quan điểm cá nhân tôi, trong 3-5 năm tới, cấu trúc và cách tổ chức một đoàn làm phim ở Việt Nam sẽ không có nhiều thay đổi.

Bởi bản thân tôi và những đồng nghiệp làm phim ở Việt Nam trước hết đều là công dân Việt Nam. Chúng tôi phải làm việc trên nền tảng pháp lý của quốc gia mình và tuân thủ những quy định đó.

Vậy tại sao tôi cho rằng AI sẽ không có tác động quá lớn đến cách tổ chức sản xuất phim trong những năm tới? Theo tôi, AI chủ yếu vẫn là công cụ hỗ trợ ở những công đoạn gián tiếp, không mang tính quyết định. Công nghệ này giúp chúng tôi rút ngắn thời gian chuẩn bị công việc, tìm kiếm và xử lý thông tin tham khảo nhanh hơn, chính xác hơn.

Tuy nhiên, AI sẽ không phải là nhân tố chính quyết định sự tồn tại, thành bại hay quá trình hình thành một bộ phim trong tương lai. Đó là quan điểm cá nhân của tôi.

TS. LS Đặng Văn Cường cho rằng Việt Nam đã có sẵn cơ sở pháp lý để xử lý các nội dung phim AI không chuẩn mực, và ông phân tích hai khía cạnh.

Thứ nhất, nếu phim AI dùng nguyên hội thoại, cảnh quay hoặc nhạc nền của tác phẩm đã có bản quyền, thì chủ thể quyền, tức tác giả, có quyền bảo vệ quyền của mình. Ông cho biết thậm chí chủ thể quyền có thể đề nghị cơ quan công an vào cuộc khi việc sử dụng ở mức thương mại, thu lợi. Theo ông, đó là cơ sở pháp lý để pháp luật bảo vệ các tác giả chân chính. Người dùng AI làm công cụ để tạo phim một cách tùy tiện, dễ dãi hoặc lạm dụng thì có thể phải đối mặt với chế tài.

Thứ hai, tác phẩm do AI tạo ra mà không phù hợp thuần phong mỹ tục, vi phạm pháp luật thì có thể xử lý theo Luật An ninh mạng. Về chế tài hành chính, ông nêu ví dụ Nghị định 174. Về chế tài hình sự, ông cho biết thời gian qua một loạt đối tượng đã bị xử lý về hành vi đưa thông tin trái phép lên mạng, tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng, Điều 288 Bộ luật Hình sự. Ông cho rằng đây là các chế tài xử lý phần nội dung.

TS. LS Đặng Văn Cường nhận định, AI cũng như mọi công nghệ đều có hai mặt. Dùng AI như một công cụ, một biện pháp trong điện ảnh là điều tất cả các hãng phim sẽ phải làm. Ông cho rằng nên dùng ở mức độ và góc độ cần thiết.

Lấy ví dụ về tác phẩm kinh điển với khán giả Việt Nam là "Tây Du Ký", ông nêu ví dụ: Trước đây, khi chưa có AI, các cảnh dùng kỹ xảo còn thô, nhưng trẻ em và cả người lớn vẫn rất thích. Hiện nay, AI có thể giải quyết những cảnh vốn khó quay, nguy hiểm, tốn kém, và theo ông mọi người cần tận dụng lợi thế công nghệ mang lại.

Ở góc độ lí luận, ông cho rằng pháp luật là một hình thái ý thức xã hội, phụ thuộc vào tồn tại xã hội. Khi khoa học công nghệ phát triển, cách quản lý và góc nhìn của nhà nước cũng thay đổi. Vì vậy cần nhìn nhận đa chiều, tận dụng mặt tích cực của công nghệ, và pháp luật cũng sẽ thay đổi để phát huy những giá trị tích cực đó.

TS. LS Đặng Văn Cường cho biết những người sáng tạo có thâm niên, có thành tích, kinh nghiệm... vẫn sẽ phát huy được sở trường và năng lực của mình trong thời công nghệ này.

Những tác phẩm điện ảnh sống mãi với thời gian đều sở hữu một điểm chung: những cảnh quay cao trào, những thước phim sắc nét cùng những câu thoại đi vào huyền thoại, có khả năng chạm sâu đến cảm xúc của khán giả.

Thông điệp mà các bộ phim này truyền tải có thể không mới, nhưng chưa bao giờ cũ. Chúng luôn tiếp thêm nguồn cảm hứng, khơi dậy tình yêu cuộc sống và mang đến cho người xem những bài học trưởng thành sâu sắc.

Ví dụ, Titanic khắc họa một tình yêu tuyệt đẹp vượt lên trên nghịch cảnh và thảm họa. Trong khi đó, những bộ phim điện ảnh chiến tranh của Việt Nam lại khơi gợi mạnh mẽ tinh thần yêu nước, lòng nhân ái và sự tri ân sâu sắc trước những hy sinh của bao thế hệ chiến sĩ vì tự do cho dân tộc. Sau cùng, để một tác phẩm nghệ thuật có sức sống trường tồn thì việc chạm đến trái tim người xem vẫn là yếu tố quyết định.

Có thể ví các tác phẩm điện ảnh kinh điển như một tấm gương soi. Mỗi lần thưởng thức là một lần người xem có cơ hội nhìn lại chính mình, giải tỏa những vướng bận tâm trí, soi rọi lại bản ngã và tự hoàn thiện bản thân. Đó chính là giá trị cốt lõi mà những sản phẩm truyền thông thông thường không bao giờ có thể đạt tới.

Tôi nghĩ có rất nhiều yếu tố để một tác phẩm có thể trường tồn với thời gian. Nhưng theo tôi, có hai điều quan trọng nhất. Thứ nhất, tác phẩm đó phải thật. Khi một bộ phim kể một câu chuyện chân thật, mọi thứ trong đó đều xuất phát từ sự chân thật thì tác phẩm sẽ chạm đến nhiều người xem hơn. Thứ hai, tác phẩm đó phải gieo cho người xem niềm hy vọng. Con người luôn cần hy vọng. Một bộ phim phải khiến người xem cảm thấy trăn trở, nhận ra mình cần thay đổi, rút ra được những bài học và hướng đến những điều tử tế, tốt đẹp hơn. Tác phẩm cũng cần gieo vào lòng khán giả sự trắc ẩn.

Tôi nghĩ những tác phẩm làm được điều đó mới thực sự có giá trị và có khả năng sống lâu trong lòng công chúng.

Với những tác phẩm kinh điển, ngoài những yếu tố kể trên, chúng còn có một giá trị cao hơn nữa, đó là luôn hàm chứa những tư tưởng nhất định. Những tư tưởng ấy có thể tác động trực tiếp đến một người xem, có thể ảnh hưởng đến cả một thế hệ, thậm chí tác động đến toàn nhân loại khi mọi người cùng tiếp nhận tác phẩm.

Theo tôi, một sản phẩm được tạo ra đôi khi chỉ phục vụ một mục đích cụ thể nào đó. Nhưng một tác phẩm thực sự có giá trị thì phải làm được nhiều hơn thế. Nó phải gieo được hy vọng cho người xem và hàm chứa một tư tưởng có sức lan tỏa.

Đó là những yếu tố mà tôi cho rằng làm nên giá trị trường tồn của một tác phẩm nghệ thuật.

Tôi bổ sung thêm, tác phẩm kinh điển sẽ giống như một tấm gương treo trên tường nhà mình. Mỗi lần soi vào tấm gương ấy, chúng ta lại có cơ hội nhìn lại bản thân. Nhìn lại để làm gì? Để xem mình còn những khiếm khuyết nào, tự vấn lương tâm, từ đó điều chỉnh và hoàn thiện mình theo hướng tốt hơn.

Nói một cách đơn giản là như vậy. Còn một sản phẩm thông thường thì không làm được điều đó, và theo tôi, cũng không thể thay thế được vai trò ấy của một tác phẩm kinh điển.

TS. LS Đặng Văn Cường đồng tình với hai đạo diễn rằng không phải tác phẩm nào nhiều người xem cũng thành công, quan trọng là người xem là ai và giá trị thực sự tác phẩm mang lại cho xã hội. Lượng người xem trong thời gian ngắn khác xa lượng người xem trong thời gian dài, như những bộ phim sống mãi cùng thời gian. Theo ông, phim ngắn thu hút đông người xem thường mang tính thị trường, nhất thời, thậm chí đụng đến những mặt ít người muốn chạm tới và hút người trẻ. Tác phẩm sống mãi và mang giá trị tích cực thì đòi hỏi trí tuệ, công phu, lao động thực sự, và xã hội sẽ ghi nhận.

So sánh với thể loại nội dung "ăn liền" là thể loại "giang hồ mạng", TS. LS Đặng Văn Cường nhấn mạnh thời gian qua cơ quan điều tra khởi tố nhiều nhóm sản xuất phim trên YouTube với cảnh đánh đấm, chém giết. Ông cho rằng có một thời kỳ dài nhiều người làm phim dễ dãi như vậy, phim có đông người theo dõi, nhất là người trẻ, dẫn đến hiện tượng học theo, làm theo. Đến lúc đó, theo ông, cơ quan chức năng không thể nhẹ tay được nữa.

Về AI trong điện ảnh, ông cho rằng việc dùng AI trong điện ảnh nói riêng và trong xã hội nói chung là điều tất yếu, không có gì phải e ngại. Tuy nhiên, các đối tượng coi thường pháp luật cũng dùng công nghệ này rất hiệu quả cho mặt trái. Điển hình là thủ đoạn giả mạo giọng nói để lừa đảo, hoặc tạo phim ngắn giật gân rồi dẫn dụ vào các đường link cờ bạc, lừa đảo. Ông cho rằng đây là một trong các phương thức, thủ đoạn phạm tội và sẽ ngày càng phổ biến khi xã hội phát triển. Vì vậy chế tài sẽ ngày càng được bổ sung, hoàn thiện.

Quan trọng nhất, TS. LS Đặng Văn Cường khẳng định chế tài của Việt Nam rất nghiêm khắc:

• Hình phạt tử hình. Bộ luật Hình sự vẫn duy trì hình phạt tử hình, mức nghiêm khắc nhất, dù hiện đã có hơn 130 nước bỏ.
• Hình phạt tù. Có tù chung thân, tù có thời hạn đến 20 năm, thậm chí tổng hợp hình phạt đến 30 năm, khá phổ biến với các tội rất nghiêm trọng.
• Chế tài hành chính. Có thể phạt đến hàng tỉ đồng.
• Biện pháp tư pháp, cưỡng chế. Gồm tịch thu, phong tỏa, kê biên, buộc thu hồi tài sản.
• Thực tiễn xử lí. Các đối tượng hoạt động trên mạng thời gian qua gần như bị xử lí triệt để, từ hành vi đưa thông tin trái phép đến các hành vi về quản lí tài chính, thuế, kế toán.

Ông nêu thêm rằng ở một số nước như Trung Quốc có khái niệm “phong sát”, không chỉ bỏ tù, tịch thu tài sản mà còn gỡ bỏ hình ảnh của đối tượng trên nền tảng số. Theo ông, Việt Nam sắp tới cũng sẽ bổ sung những sự nghiêm khắc như vậy để làm trong sạch không gian mạng, tạo cơ hội cho người lao động chân chính, người thực sự mang lại giá trị cho xã hội, được tôn vinh. Các đối tượng lợi dụng mạng xã hội, mặt trái công nghệ, coi thường pháp luật thì sẽ bị xử lý.

Ông nhấn mạnh quan trọng nhất là xử lý bằng chế tài chỉ là biện pháp cuối cùng, và không phải cứ có chế tài như vậy thì xã hội yên ổn. Điều quan trọng là tuyên truyền pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành, ý thức tuân thủ, và văn hóa giao tiếp, ứng xử trong các hoạt động xã hội. Ông cho biết các vi phạm và quan hệ pháp luật mới trên không gian mạng ngày càng nhiều, không riêng Việt Nam mà các quốc gia đều phải thay đổi rất nhanh theo công nghệ. Khi xã hội thay đổi thì pháp luật phải thay đổi theo. Ông đánh giá hệ thống pháp luật Việt Nam tương đối đồng bộ, đang phát triển mạnh theo hướng chuyển đổi số và hoàn thiện, có tính dự báo, tính ổn định để quản lí xã hội.

Cá nhân tôi cũng đã xem một số bộ phim AI gần đây. Theo tôi, phim ngắn hay phim dài do AI tạo ra thì về bản chất vẫn là phim. Trước hết, chúng ta phải nhìn nhận đó là một bộ phim. Mỗi đạo diễn, mỗi hãng phim hay nhà đầu tư khi sản xuất một bộ phim đều có mục đích cụ thể. Có phim được làm ra để tuyên truyền, giáo dục; có phim nhằm quảng bá thương mại, bán hàng; cũng có phim muốn truyền tải một bài học đạo lý hoặc tư tưởng của tác giả, đạo diễn. Mỗi bộ phim đều có mục đích riêng.

Vậy tại sao có những bộ phim AI chỉ dài một phút, hai phút nhưng lại thu hút rất đông người xem? Tôi nghĩ rằng, như đã chia sẻ, AI có khả năng phân tích và tổng hợp rất nhanh. Dựa trên những thống kê, xác suất về thị hiếu của hàng tỷ người trên thế giới, những đơn vị sản xuất phim AI có thể xác định được nhóm nội dung nào có khả năng thu hút số đông khán giả cao hơn.

Bản thân tôi đã nghiên cứu khá nhiều phim ngắn dài 1 phút, 2 phút, 3 phút, thậm chí 5 phút trên mạng xã hội và có lượng người xem rất lớn. Nếu xét trong phạm vi Việt Nam, với những bộ phim được lồng tiếng Việt, theo quan sát của tôi, những phim thu hút nhiều người xem nhất thường có nội dung gợi dục.

Thứ hai là những phim sử dụng các câu chuyện có sẵn ở Việt Nam, sau đó biến đổi theo hướng trào phúng, mỉa mai hoặc phản biện theo chiều hướng tiêu cực.

Tôi nghĩ rằng rất tiếc, một bộ phận đông đảo khán giả lại thích xem những thể loại phim như vậy.

Vậy tại sao họ xem? Trước hết, phải thừa nhận những bộ phim đó có tính giải trí. Chúng cũng bắt kịp rất nhanh những trào lưu đang diễn ra trên thế giới. Có những xu hướng chỉ tồn tại trong một, hai ngày hoặc một tuần, nhưng khán giả trẻ nắm bắt rất nhanh và các nhà sản xuất cũng lập tức đưa những trào lưu đó vào phim. Đó là một trong những lý do khiến các bộ phim này có lượng người xem đông đảo.

Còn ở góc độ cá nhân, với tư cách một người làm phim chuyên nghiệp, thực ra tôi không quá quan tâm đến việc những bộ phim đó có bao nhiêu lượt xem. Điều tôi quan tâm là làm thế nào để công việc của mình tốt nhất, đó là làm ra một bộ phim hay.

Nhưng thế nào là một bộ phim hay? Điều đó trước hết phải xuất phát từ mục đích tôi làm bộ phim ấy để làm gì.

Ví dụ, khi làm phim truyền hình ở Việt Nam, tôi phải phục vụ mục tiêu của kênh phát sóng. Mỗi kênh của Đài Truyền hình Việt Nam như VTV1, VTV2 hay VTV3 đều có những tiêu chí riêng. Với tư cách đạo diễn làm phim cho một kênh truyền hình, tôi phải đồng hành với kênh phát sóng, với nhà đầu tư để sử dụng chính nghề nghiệp của mình truyền tải được nội dung mà họ mong muốn.

Hoặc tôi cũng có thể làm một bộ phim để thể hiện tư tưởng, quan niệm cá nhân của mình. Bộ phim ấy có thể chạm tới số đông khán giả và được nhiều người xem, nhưng cũng có thể chỉ có một lượng khán giả rất nhỏ. Đó là quan điểm của tôi.

Quay trở lại những bộ phim AI mà được cho là thu hút nhiều lượt xem trên mạng xã hội, tôi nghĩ rằng đây là những sản phẩm được các công ty sử dụng AI nghiên cứu rất kỹ. Họ biết cách nắm bắt thị hiếu, biết số đông khán giả đang quan tâm điều gì và sản xuất phim theo đúng những trào lưu đó.

Nhưng như tôi đã nói, qua quan sát của cá nhân tôi, phần lớn những bộ phim thu hút lượt xem lớn thuộc nhóm nội dung gợi dục. Tôi nghĩ đây là một vấn đề rất lớn, đặt ra thách thức không chỉ với những người làm phim mà còn với các đơn vị, cơ quan thực thi pháp luật và cả trách nhiệm của mỗi công dân.

Tôi hy vọng mỗi khán giả khi xem phim đều có bộ lọc riêng, biết lựa chọn và đánh giá những nội dung mình tiếp nhận.

Hiện nay, các chế tài pháp lý cụ thể đối với vấn đề này vẫn còn là câu chuyện cần tiếp tục hoàn thiện. Như anh Cường đã chia sẻ trước đó, pháp luật Việt Nam hiện chưa coi AI là một chủ thể pháp luật. Vì vậy, tôi cũng mong trong thời gian tới, Chính phủ Việt Nam sẽ quan tâm hơn và có những quy định, chế tài cụ thể đối với hoạt động sản xuất, phát hành các sản phẩm phim AI.

Bởi sức ảnh hưởng của những nội dung này rất lớn và đang diễn ra hằng ngày.

Cuối cùng, tôi nghĩ rằng nếu đặt câu hỏi về việc phim AI đang thu hút khán giả như thế nào, chúng ta cũng cần nhìn cụ thể hơn. Hiện nay, khán giả đang xem bộ phim gì và họ xem với tư cách nào? Họ xem đơn thuần để giải trí, hay xem để đánh giá, phản biện với những người làm phim?

Nếu sản xuất theo phương thức truyền thống, chi phí cho một ekip rất tốn kém. Ngay từ khâu tiền kì đến sản xuất, chúng ta phải lập lịch trình, lên call sheet cho từng tổ, rồi chi trả thù lao từ đạo diễn, quay phim, trang điểm, diễn viên cho đến chi phí bối cảnh, đạo cụ, thiết bị ánh sáng... Nói thật, nếu so sánh về mặt ngân sách thì sản xuất truyền thống rất khó cạnh tranh với phim AI.

Tuy nhiên, như đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà chia sẻ, hiện tại đạo diễn truyền thống và những người làm phim AI đang có những sân chơi riêng. Có thể anh Hà tập trung làm phim truyền thống hoặc phim truyền hình, còn tôi chọn thị trường phim phát online cho các nhãn hàng.

Thực tế, không phải khách hàng hay nhà đầu tư nào cũng vin vào việc AI rẻ hơn để ép giá. Vẫn có những nhà sản xuất, nhà đầu tư và khán giả đề cao giá trị con người, trân trọng những sản phẩm được tạo ra bởi sức sáng tạo thủ công hơn là công nghệ.

Xét về bài toán kinh tế, AI vượt trội về cả chi phí lẫn thời gian, nhưng mỗi cá nhân hay doanh nghiệp đều có cho mình một 'đại dương riêng', một thị trường mục tiêu riêng.

Về mô hình kinh doanh phim ngắn AI sống bằng cách bán gói hay xem quảng cáo theo tập tại Việt Nam, tôi xin chia sẻ dưới góc nhìn cá nhân. Để trả lời thấu đáo nhất có lẽ phải là những người đã trực tiếp lập team, sản xuất và kinh doanh dòng phim này.

Bản thân tôi vẫn ưu tiên tạo ra sản phẩm do con người làm chủ và chỉ coi AI là công cụ hỗ trợ ở khâu hậu kì, làm storyboard, phát triển kịch bản hay hiệu ứng kĩ xảo (VFX).

Theo tôi, để nâng cao chất lượng phim AI và hạn chế các sản phẩm rác, yếu tố cốt lõi đầu tiên là hãng phim hoặc ekip phải sở hữu những biên kịch, đạo diễn có năng lực, có gu thẩm mĩ và đặc biệt là có đạo đức nghề nghiệp.

Bởi lẽ, nếu thiếu đi đạo đức nghề nghiệp, dù có năng lực đến đâu thì người làm phim cũng rất dễ bị cuốn theo doanh thu và lợi nhuận mà bất chấp chất lượng...

Sau cùng, vấn đề nằm ở chuẩn mực đạo đức và sự lựa chọn của mỗi cá nhân: bạn chọn chạy theo lợi nhuận hay chọn trở thành một nhà làm phim chân chính, người có thể tự hào vỗ ngực xưng tên là một "nhà làm phim".

Tôi tin rằng, nếu muốn hướng đến những mục tiêu cao đẹp hơn cho nền văn hóa dân tộc và nâng cao dân trí xã hội, mỗi người làm phim đều cần phải nghiêm túc suy ngẫm về điều này.

Trả lời câu hỏi về việc ai chịu trách nhiệm khi clip AI lan truyền gây hậu quả, từ tác động đến người xem đến bôi nhọ danh dự cá nhân, TS. Cường cho biết đây là vấn đề có nhiều quan điểm khác nhau.

Theo ông, nội dung do AI tạo sinh có thể có sự can thiệp ít của con người, nhưng ở góc độ pháp lý hiện nay tại Việt Nam, AI chưa được coi là chủ thể độc lập trong các quan hệ pháp luật. Vì vậy, đối với các phim, thông tin, tác phẩm do AI tạo ra, người dùng công cụ để tạo ra tác phẩm lẫn người đăng tải lên không gian mạng đều phải chịu trách nhiệm.

Ông phân tích việc quản lý theo hai phương diện. Về hình thức, pháp luật có quy định quản lí, kiểm soát liên quan đến sở hữu trí tuệ. Về nội dung, pháp luật kiểm soát để tránh các thông tin sai lệch.

Về nội dung bị cấm, ông cho biết Luật An ninh mạng đã có quy định cụ thể về thông tin bị cấm trên không gian mạng, kể cả tác phẩm điện ảnh do con người hoặc AI tạo ra. Các nội dung bị cấm gồm:

- Mô tả tỉ mỉ cảnh giết chóc, tàn bạo; thông tin bịa đặt, sai sự thật

- Thông tin trái thuần phong mỹ tục

- Thông tin xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác.

Ông cho biết Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và một nghị định hướng dẫn quy định các nội dung bắt buộc phải gắn nhãn AI và thông báo là do AI tạo ra. Các ví dụ ông nêu gồm: bài phát biểu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước do AI tạo ra; nội dung mô tả hiện trường vụ án, thiên tai, tai nạn giao thông hoặc các sự kiện mang tính chất hiện trường; và trường hợp dùng deepfake để mô tả hoạt động của luật sư, bác sĩ, chuyên gia.

Ông kết luận pháp luật đã có các quy định tương đối hoàn thiện, đặc biệt là Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Sở hữu trí tuệ. Khi cá nhân, tổ chức đăng tải hoặc chia sẻ nội dung có dùng AI mà trái thuần phong mỹ tục, trái pháp luật, tùy mức độ sẽ bị xử lí hành chính hoặc hình sự.

Xét về mặt kĩ thuật, diễn xuất của con người vẫn giữ ưu thế vượt trội nhờ sự tự nhiên trong biểu cảm. Diễn viên có khả năng nuôi dưỡng cảm xúc, thể hiện tinh tế từng chuyển động cơ mặt hay những giọt nước mắt thực sự, điều giúp họ dễ dàng thực hiện các phân cảnh quay liền mạch.

Với các bộ phim của tôi, trong khi các diễn viên lớn tuổi và dàn người trưởng thành hoàn thành tròn vai, phần thể hiện của diễn viên nhí lại mang đến sự bất ngờ lớn, chinh phục hoàn toàn ban giám khảo. Điểm sáng nổi bật nằm ở khả năng nhập vai tài tình của em khi hóa thân vào một em bé khuyết tật. Từ những ánh mắt đau đớn, sự xót xa vì thiếu vắng tình mẹ, cho đến khoảnh khắc uất nghẹn trách móc người cha, tất cả đều được em diễn tả trọn vẹn và xúc động.

Trong khi đó, các công cụ AI hiện nay vẫn chịu nhiều giới hạn kĩ thuật, thường chỉ tạo được các đoạn phim ngắn từ 15 đến 30 giây và chưa thể chạm tới chiều sâu tâm lí nhân vật.

Diễn xuất chân thực của diễn viên nhí không chỉ khiến khán giả xúc động mà còn làm cho toàn bộ ê-kíp làm phim, đặc biệt là những người trực tiếp theo dõi qua màn hình, phải nổi da gà.

Đây là trải nghiệm vô cùng đáng nhớ, một lần nữa tôi phải khẳng định giá trị cốt lõi: ở thời điểm hiện tại, cảm xúc chân thật và năng lực nghệ thuật của con người là điều mà công nghệ AI chưa thể thay thế.

Khoảng 20 năm trước, khi tôi ở Mỹ và có thời gian thực tập tại một số hãng phim lớn ở đây, tôi từng rất tò mò một điều. Tại sao ngành công nghiệp điện ảnh Mỹ lại phát triển đến như vậy? Tôi đã tìm hiểu và muốn biết họ sử dụng những công cụ gì để làm phim.

Thời điểm đó, tôi đã bỏ ra một khoản tiền khá lớn để mua các phần mềm chuyên dụng. Một phần mềm viết kịch bản cũng có giá vài trăm USD, còn những phần mềm làm kỹ xảo, âm thanh có giá tới vài nghìn USD. Đó là số tiền rất lớn đối với tôi lúc bấy giờ, nhưng tôi vẫn quyết định mua về để trải nghiệm.

Tất nhiên, những công cụ ấy khi đó chưa phải AI mà chỉ là các phần mềm chuyên dụng của những hãng công nghệ lớn ở Mỹ. Sau khi đầu tư và đưa vào công việc, tôi nhận thấy chúng giúp công việc của mình tốt hơn, chủ yếu là cải thiện tốc độ xử lý. Nhưng chúng không làm cho trí tuệ, tư duy sáng tạo của tôi trở nên tốt hơn.

Từ trải nghiệm cá nhân ấy, tôi nhận ra rằng điều làm nên giá trị đặc trưng của nghệ thuật, và cũng là điều may mắn của những người làm trong lĩnh vực sáng tạo như chúng tôi, chính là trí tuệ cá nhân. Với một đạo diễn, một người làm sáng tạo, trí tuệ và tư duy của chính mình mới là điều quan trọng.

Trở lại câu hỏi về những kỷ niệm làm phim mà tôi nghĩ AI khó có thể thay thế, tôi xin kể một câu chuyện cách đây khoảng 6 năm, khi tôi thực hiện bộ phim Màu thứ tám của tình yêu, phát sóng trên VTV9 và HTV. Khi bộ phim mới quay được khoảng một phần ba, diễn viên Hà Việt Dũng gặp sự cố. Tôi còn nhớ, khi ấy, diễn viên cũng đang tham gia một bộ phim khác của đạo diễn Lưu Huỳnh thì bị gãy chân. Trong khi đó, bộ phim của chúng tôi đã có kế hoạch phát sóng trên VTV9 và HTV, tiến độ sản xuất không thể tùy tiện thay đổi.

Chúng tôi buộc phải ngồi họp bàn rất kỹ. Đoàn phim phải nghỉ vài ngày để nghiên cứu phương án xử lý làm sao cho phù hợp. Nếu tình huống này xảy ra ở thời điểm hiện tại, có lẽ nhiều người sẽ nghĩ ngay đến việc sử dụng AI. Thậm chí, có thể thuê một diễn viên khác đóng thế rồi dùng AI để thay đổi khuôn mặt, biến người đó thành diễn viên Hà Việt Dũng.

Nhưng thời điểm ấy chưa có những công cụ AI như bây giờ. Chúng tôi phải tính toán rất kỹ phương án quay diễn viên đóng thế, làm thế nào để giấu hoàn toàn khuôn mặt của người đóng thế mà vẫn bảo đảm tính liên tục của bộ phim.

Nhưng thời điểm ấy chưa có những công cụ AI như bây giờ. Chúng tôi phải tính toán rất kỹ phương án quay diễn viên đóng thế, làm thế nào để giấu hoàn toàn khuôn mặt của người đóng thế mà vẫn bảo đảm tính liên tục của bộ phim.

Trong khoảng một tuần, chúng tôi lên kế hoạch từ việc thiết kế trang phục, vóc dáng cho đến lựa chọn một diễn viên đóng thế có khả năng diễn xuất tương đồng với Hà Việt Dũng. Toàn bộ những cảnh quay có nhân vật này đều được thực hiện với diễn viên đóng thế, ngoại trừ các cảnh cận mặt.

Sau khi hoàn thành những cảnh quay đó, chúng tôi mới mời Hà Việt Dũng ngồi trên xe lăn trở lại đoàn phim để quay toàn bộ các cảnh cận mặt, sau đó ghép vào bộ phim. Khi bộ phim phát sóng, không ai nhận ra sự cố ấy đã xảy ra, khán giả không biết rằng có một diễn viên đóng thế đã tham gia phần lớn các cảnh quay trong giai đoạn đó.

Bởi chúng tôi đã tính toán rất kỹ về logic của từng cảnh quay, kết hợp với biểu cảm và diễn xuất thực sự của diễn viên Hà Việt Dũng trên gương mặt. Chính điều đó khiến khán giả tin vào câu chuyện trên màn ảnh.

Tôi nghĩ rằng nếu một bộ phim có tình huống tương tự được xử lý hoàn toàn bằng AI ở thời điểm hiện nay, những khán giả tinh ý, đặc biệt là những người có kiến thức chuyên môn về điện ảnh, có thể sẽ nhận ra những điểm chưa tự nhiên.

Đó là một ví dụ mà tôi cho rằng AI rất khó làm được như con người. Có thể trong tương lai xa, công nghệ sẽ đạt đến trình độ khác, nhưng trong tương lai gần, khoảng 10 năm tới, tôi chưa nghĩ AI có thể làm được điều đó.

Tôi xin kể thêm một ví dụ khác. Tôi từng làm một bộ phim có diễn viên Nhật Kim Anh tham gia. Có một cảnh quay vào khoảng 2-3 giờ sáng. Lúc ấy, cả đoàn phim đã rất mệt, nhưng vẫn phải cố gắng hoàn thành cảnh quay.

Đó là một cảnh rất bi thương. Ở góc độ đạo diễn, tôi phải làm việc với diễn viên để thể hiện được nỗi đau của nhân vật. Nhân vật của Nhật Kim Anh phải khóc, nhưng khán giả không nhất thiết nhìn thấy nước mắt. Điều quan trọng là người xem phải cảm nhận được rằng nhân vật đang khóc từ bên trong, đang mang một nỗi đau không thể nói thành lời. Tôi nghĩ AI sẽ rất khó làm được điều đó.

Rất may, Nhật Kim Anh là một con người thật, có những trải nghiệm và nỗi đau riêng trong cuộc sống. Cô ấy đưa những trải nghiệm ấy qua bộ lọc cảm xúc của mình để thể hiện nhân vật. Nhờ vậy, cô ấy đã diễn được một cảnh quay mà tôi nghĩ rất khó để tạo ra bằng công nghệ.

Đó chỉ là một vài ví dụ trong rất nhiều trải nghiệm làm phim của tôi. Tôi vẫn tin rằng trong khoảng 10 năm tới, AI chưa thể bắt kịp những biểu cảm, những rung động cảm xúc tự nhiên và chiều sâu diễn xuất của con người.

Trả lời câu hỏi về ranh giới giữa “cảm hứng sáng tạo” và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với sản phẩm làm từ AI, TS. Cường cho biết vấn đề này liên quan đến Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, cùng Luật Điện ảnh và một số văn bản văn hóa có liên quan.

Ông nhắc lại ý hai đạo diễn đã phân tích: Trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, sản xuất phim, AI là công cụ do con người tạo ra và sử dụng. Theo ông, sự phát triển của AI là quy luật tất yếu, dù muốn hay không nó vẫn tồn tại và ngày càng phát triển, nên cần nhìn nhận AI là công cụ và quản lý, kiểm soát bằng pháp luật.

Về việc dùng tác phẩm làm nguyên liệu đầu vào, dữ liệu huấn luyện hoặc dữ liệu để sáng tạo, ông cho rằng pháp luật không cấm. AI tự nó không tạo ra được tác phẩm âm nhạc hay phim ảnh, mà cần có nguyên liệu, dữ liệu, thông tin. Dữ liệu đó phải được sử dụng ở mức độ có kiểm soát và không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Ranh giới vi phạm, theo ông, nằm ở chỗ sử dụng tác phẩm có bản quyền quá chi tiết, như cả một đoạn hội thoại, nhạc nền hay một tình huống mang tính bản quyền. Trường hợp lấy nguyên cả kịch bản, đoạn hội thoại hoặc tình huống mà người khác đã dày công nghiên cứu, chỉnh sửa qua nhiều năm kinh nghiệm, rồi dùng để tạo ra sản phẩm “mới” của mình mà không xin phép, ông nhận định đó là điều bất công và là vi phạm pháp luật.

TS. LS Đặng Văn Cường cho biết, pháp luật đang tiếp tục hoàn thiện và đã có hành lang pháp lý với Luật Sở hữu trí tuệ 2025, Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Điện ảnh cùng các văn bản hướng dẫn. Đạo diễn, nhà làm phim cần để ý các quy định này. Điều quan trọng nhất, theo ông, là cách thức, câu lệnh và mức độ sử dụng như thế nào, để tác phẩm có sự hỗ trợ của AI phù hợp với quy định và không xâm phạm quyền của tổ chức, cá nhân.

Tôi cho rằng giải pháp phim ngắn (tỉ lệ 9:16, thời lượng mỗi tập từ 2 đến 3 phút và mỗi series kéo dài từ 3 đến 5 tập) hiện đang là một xu hướng rất thịnh hành trên các nền tảng số. Tiêu chí cốt lõi của cuộc thi Short Drama mà tôi vừa tham gia, đó là ưu tiên ghi lại những cảm xúc chân thực nhất của con người. Đây cũng chính là lí do ekip quyết định lựa chọn phương thức sản xuất truyền thống, trong đó kịch bản và khâu quay dựng đều do con người thực hiện.

Tuy nhiên, đội ngũ sản xuất cũng không hề ngần ngại áp dụng công nghệ AI như một công cụ hỗ trợ đắc lực. Cụ thể, AI được ứng dụng để phản biện và góp ý cho kịch bản, giúp ê-kíp có cái nhìn đa chiều và thấu đáo hơn mà không bị phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc.

Bên cạnh đó, AI còn giải quyết hiệu quả các cảnh quay kĩ thuật khó hay nguy hiểm. Ví dụ, trong phân cảnh một chiếc xe máy lao thẳng vào ô tô trước khi xảy ra tai nạn, việc thực hiện theo phương thức truyền thống sẽ đòi hỏi diễn viên đóng thế, quá trình tập luyện phức tạp cùng các phương án rủi ro tốn kém. Nhờ có AI, phân cảnh này đã được xử lí an toàn và chân thực hơn.

Nhà làm phim nhấn mạnh không nên lạm dụng AI cho mọi công đoạn, nhưng đây rõ ràng là công cụ hiệu quả để khai phóng những giới hạn và thách thức mà điện ảnh truyền thống chưa thể vượt qua. Nghệ thuật cốt lõi vẫn phải chứa đựng cảm xúc và dấu ấn con người; do đó, thay vì lo ngại AI là nguy cơ, các nhà làm phim nên coi đây là một công cụ hỗ trợ để tôn vinh sự sáng tạo của con người.

Đánh giá về xu hướng phim được sáng tạo hoàn toàn bằng AI, đại diện ê-kíp nhìn nhận theo hướng tích cực. Khả năng tái tạo hình ảnh, dựng hình, hoàn thiện chi tiết nhân vật, trang phục, bối cảnh cho đến ánh sáng và góc máy của AI đang ngày càng hoàn thiện.

Khi rơi vào tay những nhà làm phim có tư duy tốt, AI có thể tạo ra những tác phẩm thực sự chất lượng. Đặc biệt với các thể loại như sử thi, giả tưởng hay khoa học viễn tưởng, vốn đòi hỏi chi phí sản xuất cực kỳ tốn kém, công nghệ AI chính là chìa khóa giúp hiện thực hóa những ý tưởng tưởng chừng như không bao giờ có thể bước ra màn ảnh nếu làm theo phương pháp truyền thống.

Bên cạnh khả năng dựng hình, công nghệ AI còn mang lại bước tiến vượt bậc trong khâu xử lí kĩ xảo điện ảnh. Thay vì quy trình truyền thống phức tạp, từ tách phông xanh, theo dõi chuyển động, xóa phông cho đến vẽ bối cảnh qua hàng loạt công đoạn thủ công, AI hiện nay cho phép xử lí nhanh chóng chỉ sau vài cú nhấp chuột.

Thậm chí, ngay cả khi không có phông xanh, công nghệ này vẫn có thể thay đổi bối cảnh mà vẫn đảm bảo độ khớp về ánh sáng lẫn góc máy. Đây là những lợi ích rõ rệt giúp tối ưu hóa đáng kể chi phí và thời gian sản xuất.

Tuy nhiên, mặt trái của làn sóng này là sự xuất hiện tràn lan của các nội dung kém chất lượng, thường được gọi là "rác AI". Đó là những bộ phim được sản xuất cẩu thả, vi phạm logic, thiếu tính định hướng hoặc chứa đựng thông tin sai lệch về mặt kiến thức.

Đáng lo ngại hơn, nhiều sản phẩm còn vô tình cổ xúy cho những trào lưu độc hại đối với giới trẻ, điển hình như hiện tượng brain rot, những nội dung giải trí vô bổ, không mang lại giá trị kiến thức hay tính nhân văn.

Trăn trở dưới góc độ một người làm cha mẹ, tôi chia sẻ mối lo ngại khi trẻ nhỏ tiếp xúc với các thiết bị thông minh rất dễ tiếp cận và chịu ảnh hưởng bởi những video rác này. Đây là thách thức chung đòi hỏi nỗ lực đối diện của cả cộng đồng, mà giải pháp căn cơ nhất chính là việc các nhà sáng tạo phải chứng minh và khẳng định lại vị thế bằng những sản phẩm thực sự chất lượng, giàu giá trị nghệ thuật.

Trả lời câu hỏi của PV Một Thế giới về cảm xúc khi thấy các bạn trẻ chỉ cần gõ vài câu lệnh là có thể xuất bản một tập phim AI trong vài giờ, đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà cho biết:

"Ở góc độ một người làm phim thuộc thế hệ 7X như chúng tôi, trước trào lưu phim AI đang được mọi người hào hứng đón nhận, thưởng thức gần như miễn phí trên mạng, thậm chí bất kỳ ai cũng có thể tham gia sản xuất, cá nhân tôi cảm thấy vừa có thách thức, vừa có những điều khá thú vị.

Thứ nhất, đây là thách thức đối với những người được đào tạo bài bản như tôi, cả trong nước và nước ngoài. Tôi đã làm nhiều bộ phim với các vai trò khác nhau, từ đạo diễn, biên kịch đến nhà sản xuất, ở nhiều thể loại như phim ngắn, phim quảng cáo, phim truyền hình dài tập, phim tài liệu và một số phim quốc tế.

Trước xu hướng này, chúng tôi nhận thấy mình cần phải thay đổi, cần phát triển và cập nhật chính bản thân cũng như cách làm việc để phù hợp với thời đại, trước hết là để công việc không bị lạc hậu.

Thứ hai, tôi nhìn thấy đây là một cơ hội. Chúng tôi có thể biến AI thành công cụ hỗ trợ cho công việc làm phim của mình.

Ví dụ, với vai trò đạo diễn, ngay từ khâu xây dựng kịch bản, khi làm việc với biên kịch hoặc tự phát triển kịch bản, tôi có thể tìm hiểu AI có những khả năng gì, hạn chế ở đâu và có thể sử dụng công cụ này như thế nào để công việc nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Chẳng hạn, tôi muốn phát triển một câu chuyện dựa trên cấu trúc nào đó đã hình dung trong đầu, sau đó trao đổi với biên kịch, nhà sản xuất hoặc nhà đầu tư. Hoặc tôi muốn thăm dò ý kiến khán giả về một thể loại phim, một tình tiết cụ thể, tôi có thể sử dụng AI để tham khảo. AI sẽ cung cấp những thông tin tổng hợp rất nhanh.

Nếu một mình nghiên cứu, tìm hiểu những thông tin đó, có thể tôi phải mất vài ngày, thậm chí vài tuần. Nhưng nếu biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, công việc ấy có thể chỉ mất vài phút mà vẫn cho kết quả rất tốt. Đó là một cơ hội rất đáng chú ý.

Tất nhiên, những người làm phim chuyên nghiệp như chúng tôi cũng nhìn thấy nguy cơ rất lớn. Trước mắt, sẽ có nhiều nhân lực trong ngành công nghiệp phim ảnh chuyên nghiệp có thể mất việc hoặc phải đối mặt với sự cạnh tranh trực tiếp từ AI. Đây là nguy cơ hiện hữu và cũng là một trong những lý do khiến những người làm phim đang tranh luận rất nhiều về vai trò của AI trong sản xuất phim.

Tóm lại, chúng tôi vừa nhìn thấy cơ hội, vừa nhìn thấy nguy cơ. Và nguy cơ ấy rất gần, có thể đến ngay ngày mai.

Tôi muốn nhắc lại một bộ phim mình từng thực hiện từ năm 2010, thời điểm thế giới chưa biết đến AI như hiện nay.

Khi đó, kênh Discovery thực hiện dự án nhân dịp Hà Nội kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Họ tài trợ cho khoảng 4-5 đạo diễn Việt Nam thực hiện những bộ phim về các đề tài liên quan đến Việt Nam mà khán giả quốc tế quan tâm. Tôi là một trong bốn đạo diễn được lựa chọn tham gia dự án.

Đó là một dấu mốc khá đặc biệt, bởi lần đầu tiên những nhà làm phim Việt Nam có cơ hội tạo ra tác phẩm được trình chiếu trên những kênh truyền hình hàng đầu thế giới, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Với chúng tôi, đây là một bước ngoặt lớn.

Tôi nghĩ dấu mốc năm 2010 ấy cũng có nét tương đồng với thời điểm hiện nay, khi những người làm phim lại phải đối mặt với một làn sóng công nghệ mới, đó là AI.

Thời điểm năm 2010, chúng tôi phải đối diện với việc có rất nhiều nhà làm phim, nhân sự từ những quốc gia có nền công nghiệp điện ảnh phát triển hơn Việt Nam đến làm việc. Trong khi đó, phần lớn thế hệ chúng tôi khi ấy còn hạn chế về ngoại ngữ, ít có cơ hội tiếp cận những công nghệ làm phim hiện đại của Mỹ, Nhật Bản hay thậm chí là Trung Quốc.

Bản thân tôi và nhiều đồng nghiệp đã phải thay đổi. Chúng tôi học tiếng Anh, ra nước ngoài học tập, tìm cách tiếp cận để bắt kịp một phần với thế giới. Đó là một cột mốc rất quan trọng trong sự nghiệp của những người làm phim như tôi. Và hôm nay, khi ngồi ở đây, tôi lại đứng trước một ngưỡng mới trong sự nghiệp làm phim của mình. Tôi đã phải nghiên cứu, suy nghĩ rất nhiều để phân tích xem những người làm phim như chúng tôi có lợi thế gì và bất lợi gì so với AI.

Tôi nghĩ rằng, về cơ bản, AI sẽ là tương lai gần của nhân loại trong tất cả các lĩnh vực. Trong tương lai, AI có thể mở ra những thay đổi rất lớn, thậm chí chấm dứt nhiều thứ mà nhân loại từng đề cao, từng coi là trụ cột, nền móng hay chân lý.

Nhưng nếu nhìn ở góc độ làm phim, tôi cho rằng trong tương lai gần, khoảng 1-2 thập kỷ tới, con người vẫn có nhiều hy vọng để chiến thắng AI. Bởi bản chất của con người là tò mò và có hy vọng. Chính sự tò mò, hy vọng khiến con người luôn phát triển. Còn AI vẫn là một công cụ do con người tạo ra.

Theo tôi, điểm mạnh nhưng đồng thời cũng là điểm yếu lớn nhất của AI là nó luôn hướng tới sự chính xác. AI là một bộ máy có khả năng sàng lọc, phân tích thông tin và đưa ra kết luận rất chính xác. Điều đó đương nhiên rất tốt. Nhưng trong nghệ thuật điện ảnh, sự chính xác tuyệt đối đôi khi lại trở thành một điểm yếu. Bởi trong nghệ thuật nói chung và nghệ thuật điện ảnh nói riêng, cảm xúc mới là thứ chạm đến người xem.

Con người có những sai sót, có những khác biệt rất riêng. Chính những điều đó tạo nên cá tính của mỗi người. Con người cũng có sự biến đổi trong cảm xúc, và tôi nghĩ AI trong một vài thập kỷ tới sẽ khó có thể làm được điều này.

Tôi lấy ví dụ một bài hát do AI thể hiện. Lần đầu nghe có thể rất hay, lần thứ hai, thứ ba vẫn hay. Nhưng đến lần thứ tư, thứ năm hoặc nghe trong một thời gian dài, chúng ta có thể cảm thấy nó thiếu cảm xúc, thiếu sự biến đổi trong cách thể hiện.

Trong khi đó, nếu một ca sĩ bằng xương bằng thịt thể hiện bài hát ấy, hôm nay có thể hát nhẹ hơn một chút, ngày mai lại luyến láy theo một cách khác, hôm sau giọng hát có thể trầm xuống một chút. Mỗi lần thể hiện đều có những thay đổi xuất phát từ tình cảm và cảm xúc của người nghệ sĩ.

Chính sự dung dị, những biến đổi, thậm chí cả những sai khác ấy tạo nên cảm xúc và chạm tới khán giả. Tôi nghĩ đó là lợi thế lớn nhất của những người làm sáng tạo như chúng tôi và AI trong một vài thập kỷ tới sẽ khó làm được. Còn một điều quan trọng nữa, tôi cho rằng đây sẽ là kim chỉ nam đối với những nghệ sĩ sáng tạo như chúng tôi: AI chắc chắn sẽ không bao giờ có tư tưởng.

AI chỉ có thể tổng hợp, nhắc lại những gì đã có, rồi kết hợp và tạo ra một sản phẩm mới. Còn con người luôn có tư tưởng. Khi người nghệ sĩ có tư tưởng, họ sẽ luôn sáng tạo và đi trước AI một bước. Tôi nghĩ đây có lẽ là lợi thế lớn nhất của những người nghệ sĩ sáng tạo và của con người nói chung".

Thời gian qua, chỉ cần lướt qua TikTok, Facebook Reels hay YouTube Shorts, chúng ta dễ dàng bắt gặp hàng loạt bộ phim ngắn 9:16 được tạo ra bởi AI. Chỉ với vài dòng câu lệnh, công nghệ có thể vẽ nên một bối cảnh, dựng nên một nhân vật hay biến một ý tưởng thành video trong vài phút. Sóng sau xô sóng trước, sự bùng nổ này mang theo cả sự hào hứng về sự tự do sáng tạo, lẫn những âu lo về rác nội dung, lệch chuẩn đạo đức và nguy cơ đánh mất bản sắc nghệ thuật. Để bóc tách bức tranh toàn cảnh này một cách khách quan nhất, hôm nay chúng tôi trân trọng giới thiệu 3 vị khách mời đặc biệt:

Đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà - Đạo diễn thế hệ 7x đứng sau những tác phẩm 'phim quốc dân' như Cuộc chiến Hoa hồng, Nhật ký Vàng Anh, Sống đẹp... và giải thưởng Lần đầu làm phim với Discovery.

Đạo diễn / Nhà sản xuất Đỗ Hiếu - Tác giả tác phẩm Bí mật sau giấc mơ vừa đạt giải Ba tại cuộc thi Short Drama do Sony tổ chức.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội.

Ban tổ chức cũng xin gửi lời cảm ơn đến ông Nguyễn Thanh Đảo - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo TP.HCM đã tài trợ cho buổi tọa đàm ngày hôm nay.