TP.HCM bước vào cuộc chuyển dịch năng lượng chưa từng có
Với Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035 gồm 10 trụ cột, 76 chỉ tiêu cụ thể và nhu cầu nguồn lực khoảng 900.000 tỉ đồng, TP.HCM đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái năng lượng mới, hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Từ áp lực phát triển đến bài toán năng lượng xanh
Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TP.HCM đang bước vào một không gian phát triển mới với quy mô đô thị, công nghiệp, cảng biển và nhu cầu năng lượng ngày càng lớn.
Sự phát triển nhanh của nền kinh tế kéo theo áp lực phát thải ngày càng cao. Hệ thống giao thông với hàng triệu phương tiện cá nhân, hoạt động logistics, sản xuất công nghiệp và đô thị hóa đang tạo ra lượng phát thải carbon lớn.
Trong đó, giao thông đô thị được xem là một trong những nguồn phát thải đáng chú ý nhất, với khoảng 13 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Nếu không có sự chuyển đổi mạnh mẽ, áp lực lên môi trường và chất lượng sống đô thị sẽ tiếp tục gia tăng.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số, sự phát triển của trung tâm dữ liệu, khu công nghệ cao, cảng biển quốc tế và các ngành sản xuất mới đang đặt ra yêu cầu về một hệ thống năng lượng ổn định, linh hoạt và có khả năng đáp ứng trong dài hạn.
Tại Hội thảo “Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo tại TPHCM nhằm đáp ứng Net Zero năm 2050”ngày 28/7 tại TP.HCM, GS.TS Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kĩ thuật TP.HCM cho biết, thành phố hiện đang triển khai Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035 với 10 trụ cột và 76 chỉ tiêu cụ thể.
“Quan điểm xuyên suốt của thành phố là phát triển nhanh đi đôi với bền vững, tăng trưởng kinh tế gắn với nâng cao chất lượng môi trường và chất lượng cuộc sống của nhân dân”, GS.TS Nguyễn Văn Phước nhấn mạnh.
Theo ông Phước, đề án được đặt trong bối cảnh TP.HCM đang mở rộng không gian phát triển với quy mô kinh tế, công nghiệp, đô thị, cảng biển và năng lượng lớn hơn trước rất nhiều. Thành phố đồng thời phải giải quyết các yêu cầu cấp thiết gồm bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng biến đổi khí hậu và thực hiện mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
“Vấn đề đặt ra không chỉ là TP.HCM sẽ phát triển thêm bao nhiêu megawatt điện mặt trời hoặc điện gió, mà quan trọng hơn là thành phố cần xây dựng một hệ sinh thái năng lượng như thế nào để vừa bảo đảm đủ điện, giảm phát thải, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng mới”, GS.TS Nguyễn Văn Phước nói.
TP.HCM bước vào cuộc đua tái cấu trúc xanh
Để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero, TP.HCM đang hướng tới huy động nguồn lực khoảng 900.000 tỉ đồng đến 1 triệu tỉ đồng, tương đương 34-41 tỉ USD, cho quá trình chuyển đổi xanh dài hạn.
Nguồn lực này tập trung vào ba nhóm lĩnh vực trọng điểm gồm năng lượng sạch và lưới điện thông minh; giao thông xanh đô thị; công nghiệp tuần hoàn và xử lí chất thải.
Trong đó, năng lượng sạch và lưới điện thông minh được xem là nền tảng quan trọng nhất. Thành phố cần nâng cấp hệ thống truyền tải, phát triển các giải pháp lưu trữ năng lượng, mở rộng điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu và xây dựng khả năng điều phối nguồn điện linh hoạt.
Giao thông xanh là lĩnh vực tiếp theo được ưu tiên với mục tiêu phát triển mạnh vận tải công cộng, mở rộng hệ thống metro, xây dựng hạ tầng sạc xe điện và từng bước thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Ở lĩnh vực công nghiệp, thành phố hướng tới mô hình sản xuất tuần hoàn, giảm tiêu hao năng lượng, tăng tái chế chất thải và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình carbon thấp.
Nhiều chuyên gia cho rằng bài toán của TP.HCM không chỉ nằm ở việc phát triển thêm nguồn điện tái tạo, mà cần xây dựng một hệ sinh thái năng lượng hoàn chỉnh.
Các vấn đề lớn được đặt ra gồm tỉ lệ năng lượng tái tạo trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của thành phố đến năm 2030, 2040 và 2050; lựa chọn loại hình năng lượng phù hợp từng khu vực; cơ chế vốn để khu công nghiệp, khu chế xuất và doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình phát thải thấp.
Đặc biệt, việc chuyển đổi khu vực Cái Mép - Thị Vải và không gian Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây thành cảng xanh, trung tâm năng lượng biển và logistics xanh được xem là hướng đi quan trọng trong chiến lược phát triển vùng.
Xây dựng trung tâm năng lượng thông minh bằng AI
Một trong những yêu cầu then chốt của quá trình chuyển đổi xanh là xây dựng hệ thống quản trị năng lượng dựa trên dữ liệu.
Các chuyên gia đề xuất TP.HCM thành lập Hội đồng Điều phối Chuyển dịch năng lượng và Trung tâm Điều hành năng lượng thông minh trên nền tảng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo PGS.TS Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Hội Tự động hóa TP.HCM, trung tâm này có thể tích hợp dữ liệu về nguồn điện, phụ tải, lưu trữ năng lượng, phát thải carbon và thị trường điện.
“Trung tâm sẽ hỗ trợ công tác điều hành theo thời gian thực, nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn năng lượng tái tạo và giảm chi phí vận hành hệ thống”, PGS.TS Lê Hoài Quốc nhận định.
Đây cũng là nền tảng để thành phố xây dựng cơ sở dữ liệu carbon, quản lí phát thải của từng ngành, từng doanh nghiệp và từng khu vực đô thị.
Trong tương lai, hệ thống dữ liệu này có thể kết nối với thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm công cụ tài chính cho quá trình giảm phát thải.
TP.HCM đang tập trung phát triển bốn nhóm nguồn năng lượng xanh chiến lược. Đầu tiên là điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu. Với điều kiện bức xạ thuận lợi, thành phố có thể tận dụng mái nhà tại các công trình công cộng, nhà máy, khu công nghiệp để phát triển nguồn điện phân tán.
Tiếp đến là điện rác và năng lượng sinh khối. Việc chuyển đổi công nghệ xử lí chất thải sang mô hình đốt rác phát điện giúp giải quyết đồng thời hai bài toán môi trường và năng lượng.
Cùng với đó là điện gió ngoài khơi thông qua liên kết vùng. TP.HCM cần hợp tác với các địa phương ven biển để khai thác tiềm năng điện gió biển, phục vụ chuỗi logistics xanh và hệ thống cảng biển.
Cuối cùng là hidrogen xanh và ammonia xanh. Đây được xem là nhóm năng lượng tương lai, phục vụ các ngành công nghiệp khó giảm phát thải và vận tải đường dài.
PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Phương - Viện trưởng Viện Công nghiệp Môi trường cho rằng, thành phố cần sớm triển khai bốn nhóm giải pháp trọng tâm gồm tích hợp quy hoạch hạ tầng hidrogen, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn. Đồng thời ban hành chính sách ưu đãi đầu tư và hỗ trợ tài chính cho quá trình chuyển đổi phương tiện xanh.
Các chuyên gia nhận định, TP.HCM có đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm năng lượng xanh và công nghiệp xanh hàng đầu Việt Nam. Tuy nhiên, tiềm năng sẽ không tự chuyển hóa thành động lực phát triển nếu thiếu quy hoạch tích hợp, cơ chế đầu tư minh bạch, hạ tầng lưới điện hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Chuyển đổi xanh vì thế không chỉ là câu chuyện về năng lượng tái tạo. Đây là cuộc tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển đô thị, từ sản xuất, giao thông, xây dựng đến quản trị dữ liệu.
Có thể khẳng định, với nguồn lực lớn và sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng, TP.HCM đang hướng tới mục tiêu trở thành một trung tâm chuyển dịch xanh tiêu biểu của Đông Nam Á. Đồng thời, TP.HCM là nơi tăng trưởng kinh tế song hành cùng bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống.
