TP.HCM đứng trước bài toán vận hành thị trường carbon
TP.HCM đang có quy mô doanh nghiệp tham gia thị trường carbon lớn, với hàng trăm doanh nghiệp thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính.
Tuy nhiên, để biến nhu cầu giao dịch tín chỉ, hạn ngạch thành một thị trường thực chất, thành phố vẫn cần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn về sàn giao dịch, thẩm định, định giá và chuyển giao tín chỉ.
Doanh nghiệp đứng trước thị trường carbon
Theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg ban hành ngày 10/8/2026, TP.HCM có 479 doanh nghiệp thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính. Đây là nhóm doanh nghiệp sẽ chịu tác động trực tiếp từ quá trình kiểm kê, giảm phát thải và từng bước tham gia thị trường carbon.
Trước đó, theo quyết định phân bổ hạn ngạch phát thải thí điểm giai đoạn 2025-2026, TP.HCM đã có 16 doanh nghiệp thuộc lĩnh vực nhiệt điện và thép được phân bổ hạn ngạch.
Đây là những chủ thể có nhu cầu giao dịch khá rõ. Doanh nghiệp không giảm phát thải đủ có thể phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ theo cơ chế được pháp luật cho phép. Ngược lại, doanh nghiệp kiểm soát tốt phát thải và có phần dư đủ điều kiện có thể trở thành bên bán.
Như vậy, thị trường carbon tại TP.HCM không còn dừng ở câu chuyện chính sách. Nhu cầu giao dịch đang dần hình thành từ chính hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Vấn đề đặt ra là thị trường phải có hạ tầng và quy tắc đủ rõ để doanh nghiệp có thể tham gia minh bạch, an toàn.
Ở góc độ quản lí nhà nước, TP.HCM cũng đang chuẩn bị các điều kiện cần thiết. Sở NN - MT tham mưu UBND thành phố công bố 7 thủ tục hành chính trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và 3 thủ tục thuộc lĩnh vực lâm nghiệp - kiểm lâm được phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
Việc phân cấp này có ý nghĩa quan trọng. Khi doanh nghiệp bắt đầu phát sinh nhu cầu thực hiện thủ tục liên quan đến tín chỉ carbon, địa phương có thể tiếp nhận và xử lí hồ sơ theo thẩm quyền.
Tuy nhiên, thị trường carbon là lĩnh vực mới. Nhiều quy định đang trong quá trình hoàn thiện và cần được hướng dẫn thống nhất giữa Trung ương với địa phương.
Cần tháo gỡ những “nút thắt” của thị trường
Một vấn đề được TP.HCM đặt ra là đề xuất thành lập sàn giao dịch tín chỉ carbon riêng của doanh nghiệp tư nhân.
Trên địa bàn đã xuất hiện một số doanh nghiệp, tập đoàn chủ động đề xuất xây dựng sàn giao dịch tín chỉ carbon. Điều này cho thấy thị trường bắt đầu xuất hiện nhu cầu về các nền tảng giao dịch ngoài hệ thống do Nhà nước tổ chức.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn là doanh nghiệp tư nhân có được phép thành lập và vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon hay không.
Nếu được phép, điều kiện cấp phép sẽ như thế nào? Sàn tư nhân sẽ kết nối với Hệ thống đăng ký quốc gia ra sao? Cơ chế kiểm soát giao dịch, xác thực quyền sở hữu và chuyển giao tín chỉ được thực hiện thế nào?
Theo Sở NN- MT TP.HCM, đây là những vấn đề cần được Bộ Tài chính và Bộ NN – MT làm rõ. Một cơ chế rõ ràng ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp chủ động đầu tư. Ngược lại, nếu thiếu quy định, các mô hình sàn tự phát có thể tạo ra rủi ro cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lí.
Một điểm nghẽn khác nằm ở khâu thẩm định tín chỉ carbon. Nghị định 119/2025/NĐ-CP quy định đơn vị thẩm định phải được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động theo pháp luật về đánh giá sự phù hợp. Tuy nhiên, doanh nghiệp và cơ quan quản lí địa phương hiện chưa có một đầu mối thuận tiện để tra cứu danh sách các đơn vị đủ điều kiện thẩm định theo từng ngành, lĩnh vực.
Trong thị trường carbon, chất lượng tín chỉ phụ thuộc rất lớn vào tính chính xác của quá trình đo đạc, báo cáo và thẩm tra. Nếu thiếu tổ chức thẩm định đủ năng lực, thị trường có nguy cơ phát sinh tín chỉ kém chất lượng. Vì vậy, việc công bố và thường xuyên cập nhật danh sách các đơn vị đủ điều kiện thẩm định là cần thiết.
Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp lựa chọn đơn vị phù hợp, thay vì phải tự tìm hiểu trong một thị trường còn mới.
Định giá tín chỉ và quyền chuyển giao cần được làm rõ
Đối với các dự án tư nhân, việc xác định giá tín chỉ có thể được thực hiện theo cơ chế thị trường trong khuôn khổ pháp luật.
Nhưng với các dự án hình thành từ tài sản công, câu chuyện phức tạp hơn. TP.HCM có nhiều tài sản và dự án công liên quan đến lâm nghiệp, môi trường đô thị và các hoạt động có khả năng tạo ra kết quả giảm phát thải. Khi những kết quả này được chuyển hóa thành tín chỉ carbon, vấn đề định giá ban đầu cần được xác định rõ.
Nếu thiếu quy trình cụ thể, địa phương sẽ khó xác định giá trị tín chỉ và phương thức đưa tín chỉ ra giao dịch. Trong khi đó, đây là tài sản hình thành từ nguồn lực công nên phải bảo đảm nguyên tắc quản lí, sử dụng tài sản công.
Một hướng dẫn thống nhất về định giá ban đầu sẽ giúp địa phương có căn cứ triển khai. Đồng thời, cơ chế này cũng góp phần hạn chế nguy cơ định giá thiếu minh bạch hoặc gây thất thoát nguồn lực công.
Một vấn đề khác được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là tỷ lệ chuyển giao tín chỉ đối với các dự án ngoài lĩnh vực ưu tiên, khuyến khích theo Nghị định 112/2026/NĐ-CP. Câu hỏi cần được trả lời là phần giảm phát thải nào được phép chuyển thành tín chỉ.
Có phải toàn bộ kết quả giảm phát thải của dự án đều có thể chuyển thành tín chỉ? Hay chỉ phần giảm phát thải còn lại sau khi đã tính vào đóng góp của Việt Nam cho mục tiêu NDC quốc gia?
Đây không phải vấn đề mang tính kĩ thuật đơn thuần. Cách xác định sẽ tác động trực tiếp đến giá trị kinh tế của dự án.
Các dự án năng lượng tái tạo, giao thông điện và những mô hình giảm phát thải khác đều cần một câu trả lời thống nhất trước khi quyết định quy mô đầu tư.
Thị trường carbon muốn phát triển phải tạo được niềm tin về quyền sở hữu, tính hợp lệ và khả năng giao dịch của tín chỉ. Doanh nghiệp cần biết mình tạo ra bao nhiêu tín chỉ, được chuyển giao bao nhiêu và quyền lợi kinh tế được xác định thế nào.
Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên - Phó giám đốc Sở NN – MT TP.HCM, thành phố hiện có lợi thế lớn khi tập trung số lượng doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê khí nhà kính và có những doanh nghiệp đã được phân bổ hạn ngạch. Đây là điều kiện thuận lợi để thành phố trở thành một trong những địa bàn hình thành thị trường carbon năng động.
Quy mô doanh nghiệp lớn cũng đồng nghĩa với yêu cầu quản lí cao hơn. Từ kiểm kê phát thải đến thẩm định, cấp tín chỉ, đăng ký, giao dịch và chuyển giao đều cần một chuỗi quy trình minh bạch.
Việc TP.HCM chủ động tổng hợp những vướng mắc từ thực tiễn và đề nghị cơ quan Trung ương hướng dẫn cho thấy thị trường carbon đang bước vào giai đoạn cần chuyển mạnh từ “có chính sách” sang “có khả năng vận hành”.
Nếu những điểm nghẽn này được tháo gỡ sớm, 479 doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê sẽ không chỉ là danh sách quản lí. Đây có thể trở thành lực lượng quan trọng tạo ra nhu cầu giao dịch, thúc đẩy đầu tư giảm phát thải và hình thành thị trường carbon thực chất tại TP.HCM.
