TP.HCM hồi sinh dự án chống ngập 10.000 tỉ đồng

Dự án chống ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu, giai đoạn 1, thường được gọi là "Dự án ngăn triều 10.000 tỉ đồng", đã chính thức được tái khởi động. Đây là một trong những công trình chống ngập quy mô lớn nhất của TP.HCM, từng được kỳ vọng tạo “lá chắn” trước triều cường; nhưng lại bị đình trệ trong thời gian dài vì nhiều vướng mắc pháp lý, tài chính và thủ tục thanh toán.

Việc UBND TP.HCM cùng nhà đầu tư tái vận hành cống kiểm soát triều Bến Nghé vào đầu tháng 2/2026 được xem là dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm đưa công trình về đích trong năm 2026. Theo thông tin công bố, dự án hướng đến mục tiêu kiểm soát ngập cho vùng diện tích khoảng 570 km², với khoảng 6,5 triệu dân thuộc khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm TP.HCM.

Công trình từng “đứng hình” nhiều năm

Dự án ngăn triều 10.000 tỉ đồng được khởi công từ năm 2016 theo hình thức BT, tức xây dựng, chuyển giao. Ban đầu, công trình được kỳ vọng hoàn thành trong vài năm để hỗ trợ TP.HCM giải quyết tình trạng ngập do triều cường, nhất là tại các khu vực thấp trũng, ven sông, ven kênh rạch.

Quy mô dự án gồm 8 cống kiểm soát triều lớn tại các cửa sông chính như Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô, Phú Định, Cầu Kinh và Bà Bướm. Các cống có khẩu độ từ 20 m đến 160 m. Bên cạnh đó, dự án còn có tuyến đê bao, kè ven sông Sài Gòn dài khoảng 6 km tại các đoạn xung yếu, kết hợp nhiều cống kiểm soát triều nhỏ.

Tuy nhiên, dù đã thi công đạt hơn 90% khối lượng, dự án vẫn không thể hoàn thành đúng kế hoạch. Công trình từng phải tạm dừng do vướng mắc liên quan đến hợp đồng BT, cơ chế thanh toán, quỹ đất đối ứng và việc giải ngân vốn. Theo các thông tin được công bố, lý do tạm ngưng có liên quan đến thủ tục pháp lý và ngân hàng ngừng giải ngân vốn.

Sự chậm trễ này khiến dự án trở thành một trong những công trình hạ tầng gây nhiều tiếc nuối nhất tại TP.HCM. Bởi trong lúc các hạng mục lớn nằm chờ hoàn thiện, tình trạng ngập do triều cường và mưa lớn vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Tại nhiều khu vực như Thảo Điền, Thanh Đa, quận 7 cũ, Nhà Bè, Bình Chánh và các tuyến đường ven sông, người dân nhiều năm qua đã quen với cảnh nước dâng vào giờ triều cường. Không ít hộ phải kê cao đồ đạc, dùng bao cát chắn trước cửa, nâng nền nhà hoặc chờ nước rút mới có thể đi lại bình thường. Vì vậy, việc dự án được tái khởi động không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là mong mỏi trực tiếp của hàng triệu người dân sống trong vùng chịu tác động của ngập nước.

Tái khởi động để giải bài toán ngập đô thị

Tại sự kiện tái vận hành cống Bến Nghé, ông Bùi Xuân Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết: "Thành phố rất mừng khi dự án đã có thể tái khởi động sau quá trình tháo gỡ các vướng mắc". Theo ông Cường, công trình này triển khai trong nhiều năm, gặp nhiều khó khăn, nhưng đến nay các điểm nghẽn chính đã cơ bản được tháo gỡ sau khi có cơ chế đặc thù và sự phối hợp của các bên liên quan.

Đối với TP.HCM, việc khởi động lại dự án có ý nghĩa lớn trong bối cảnh đô thị ngày càng đối mặt với nhiều sức ép. Thành phố vừa chịu tác động của mưa lớn cực đoan, vừa chịu ảnh hưởng từ triều cường, sụt lún nền đất, bê tông hóa bề mặt và tình trạng san lấp kênh rạch. Những yếu tố này khiến bài toán chống ngập không thể giải quyết bằng một công trình đơn lẻ, nhưng dự án ngăn triều vẫn là mảnh ghép quan trọng trong hệ thống tổng thể.

Theo ông Nguyễn Tâm Tiến, Tổng giám đốc Trungnam Group: Dự án đã dừng lại khoảng 5 năm. Nếu không phát sinh vướng mắc, công trình có thể đã hoàn thành trong giai đoạn 2018 đến 2019. Ông Tiến cho biết điều kiện tiên quyết để dự án về đích trong năm 2026 là sự chỉ đạo quyết liệt của UBND TP.HCM, nhất là trong việc hoàn thiện pháp lý và xử lý nghĩa vụ thanh toán cho dự án.

Một trong những hạng mục đáng chú ý là cống kiểm soát triều Bến Nghé. Đây được xem là cống ngầm lớn, có chức năng ngăn triều và hỗ trợ bơm nước từ nội đô ra sông khi cần thiết. Khi không vận hành, cống nằm dưới nước để bảo đảm tàu thuyền lưu thông. Khi vận hành, hệ thống cửa van được nâng lên nhằm kiểm soát mực nước, kết hợp với bơm để hỗ trợ chống ngập.

Dự án được kỳ vọng thực hiện nhiều mục tiêu cùng lúc: ngăn triều, hỗ trợ bơm nước chống ngập nội thành, duy trì mực nước để cải thiện môi trường kênh rạch và hạn chế xâm nhập mặn khi mực nước ngoài biển dâng cao. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý không nên xem đây là “chiếc đũa thần” có thể xóa ngay toàn bộ điểm ngập của thành phố.

Dưới góc nhìn chuyên môn, PGS.TS Hồ Long Phi, nguyên Giám đốc Trung tâm Quản lý Nước và Biến đổi khí hậu thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM, từng cho rằng: Hệ thống chống ngập của TP.HCM còn yếu và thiếu, trong khi mức đầu tư cho chống ngập chưa tương xứng với nhu cầu thực tế. Ông cũng chỉ ra sự mất cân đối khi đô thị hóa diễn ra nhanh hơn khả năng phát triển hạ tầng thoát nước, cùng với việc san lấp kênh rạch và bê tông hóa làm giảm khả năng trữ, thoát nước tự nhiên.

Điều này cho thấy, dự án ngăn triều chỉ phát huy hiệu quả cao nhất khi được kết nối đồng bộ với hệ thống thoát nước đô thị, các tuyến cống chính, hồ điều tiết, kênh rạch, trạm bơm và quy hoạch cao độ nền. Nếu bên ngoài ngăn được triều nhưng bên trong hệ thống thoát nước quá tải, tình trạng ngập sau mưa lớn vẫn có thể xảy ra.

Với người dân, kỳ vọng lớn nhất hiện nay là công trình không tiếp tục lỗi hẹn. Sau nhiều năm chứng kiến các hạng mục bê tông, cửa van, máy móc nằm chờ, điều người dân cần là một hệ thống được đưa vào vận hành thực chất, an toàn, ổn định và có hiệu quả rõ ràng trong mùa mưa, mùa triều cường.

Về phía chính quyền, việc hồi sinh dự án cũng là phép thử cho năng lực tháo gỡ các công trình tồn đọng của TP.HCM. Một dự án đã đạt hơn 90% khối lượng nhưng chậm hoàn thành nhiều năm không chỉ làm tăng chi phí, mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào các công trình hạ tầng trọng điểm.

Nếu hoàn thành trong năm 2026 như cam kết, dự án ngăn triều hơn 10.000 tỉ đồng sẽ không chỉ giúp TP.HCM có thêm công cụ kiểm soát ngập do triều cường, mà còn mở ra cách tiếp cận mới trong quản lý đô thị thích ứng biến đổi khí hậu. Từ một công trình từng “đứng hình”, dự án đang được kỳ vọng trở thành điểm khởi đầu cho giai đoạn chống ngập căn cơ hơn, nơi các giải pháp thủy lợi, thoát nước, quy hoạch và quản trị vận hành phải đi cùng nhau.

Bài toán ngập nước của TP.HCM chắc chắn chưa thể khép lại chỉ bằng một dự án. Nhưng trong bối cảnh mưa lớn, triều cường và đô thị hóa tiếp tục tạo áp lực, việc đưa dự án ngăn triều 10.000 tỉ đồng về đích đúng hẹn sẽ là bước đi cần thiết để thành phố giảm rủi ro ngập, bảo vệ đời sống người dân và nâng cao sức chống chịu của một siêu đô thị trước biến đổi khí hậu.