TP.HCM: Hợp tác quốc tế vì sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững

Diễn đàn với chủ đề trọng tâm “Giải quyết ô nhiễm để nâng cao sức khỏe cộng đồng”, do Liên minh Toàn cầu về Sức khỏe và Ô nhiễm (GAHP) phối hợp cùng Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) tổ chức, dưới sự tài trợ của Chính phủ Vương quốc Anh.

Thực trạng báo động và những hành động quyết liệt

Diễn đàn RPF năm 2026 không chỉ là một hội nghị khoa học đơn thuần mà còn là không gian đối thoại đa chiều, quy tụ hàng loạt đại diện từ chính phủ, các nhà nghiên cứu, diễn giả và tổ chức quốc tế đến từ Việt Nam, Vương quốc Anh, Thụy Sĩ, các nước Đông Nam Á và Châu Âu. Sự hiện diện đông đảo của các chuyên gia quốc tế cho thấy tầm quan trọng của việc chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn trong cuộc chiến chống ô nhiễm.

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Nguyễn Ngọc Sinh – Chủ tịch VACNE nhấn mạnh rằng TP.HCM là một đô thị năng động nhưng cũng phản ánh rõ nét những thách thức môi trường mà khu vực đang phải đối mặt. Ông khẳng định: “Ô nhiễm môi trường hiện nay là vấn đề mang tính toàn cầu và xuyên biên giới”. Chính vì vậy, diễn đàn đóng vai trò là nhịp cầu kết nối khoa học với chính sách và hành động thực tiễn, giúp làm rõ vai trò, trách nhiệm của các bên liên quan.

Những năm gần đây, ô nhiễm môi trường đã được xác định là nguyên nhân chính gây ra nhiều bệnh tật, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng và ảnh hưởng sâu sắc đến hệ sinh thái toàn cầu. Tại khu vực Đông Nam Á, bà Maria Paola Lia – Giám đốc điều hành GAHP chia sẻ rằng ô nhiễm là nguyên nhân gây bệnh hàng đầu nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu có những giải pháp thiết thực và dựa trên bằng chứng.

Riêng tại Việt Nam, cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 là minh chứng cho quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Diễn đàn RPF đóng vai trò hỗ trợ lộ trình này bằng cách đề xuất các biện pháp ưu tiên nhằm kiểm soát nguồn thải từ không khí, hóa chất, nhựa và quản lý chất thải thông minh.

Điểm sáng từ những mô hình thực tiễn: Chương trình EPP-VN

Một trong những nội dung quan trọng nhất được thảo luận tại diễn đàn là "Chương trình ô nhiễm môi trường tại Việt Nam (EPP-VN)". Đây là chương trình mang tính thực tiễn cao, minh chứng cho sự thành công khi kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và hành động của cộng đồng địa phương.

Bà Maria Paola Lia đã điểm qua kết quả ấn tượng từ dự án tiêu biểu về việc giảm thiểu đốt lộ thiên và quản lý hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp. Những bài học từ dự án này đã thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân:

• Áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Giảm thiểu việc lạm dụng hóa chất, bảo vệ đa dạng sinh học.
• Biến phế phẩm thành tài nguyên: Thay vì đốt rơm rạ gây ô nhiễm không khí, nông dân đã tận dụng để trồng nấm rơm, nuôi trùn quế, làm thức ăn gia súc hoặc phân hữu cơ.
• Lợi ích kép: Các giải pháp này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo thêm nguồn thu nhập đáng kể cho người dân sau mỗi vụ mùa.

Bà Maria Paola Lia nhấn mạnh: “Các giải pháp giảm thiểu tác động của đốt lộ thiên và sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp, đến biến đổi khí hậu, sức khỏe con người và đa dạng sinh học ở Việt Nam. Dự án góp phần giúp nông dân ở miền Nam, Tây nguyên và miền Bắc áp dụng phương pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tận dụng rơm rạ, phụ phẩm sau thu hoạch làm nấm rơm, nuôi trùn quế, làm thức ăn gia súc, làm phân hữu cơ bón rau màu… Qua đó, đã giúp họ có thêm nguồn thu nhập đáng kể sau mỗi vụ mùa”.

Cách tiếp cận từ “nhà khoa học trên cánh đồng” đến những “người nông dân tiên phong” đã giúp chuyển hóa các thực nghiệm quy mô nhỏ thành chính sách hữu hiệu trên diện rộng, mang lại lợi ích thiết thực về cả kinh tế và sức khỏe.

Theo Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE), các hoạt động trong khuôn khổ chương trình EPP-VN do GAHP và VACNE thực hiện thời gian qua đã tạo nền tảng vững chắc về nhận thức, ý thức, kiến thức và giải pháp công nghệ để tiếp tục triển khai các dự án kế tiếp hướng tới nền nông nghiệp bền vững, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu. Dự án không chỉ hiệu quả ở Việt Nam mà còn lan tỏa đến nhiều quốc gia khác như Lào, Campuchia, Thái Lan, Philippines, Nepal, Tanzania… vốn cũng đang đối mặt với thách thức môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

Thành công của diễn đàn và các dự án liên quan không thể thiếu sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế. Đại diện Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh (Defra), bà Toks Akinseye cho biết Chính phủ Anh luôn dành ưu tiên cao cho các dự án hợp tác thúc đẩy giải pháp bền vững do chính người dân địa phương chủ động triển khai. Chương trình RPF chính là một phần trong nỗ lực tiếp cận đa phương của Defra nhằm mang lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng.

Diễn đàn RPF tại TP.HCM trong những ngày đầu tháng 3.2026 là một phần quan trọng của Chương trình ô nhiễm môi trường được Defra tiên phong khởi xướng tiếp tục tiếp cận đa phương nhằm mang lại lợi ích cho các quốc gia, cho cộng đồng các địa phương.

Kết qua thu được từ Diễn đàn RPF sẽ là nền tảng thông tin hữu ích để các bên cùng định hướng lộ trình bảo vệ môi trường mang tầm khu vực, thúc đẩy các quốc gia cùng hợp tác mạnh mẽ trong tương lai nhằm phòng chống ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe cho người dân trên toàn khu vực Đông Nam Á.