TP.HCM sẽ xóa sổ trung tâm y tế khu vực không giường bệnh

Suốt nhiều năm qua, trong suy nghĩ của không ít người dân TP.HCM, trạm y tế phường, xã thường chỉ mở cửa khi có tiêm chủng, phát thuốc bảo hiểm hoặc triển khai công tác phòng, chống dịch. Khi cần khám bệnh, người dân thường lên thẳng bệnh viện; việc quản lý bệnh mạn tính cũng chủ yếu dồn về tuyến trên.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bức tranh này được dự báo sẽ thay đổi mạnh mẽ. TP.HCM đang chuẩn bị thực hiện một cuộc "đại phẫu" lớn đối với hệ thống y tế cơ sở, theo đó sắp xếp lại 38 trung tâm y tế khu vực (hiện quản lý 168 trạm y tế) thành 168 trạm y tế xã, phường và đặc khu, trực thuộc UBND cấp xã. Mô hình này dự kiến chính thức vận hành từ ngày 1.1.2026.

Chấm dứt trung tâm y tế không giường bệnh: quyết định khó nhưng cần thiết

Theo đề án, trạm y tế sau sắp xếp sẽ là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND xã, phường, đặc khu, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng; chịu trách nhiệm trực tiếp về tổ chức, nhân lực, tài chính tại địa phương, đồng thời vẫn được Sở Y tế hướng dẫn và giám sát về chuyên môn.

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - nhấn mạnh đây không phải là “buông” trạm y tế cho địa phương, mà là kéo y tế cơ sở về gần dân hơn. “Chính quyền cấp xã, phường là cấp gần dân nhất, hiểu rõ nhất nhu cầu sức khỏe của người dân trên địa bàn. Khi trạm y tế trực thuộc UBND cấp xã, trách nhiệm chăm sóc sức khỏe ban đầu sẽ gắn chặt với trách nhiệm quản trị địa phương”, ông Thượng nói.

Theo ông, nếu trạm y tế tiếp tục nằm “lưng chừng” giữa nhiều tầng quản lý, rất khó tạo ra sự chủ động và linh hoạt cần thiết trong chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Một điểm then chốt của đề án là chấm dứt hoạt động các trung tâm y tế khu vực không có giường bệnh sau khi hoàn tất việc chuyển giao chức năng cho trạm y tế.

Toàn bộ nhiệm vụ y tế dự phòng, quản lý bệnh không lây nhiễm, tiêm chủng, truyền thông - giáo dục sức khỏe… sẽ được chuyển giao trọn vẹn về trạm y tế.

Theo ông Thượng, việc tinh gọn bộ máy nhằm tập trung nguồn lực cho tuyến trực tiếp phục vụ người dân. Tuy nhiên, người đứng đầu Sở Y tế cũng khẳng định việc sắp xếp được thực hiện trên nguyên tắc kế thừa toàn bộ cơ sở vật chất, nhân lực và trang thiết bị, bảo đảm hoạt động y tế không bị gián đoạn.

Đưa trạm y tế về gần dân nhưng không để “tự bơi”

Đối với các trung tâm y tế khu vực có giường bệnh, TP.HCM lựa chọn phương án chuyển giao một phần nhiệm vụ y tế cơ sở, đồng thời vẫn duy trì khám chữa bệnh nội trú, ngoại trú và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp quy hoạch.

Theo Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, đây là cách tiếp cận thận trọng nhưng cần thiết. “Chúng tôi không thể cải cách bằng cách gây xáo trộn lớn đến việc khám chữa bệnh của người dân. Mọi bước đi đều phải bảo đảm tính liên tục và an toàn”, ông Thượng nói.

Một trong những lo ngại lớn nhất của xã hội là liệu trạm y tế có đủ năng lực để “gánh việc” khi được trao thêm quyền và trách nhiệm?

Người đứng đầu ngành y tế TP.HCM khẳng định: “Sở Y tế không bao giờ để trạm y tế hoạt động đơn lẻ. Dù trực thuộc UBND cấp xã, trạm y tế vẫn là một mắt xích trong hệ thống y tế thống nhất của thành phố”.

Theo đó, ngành y tế TP.HCM sẽ tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cho giám đốc trạm y tế và nhân viên y tế cơ sở; tăng cường hỗ trợ chuyên môn từ bệnh viện tuyến trên; đẩy mạnh hội chẩn, tư vấn từ xa qua telemedicine. Mục tiêu là nâng năng lực thực chất, chứ không chỉ thay đổi mô hình trên giấy.

Theo Sở Y tế TP.HCM, nếu trạm y tế không đủ thuốc, người dân sẽ không quay lại, bất kể mô hình tổ chức có đổi mới ra sao. Vì vậy, Sở Y tế tiếp tục triển khai đấu thầu gộp thuốc, giao các bệnh viện cấp cơ bản thực hiện để bảo đảm cung ứng đầy đủ thuốc theo danh mục chuẩn hóa cho trạm y tế.

“Người dân đến trạm y tế phải được bảo đảm quyền lợi bảo hiểm y tế như ở các tuyến khác. Đây là nguyên tắc không thay đổi”, ông Thượng nhấn mạnh.

AI, công nghệ số: “đòn bẩy” cho tuyến cơ sở

Một điểm nhấn đáng chú ý trong định hướng phát triển trạm y tế là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Mô hình AI hỗ trợ đọc phim X-quang tại Trạm Y tế xã đảo Thạnh An đã cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Công nghệ không phải để thay thế con người, mà để bù đắp những khoảng trống chuyên môn ở tuyến cơ sở, nhất là những nơi khó thu hút bác sĩ chuyên khoa.

Trong bối cảnh nhiều trạm y tế sẽ tiếp nhận máy X-quang, AI được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp nâng chất lượng chẩn đoán ban đầu.