Trăn trở từ kì thi tuyển sinh bác sĩ nội trú: Trải nghiệm chưa đủ đã bắt chọn nghề!
Kì thi tuyển sinh bác sĩ nội trú (BSNT) tại Trường Đại học Y Hà Nội từ lâu đã được coi là đấu trường đỉnh cao của những sinh viên y khoa xuất sắc nhất.
Matching Day của bác sĩ nội trú: Trải nghiệm chưa đủ đã bắt chọn nghề
Trong những năm gần đây, sự xuất hiện của phương thức Matching Day - cuộc thi của bác sĩ nội trú, nơi thí sinh trực tiếp chọn chuyên ngành dựa trên thứ hạng điểm số ngay tại hội trường, đã tạo ra một làn sóng thu hút sự chú ý lớn từ dư luận.
Tuy nhiên, đằng sau sự hồi hộp, kịch tính và những khoảnh khắc bùng nổ cảm xúc ấy, không ít chuyên gia y tế và nhà giáo dục y khoa hàng đầu đã lên tiếng chỉ ra những bất cập sâu sắc, đòi hỏi một sự nhìn nhận nghiêm túc về bản chất thực sự của quy trình lựa chọn nhân lực chất lượng cao này.
Nhìn lại hành trình hơn 30 năm trước, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Phó chủ nhiệm Bộ môn Tim mạch (Trường Đại học Y Hà Nội), Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, chia sẻ những trăn trở sâu sắc về quy trình tuyển sinh hiện nay.
Thời điểm cách đây ba thập kỉ, thí sinh phải chọn chuyên ngành trước khi thi và đấu trực tiếp với những người có cùng sở thích. Dù phương thức thi hiện nay đã có nhiều bước tiến, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng quy trình Matching Day sớm đang buộc các bác sĩ trẻ chọn nghề khi các em chưa kịp hiểu sâu về nghề.
Trong suốt quãng thời gian sinh viên, thời lượng thực tập tại từng chuyên khoa như Tim mạch hay Hô hấp chỉ kéo dài khoảng 2 tháng, khoảng thời gian quá ngắn để một bác sĩ trẻ hiểu rõ mình thực sự yêu thích và phù hợp với chuyên ngành nào để gắn bó suốt đời.
So sánh với mô hình đào tạo tại Mỹ, quá trình "matching" vào chuyên khoa sâu chỉ diễn ra sau khi bác sĩ đã hoàn thành 3 năm nội trú tổng quát. Họ có đủ thời gian va chạm, trải nghiệm và nhận sự truyền cảm hứng từ nhiều người thầy khác nhau trước khi đưa ra quyết định.
Bên cạnh đó, quy trình hiện tại vô tình tạo ra định kiến "ngành hot - ngành lạnh". PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh: "Y học không có ngành lạnh, chỉ có người thầy thuốc lạnh nhạt với người bệnh mà thôi".
Một bác sĩ phẫu thuật giỏi thành công với một ca bệnh khó không thể mang giá trị cao hơn một bác sĩ hô hấp phát hiện sớm một ca ung thư phổi. Việc biến quyết định chọn nơi phục vụ bệnh nhân thành một cuộc chạy đua điểm số đơn thuần đang làm giảm đi tính nhân văn vốn có của ngành Y.
Kì thi bác sĩ nội trú cần trở lại giá trị cốt lõi của y khoa
Theo bác sĩ Phạm Đăng Bảng, nguyên giảng viên Đại học Y Hà Nội, Matching Day thực chất không phải là một giải pháp giúp minh bạch hóa hay hiện đại hóa quy trình tuyển sinh một cách toàn diện. Bản chất của sự kiện này mang đậm tính chất truyền thông, nơi tính công khai và kịch tính được đẩy lên hàng đầu để tạo hiệu ứng đám đông.
Việc biến một quyết định gắn liền với sự nghiệp cả đời của một người bác sĩ thành một màn "chốt deal" vội vã chỉ giúp nhà trường giải quyết nhanh bài toán kĩ thuật dồn ứ nguyện vọng. Phương thức phân chia chỉ tiêu trực tiếp này giải quyết bài toán chọn lựa nhân lực y khoa một cách rất cơ học, chưa thực sự tôn trọng nguyện vọng chuyên sâu cũng như năng lực thực tế mang tính đặc thù của từng thí sinh.
Một trong những hệ lụy lớn nhất mà phương thức Matching Day gây ra là hiệu ứng tâm lí FOMO (Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội). Ở nhóm thí sinh đạt điểm thi top đầu, khi bước lên sàn chọn ngành dưới sự chứng kiến của hàng trăm người và áp lực tâm lí đám đông, nhiều bác sĩ trẻ xuất sắc đã vội vã đăng kí vào các chuyên ngành "hot" như Sản khoa, Phẫu thuật Tạo hình, Tai Mũi Họng, hay Răng Hàm Mặt... chỉ vì những ngành đó có giá trị thương hiệu cao hoặc đang được nhiều người săn đón.
Chính việc chọn ngành theo hiệu ứng đám đông đã khiến không ít tài năng bỏ qua chuyên ngành thực sự là thế mạnh hoặc niềm đam mê cốt lõi của bản thân. Do đó, các chuyên ngành Y học cơ sở hoặc các ngành lâm sàng vất vả, ít hào quang hơn rơi vào tình trạng thiếu hụt học viên chất lượng cao.
Bên cạnh áp lực tâm lí, việc phụ thuộc hoàn toàn vào một bảng điểm tổng chung cuộc để phân chia chuyên ngành thể hiện sự đơn điệu trong đánh giá. Một bài thi lí thuyết hay điểm số tổng hợp không thể đo lường hết các tố chất đặc thù cần thiết cho từng chuyên khoa, như sự khéo léo của bàn tay phẫu thuật viên, tư duy lâm sàng nhạy bén hay sự kiên nhẫn trong nghiên cứu.
Đồng thời, phương thức này đặt các Bộ môn chuyên khoa vào thế hoàn toàn thụ động. Họ không có quyền đánh giá, phỏng vấn hay lựa chọn những ứng viên thực sự phù hợp với tiêu chí và định hướng riêng của chuyên ngành mình quản lí.
Theo các chuyên gia, cần quay lại đăng kí chuyên ngành trước khi thi, phương thức này triệt tiêu tâm lí FOMO, buộc thí sinh phải nghiêm túc nhìn nhận bản thân, định hướng rõ năng lực sở trường và cam kết với lựa chọn chuyên môn ngay từ đầu.
Sự cạnh tranh sẽ diễn ra đúng bản chất giữa những người có cùng đam mê, giúp điểm số phản ánh chính xác năng lực tương quan và giúp các Bộ môn chủ động nắm bắt chất lượng đầu vào.
Thay vì "matching" sớm để chia ngay về từng ngành hẹp, nên tổ chức thi đầu vào theo các khối lớn như Nội, Ngoại, Sản, Nhi... Bác sĩ nội trú nên có 2 năm đầu học chung, đi qua đủ các chuyên khoa, được "cầm tay chỉ việc" và trải nghiệm thực tế. Điều này đảm bảo việc đào tạo một bác sĩ nội khoa hay ngoại khoa giỏi trước khi trở thành một chuyên gia sâu.
Sau giai đoạn thực hành tổng quát, việc chọn chuyên khoa sâu nên là sự đối thoại trực tiếp giữa thầy và trò, giữa hội đồng đào tạo và người học, dựa trên đánh giá năng lực toàn diện và sự trưởng thành về nguyện vọng.
