Triển lãm Sónar+D 2026: AI mang cảm xúc hòa tan với con người

Tại triển lãm Sónar+D 2026, AI gần gũi, riêng tư và giàu cảm xúc hơn. Từ những “người dì khó tính” được tạo bằng AI, các ký ức gia đình được tái hiện bằng dữ liệu số cho tới màn trình diễn biến chiếc điện thoại thành công cụ thống trị người dùng, sự kiện năm nay phản ánh một thế giới hậu AI, nơi công nghệ không còn đứng ngoài đời sống mà đã hòa tan vào chính bản sắc con người.

AI bước vào thế giới cảm xúc trong triển lãm Sónar+D 2026

Sau 13 năm khám phá mối quan hệ giữa nghệ thuật và công nghệ, Sónar+D năm nay có bước chuyển đáng chú ý khi lần đầu tiên được tổ chức độc lập với lễ hội âm nhạc Sónar. Không gian mới tại tòa nhà lịch sử Llotja de Mar bên bờ biển Barceloneta không chỉ mang đến trải nghiệm thị giác ấn tượng mà còn giúp chương trình tập trung hơn vào chiều sâu nội dung.

Nếu những mùa trước thường xoay quanh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay tương lai lượng tử theo hướng khá học thuật, thì năm 2026 lại đưa người xem trở về với những ký ức gia đình, những thiết bị công nghệ cũ kỹ và các mối quan hệ rất đời thường.

Một trong những tác phẩm gây chú ý nhất là Mirror into Auntiverse của nghệ sĩ Singapore Niceaunties. Tác phẩm sử dụng gương tích hợp AI để biến khuôn mặt người xem thành hình ảnh một “auntie” – kiểu phụ nữ trung niên quen thuộc trong văn hóa châu Á. Điều đặc biệt là nhân vật này không ngừng đưa ra những câu nhận xét khiến người nghe vừa buồn cười vừa khó chịu: “Sao trông béo thế?”, “Bao giờ mới dẫn người yêu về?”, hay “Lương tháng được bao nhiêu?”.

Đằng sau những câu nói tưởng như vô thưởng vô phạt là một bình luận sắc bén về áp lực xã hội và những định kiến mà nhiều người phải đối mặt trong gia đình. AI ở đây không còn là công cụ tính toán hay trợ lý kỹ thuật số, mà trở thành tấm gương phản chiếu những tiếng nói đã ăn sâu trong tiềm thức mỗi người.

Chủ đề gia đình còn xuất hiện trong nhiều tác phẩm khác. Dự án Project Shininho đến từ Hàn Quốc đưa người xem nhập vai người bà 86 tuổi của nghệ sĩ. Nhờ AI tạo sinh, người tham gia có thể hóa thân thành ngôi sao K-pop hay nhà thám hiểm đại dương trong những thế giới tưởng tượng đầy màu sắc.

Ngược lại, tác phẩm Look Up của nghệ sĩ Wei Fang Chang lại mang sắc thái trầm lắng hơn. Thông qua hình ảnh các mái nhà từng gắn với cuộc đời tác giả, người xem được dẫn dắt vào hành trình ký ức, nơi hình bóng người bà quá cố bất ngờ xuất hiện trong những thước phim từ năm 2010. AI ở đây đóng vai trò như một cỗ máy lưu giữ ký ức, giúp kết nối hiện tại với những điều đã mất.

Khi điện thoại trở thành “chủ nhân” của con người

Bên cạnh các tác phẩm giàu cảm xúc, Sónar+D 2026 cũng không né tránh những câu hỏi gai góc về tác động của công nghệ đối với đời sống hiện đại.

Một trong những trải nghiệm được nhắc đến nhiều nhất là 2147: A Voice from the Future. Bên trong một buồng điện thoại cổ phủ đầy rêu phong, người tham dự có thể trò chuyện với Gaia, một AI tự nhận đã du hành từ năm 2147 về năm 2026 để cảnh báo nhân loại về tương lai.

Điều thú vị là tính cách của Gaia liên tục thay đổi dựa trên nhiệt độ, độ ẩm và mức độ ô nhiễm của thành phố Barcelona. AI không còn là một thực thể cố định mà trở thành sinh vật số có trạng thái cảm xúc riêng, phản ứng với môi trường và người đối thoại.

Nhiều người bước ra khỏi buồng điện thoại với cảm giác vừa tò mò vừa bất an. Khi được hỏi về thời gian sử dụng điện thoại mỗi ngày, Gaia thường đưa ra những lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng đầy sức nặng, khiến không ít người phải suy nghĩ về sự lệ thuộc ngày càng lớn vào các thiết bị số.

Nếu Gaia là tiếng nói của tương lai thì màn trình diễn của nhà văn và nhà công nghệ Mindy Seu lại đào sâu vào lịch sử internet. Trong buổi trình diễn dựa trên cuốn sách The Sexual History of the Internet, bà dẫn dắt khán giả đọc những đoạn văn và nội dung được chuẩn bị sẵn trên điện thoại.

Trong bóng tối của khán phòng, hàng trăm người đồng loạt làm theo chỉ dẫn. Nhiều người ví trải nghiệm này giống như việc chiếc điện thoại thông minh bất ngờ trở thành “người thống trị”, còn người dùng chỉ đơn thuần làm theo mệnh lệnh.

Thông điệp mà Mindy Seu đưa ra khá rõ ràng: internet không chỉ là không gian trao đổi thông tin mà còn là nơi định hình hành vi, ham muốn và cách con người tương tác với thế giới. Khi AI ngày càng len lỏi vào mọi nền tảng trực tuyến, mối quan hệ quyền lực giữa công nghệ và con người sẽ còn trở nên phức tạp hơn.

Sónar+D 2026 không phải là triển lãm về những cỗ máy tối tân hay các thuật toán phức tạp. Thay vào đó, sự kiện đặt ra câu hỏi quan trọng hơn: Điều gì sẽ xảy ra khi AI trở thành một phần tự nhiên của ký ức, cảm xúc và bản sắc cá nhân?

Những người bà được tái hiện bằng dữ liệu, những người dì “ảo” chuyên phán xét hay những AI đến từ tương lai đều cho thấy công nghệ đang tiến gần hơn tới đời sống tinh thần của con người. Và trong thế giới hậu AI mà Sónar+D phác họa, ranh giới giữa con người với máy móc có lẽ không còn nằm ở khả năng tính toán, mà ở cách chúng cùng tham gia viết nên những câu chuyện rất riêng của mỗi người.