Truy xuất nguồn gốc, tiếp thị số và AI: Ba mũi nhọn số hóa ngành thực phẩm Halal

Ngành thực phẩm Halal: Vì sao cần đẩy mạnh chuyển đổi số?

Theo số liệu được ông Võ Trùng Dương, Trưởng ban Đào tạo và Huấn luyện, Hội Truyền thông số Việt Nam – Chi hội Miền Nam (S-VDCA), Mastercard–CrescentRating ghi nhận 196 triệu lượt khách Hồi giáo đi du lịch quốc tế trong năm 2025, và dự báo con số này có thể đạt 262 triệu lượt vào năm 2030.

Ở một diễn biến khác, trong 9 tháng đầu năm 2026, khách du lịch quốc tế đến Việt Nam từ hai quốc gia Hồi giáo đông dân trong khu vực Đông Nam Á là Indonesia và Malaysia đều tăng mạnh so với cùng kỳ. Cụ thể, khách Indonesia tăng 25,5%, Malaysia tăng 18,1%, ngoài ra khách từ Philippines (khoảng 7% dân số theo Hồi giáo) cũng tăng đến 55,2%.

Danh mục du lịch Halal được các hãng lữ hành và hàng không cập nhật tới thời điểm này cho thấy, Việt Nam hiện có khoảng 120 nhà hàng Halal, tập trung chủ yếu tại TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Phú Quốc và Nha Trang.

Từ những con số thị trường có thể thấy, chuyển đổi số có thể giúp doanh nghiệp công khai chứng nhận, nguồn nguyên liệu, quy trình chế biến và hiện diện trên các nền tảng tìm kiếm, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa sản phẩm đạt chuẩn với người có nhu cầu.

Halal không dừng ở sản phẩm, mà là toàn bộ chuỗi cung ứng

Với người tiêu dùng Hồi giáo, câu hỏi đầu tiên khi bước vào một nhà hàng lạ không hẳn là món ăn có ngon hay không, mà là liệu họ có thể yên tâm sử dụng thực phẩm tại đó. Theo ông Dương, Halal có nghĩa là “được phép” theo giáo luật Hồi giáo. Việc xác nhận một sản phẩm hay dịch vụ có đạt yêu cầu Halal hay không thuộc trách nhiệm của tổ chức chứng nhận, không phải do người bán tự tuyên bố. Đặc biệt, một nhà hàng không sử dụng thịt heo chưa đồng nghĩa với việc đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn Halal. Các yếu tố như nguồn thịt, phương thức giết mổ, nước chấm, rượu dùng trong chế biến, dao thớt và nguy cơ nhiễm chéo đều cần được kiểm soát.

Ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Công nghệ Checkee, bổ sung, TCVN 12944:2020 về thực phẩm Halal đặt ra yêu cầu đối với toàn bộ quá trình chuẩn bị, chế biến, bao gói, ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản. Các tiêu chuẩn khác được đề cập gồm TCVN 13708:2023 về định danh và truy xuất nguồn gốc vật nuôi Halal; TCVN 13709:2023 về thức ăn chăn nuôi Halal; TCVN 13710:2023 về giết mổ động vật và TCVN 14581:2025 về cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống Halal.

Như vậy, tính Halal không chỉ nằm ở thành phẩm mà còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát và chứng minh từng công đoạn. Đây là lý do truy xuất nguồn gốc và số hóa dữ liệu trở thành một phần quan trọng trong quá trình xây dựng chuỗi giá trị thực phẩm Halal.

QR, RFID và hộ chiếu số đưa thông tin sản phẩm lên môi trường số

Theo ông Phạm Văn Quân, giải pháp truy xuất nguồn gốc số nhằm định danh sản phẩm, thu thập và lưu trữ thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng. Thay vì chỉ dựa vào hồ sơ giấy hoặc thông tin do nhà sản xuất công bố, người dùng có thể quét mã QR trên sản phẩm để tiếp cận dữ liệu về nguồn gốc, đơn vị sản xuất, quy trình và các thông tin liên quan.

Giải pháp được đề xuất kết hợp mã QR với công nghệ RFID trong những trường hợp cần tăng cường khả năng nhận diện và kiểm soát. Mỗi sản phẩm, lô hàng hoặc kiện hàng có thể được gắn mã định danh, phục vụ quản lý kho, kiểm kê, vận chuyển và truy xuất. Dữ liệu được kết nối với hệ thống quản lý, giúp doanh nghiệp theo dõi thông tin theo thời gian thực và hạn chế sai lệch trong quá trình lưu chuyển.

Một hướng phát triển khác là hộ chiếu số sản phẩm (Digital Product Passport – DPP). Theo ông Quân, hộ chiếu số có thể lưu trữ thông tin về sản phẩm trong suốt vòng đời, từ tên, kiểu dáng, nhà sản xuất, nguồn gốc vật liệu đến quy trình sản xuất, dữ liệu về tính bền vững, hướng dẫn sử dụng, bảo trì và xử lý khi hết vòng đời. Người dùng có thể truy cập thông tin thông qua mã QR hoặc RFID.

Đối với thực phẩm Halal, mô hình này có thể giúp kết nối thông tin về nguyên liệu, nhà cung cấp, chứng nhận, quy trình chế biến và vận chuyển. Ông Quân giới thiệu kiến trúc nền tảng truy xuất nguồn gốc quốc gia, trong đó dữ liệu từ doanh nghiệp, hệ thống phân phối và cơ quan quản lý được kết nối, chia sẻ. Theo đó, hệ thống có 10 nhóm thông tin phải lưu trữ và 7 nhóm thông tin được chia sẻ trên cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia, cung cấp cho người dùng.

Đáng chú ý, giải pháp Checkee Trace được giới thiệu với các chức năng số hóa hồ sơ nhà cung cấp, quản lý chứng nhận và thời hạn hiệu lực, truy xuất toàn chuỗi, hồ sơ Halal điện tử, gắn mã QR và kết nối thương mại điện tử. Đây là mô hình được đề xuất để doanh nghiệp quản lý dữ liệu và cung cấp thông tin truy xuất cho đối tác, người tiêu dùng.

AI trở thành một kênh để khách hàng tìm kiếm thực phẩm Halal

Ông Võ Trùng Dương khái quát hành trình tiếp cận khách hàng bằng ba yêu cầu: thấy, tin và tìm.

Ở bước đầu tiên, khách hàng cần nhận diện nhanh cơ sở có phục vụ thực phẩm Halal hay không. Dấu chứng nhận cần được đặt tại những vị trí dễ thấy như cửa ra vào, quầy thu ngân, thực đơn, bao bì và ảnh đại diện trên mạng. Thông tin cũng cần thống nhất giữa bảng hiệu, trang mạng và các kênh bán hàng, tối thiểu bằng tiếng Việt và tiếng Anh; có thể bổ sung tiếng Mã Lai để tiếp cận khách Malaysia, Indonesia.

Ở bước tạo dựng niềm tin, doanh nghiệp cần công khai chứng nhận còn hiệu lực, thông tin nguồn hàng và quy trình chế biến. Những video ngắn quay bằng điện thoại về khu bếp, nguồn nguyên liệu, người trực tiếp chế biến và khách hàng thực tế có thể giúp người xem hình dung rõ hơn cách cơ sở duy trì tiêu chuẩn Halal.

“

Yêu cầu đặt ra là doanh nghiệp phải chuẩn hóa dữ liệu trên các nền tảng. Tên cơ sở, địa chỉ, số điện thoại, giờ mở cửa và tổ chức chứng nhận cần thống nhất ở mọi nơi. Nếu thông tin không nhất quán, cả khách hàng lẫn các công cụ tìm kiếm đều có thể gặp khó khăn khi xác định cơ sở có thực sự phục vụ thực phẩm Halal hay không.

Đáng chú ý, AI được xác định là một trong năm kênh khách Hồi giáo có thể sử dụng để tìm địa điểm ăn uống, bên cạnh bản đồ điện thoại, ứng dụng tìm quán Halal, cộng đồng và sàn thương mại điện tử. Số liệu từ Mastercard–CrescentRating GMTI 2026 cho biết 80% du khách nói chung đã sử dụng công cụ AI khi đi du lịch. Con số này không đại diện riêng cho khách Hồi giáo, nhưng cho thấy các công cụ hỏi đáp AI đang trở thành một kênh tìm kiếm đáng quan tâm đối với ngành du lịch và dịch vụ ăn uống.

Số hóa phải đi cùng tính xác thực và trách nhiệm

Công nghệ giúp thông tin được truyền tải nhanh hơn, nhưng không thể thay thế việc kiểm soát chất lượng và xác nhận Halal. Theo ông Võ Trùng Dương, doanh nghiệp không được tự ghi Halal khi chưa được chứng nhận, kể cả sử dụng những cách diễn đạt dễ gây nhầm lẫn như “phong cách Halal”. Việc sử dụng hình ảnh tôn giáo cũng cần thận trọng; nội dung do AI tạo ra phải được đánh dấu, không sử dụng hình ảnh do máy tạo ra để giả làm người thật.

Đây là vấn đề đáng lưu ý khi doanh nghiệp ngày càng sử dụng AI để tạo hình ảnh, video và nội dung quảng bá. Một hình ảnh đẹp hoặc thông điệp hấp dẫn không thể thay thế bằng chứng về nguồn gốc nguyên liệu, chứng nhận và quy trình sản xuất. Nếu công nghệ được sử dụng để tạo ra thông tin sai lệch, niềm tin của người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng.

Theo khuyến nghị, đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ, những bước đầu có thể triển khai là lập một bộ thông tin chuẩn, công khai chứng nhận, hoàn thiện hồ sơ Google Maps, đăng ký ứng dụng tìm kiếm địa điểm Halal và quay các video ngắn giới thiệu bếp, nguồn hàng, người chế biến.

Với doanh nghiệp sản xuất, việc xây dựng hệ thống dữ liệu, định danh sản phẩm, quản lý nhà cung cấp và truy xuất theo từng lô hàng có ý nghĩa rộng hơn, giúp kiểm soát rủi ro và tạo cơ sở kết nối với đối tác phân phối, thị trường xuất khẩu.

Từ truy xuất nguồn gốc số đến tiếp thị số, điểm chung là phải biến những cam kết về Halal thành thông tin có thể kiểm chứng và dễ tiếp cận. Khi khách hàng có thể tìm thấy, hiểu và xác minh hành trình của sản phẩm, công nghệ mới thực sự trở thành công cụ xây dựng niềm tin cho chuỗi giá trị thực phẩm Halal.