TS-BS Trần Chí Cường: Bác sĩ Việt mổ nhanh gọn, tay nghề không thua Mỹ

Một ca can thiệp túi phình mạch máu não tại Mỹ có thể khiến bệnh nhân phải chi trả tới 250.000 USD, nhưng tại Việt Nam, mức phí đôi khi chỉ chưa tới 10.000 USD dù sử dụng cùng kỹ thuật, cùng công nghệ và cùng loại vật tư y tế nhập khẩu. Sự chênh lệch lên tới 25 lần này đang khiến nhiều người đặt câu hỏi: Liệu y tế Việt Nam đang “rẻ bất thường”, hay thế giới đang nhìn chưa đúng về năng lực thực sự của bác sĩ Việt?

Trong cuộc trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, TS-BS Trần Chí Cường - Chủ tịch Hội Can thiệp thần kinh TP.HCM, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ – đã lần đầu phân tích cụ thể những yếu tố tạo nên khoảng cách chi phí “khổng lồ” giữa Việt Nam và Mỹ, đồng thời đưa ra nhiều góc nhìn đáng chú ý về chất lượng điều trị mạch máu não của Việt Nam trên bản đồ y khoa thế giới.

Vì sao can thiệp mạch máu não ở Việt Nam rẻ hơn Mỹ đến 25 lần?

- Thưa TS-BS Trần Chí Cường, ông từng chia sẻ mức chi phí điều trị túi phình mạch máu não ở Mỹ lên tới 250.000 USD, trong khi tại Việt Nam lại chưa tới 10.000 USD. Đáng nói, quá trình điều trị này hoàn toàn sử dụng cùng kỹ thuật, cùng công nghệ và dụng cụ. Xin ông phân tích cụ thể những yếu tố cốt lõi nào đã tạo ra sự chênh lệch chi phí khổng lồ này?

- TS-BS Trần Chí Cường: Đây là sự thật 100%. Câu chuyện này tôi rút ra từ thực tế của một bệnh nhân người Mỹ gốc Việt làm việc cho hãng Boeing. Chị ấy bị phát hiện có túi phình mạch máu não khi về Việt Nam thăm quê. Mặc dù công nghệ, máy móc như hệ thống DSA tại S.I.S Cần Thơ, hay các loại stent chuyển dòng (flow diverter) đều được nhập khẩu từ các nước phát triển như Mỹ, Pháp, Đức và hoàn toàn giống nhau, nhưng chi phí tại Việt Nam lại thấp hơn rất nhiều. Sự chênh lệch này không đến từ sự khác biệt về chuyên môn hay chất lượng điều trị, mà nằm ở mặt bằng kinh tế xã hội và cơ cấu giá thành vật tư tại từng quốc gia.

- Vậy cụ thể những yếu tố nào tạo ra sự chênh lệch "khủng khiếp" về giá này, thưa bác sĩ?

- TS-BS Trần Chí Cường: Có ba yếu tố chính. Thứ nhất là chi phí trang thiết bị vật tư. Ví dụ, một chiếc "coil" (lò xo để bít túi phình) ở Mỹ có thể được tính lên tới 8.000 USD, trong khi tại Việt Nam chỉ dưới 1.000 USD. Riêng stent chuyển dòng, tại Việt Nam có giá khoảng 10.000 USD, nhưng ở Mỹ, bệnh nhân được kê lên tới hơn 50.000 USD.

Thứ hai là thù lao cho ê kíp y tế. Tại Mỹ, thù lao cho bác sĩ và ê kíp trên một ca có thể lên tới 10.000 USD, còn tại Việt Nam, chi phí này chỉ dao động dưới 1.000 USD (bao gồm cả gây mê và hỗ trợ). Cuối cùng, chi phí vận hành và quản lý tại Mỹ cũng cao hơn nhiều do mặt bằng thu nhập bình quân và hệ thống bảo hiểm.

“

Bản thân tôi đã nhiều lần được mời đi báo cáo chuyên môn tại nhiều quốc gia, trong đó có cả các hội nghị ở Mỹ, nên những đánh giá của tôi không hề mang tính cảm tính. Nếu xét riêng về can thiệp thần kinh mạch máu não, chúng ta có chương trình đào tạo, máy móc trang thiết bị giống hệt thế giới, và đặc biệt là có số lượng bệnh nhân đông hơn.

TS-BS Trần Chí Cường

- Làm thế nào mà hệ thống y tế của chúng ta, lại có thể thương lượng được mức giá nhập khẩu thiết bị can thiệp thần kinh ưu đãi từ các tập đoàn y tế hàng đầu thế giới, trong khi phần đông các dụng cụ đều phải nhập khẩu thưa bác sĩ?

- TS-BS Trần Chí Cường: Việc chúng ta có được mức giá dưới 10.000 USD mang một giá trị lịch sử từ cách đây hơn 10 năm. Vào thời điểm đó, tôi là một trong những người lặn lội khắp nơi để đàm phán, dẫn dắt các hãng đưa trang thiết bị công nghệ về Việt Nam. Khi thương lượng giá với các hãng, tôi đã thuyết phục họ bằng một thực tế là người dân Việt Nam lúc đó rất nghèo. Tôi đặt vấn đề thẳng thắn rằng nếu muốn bán được thiết bị tại thị trường Việt Nam thì các hãng bắt buộc phải hạ giá thành xuống.

Đồng thời, tôi chỉ ra lợi thế của Việt Nam là có số lượng bệnh nhân rất đông, và đây cũng là một trong những nước chủ lực ở Đông Nam Á trong việc phát triển, lan tỏa công nghệ. Cuộc đàm phán dựa trên nguyên tắc đơn giản: muốn chúng tôi mua đồ để làm thì đồ phải có giá rẻ, từ đó các hãng từ Mỹ muốn bán sang các nước châu Á buộc phải hạ giá sản phẩm.

Kết quả là giá bán vật tư trang thiết bị ở các nước phát triển luôn được định mức cao hơn rất nhiều so với giá bán tại thị trường Việt Nam, dù hai bên sử dụng chung một loại công nghệ, kỹ thuật và công dụng thiết bị. Đơn giản là họ bán hàng theo giá thị trường.

Tay nghề của bác sĩ Việt Nam ngang bằng, thậm chí phẫu thuật còn nhanh hơn bác sĩ ở Mỹ

- Đặt lên bàn cân với các quốc gia ngay trong khu vực Đông Nam Á, vị thế và mức chi phí điều trị các bệnh lý mạch máu não công nghệ cao của Việt Nam hiện đang nằm ở đâu?

- TS-BS Trần Chí Cường: Nếu quay lại phạm vi khu vực Đông Nam Á, hiện nay Việt Nam vẫn đang là quốc gia có chi phí điều trị công nghệ cao thấp nhất trên toàn cõi Đông Nam Á. Tôi lấy ví dụ minh họa bằng một ca bệnh tôi đang chuẩn bị điều trị ngay trong tuần này. Bệnh nhân bị nhức đầu và nghe người quen giới thiệu sang Singapore chẩn đoán ra túi phình. Bác sĩ bên đó đã giải thích mức chi phí điều trị sẽ lên tới hơn 1 tỉ đồng. Thấy vậy, bệnh nhân đã quay về Việt Nam để chữa trị với mức phí chỉ chưa tới 300 triệu đồng. So sánh với các nước xung quanh, chi phí điều trị tại Việt Nam rẻ hơn gấp ba lần. Nếu bệnh nhân lựa chọn đi sang Thái Lan hay Singapore thì chi phí đều phải nhân lên gấp ba, gấp bốn lần. Chúng ta cần nhấn mạnh rõ đây là mức giá cho các dịch vụ y tế công nghệ cao, để tránh một số quan điểm sai lệch đồn đoán rằng bác sĩ chúng tôi đang lấy phí quá đắt. Cùng với chi phí vật tư tiêu hao, chi phí con người, và chi phí lời lãi đều thấp hơn, việc giá thành phẫu thuật tại Việt Nam thấp là điều hoàn toàn dễ hiểu và hợp lý.

“

Nhờ môi trường thực hành dày đặc đó, bác sĩ Việt Nam can thiệp ít nhất là ngang bằng, thậm chí làm nhanh gọn lẹ hơn so với các bác sĩ ít kinh nghiệm được đào tạo ở Mỹ.

TS-BS Trần Chí Cường

- Nhưng nhiều người vẫn giữ tâm lý "tiền nào của nấy", cho rằng chi phí thấp thì chất lượng chuyên môn hoặc chăm sóc hậu phẫu sẽ kém hơn. Bác sĩ đánh giá sao về nhận định này?

- TS-BS Trần Chí Cường: Nói cho nhanh là hệ thống hồi sức cấp cứu không có gì khác biệt cả. Nếu ai muốn đối chứng, tôi sẵn sàng dẫn đi xem trực tiếp phòng hồi sức tích cực (ICU) bên Mỹ và ICU bên Việt Nam để thấy sự tương đồng. Chúng ta cũng thực hiện các kỹ thuật hồi sức tương tự như lọc máu, chạy tim phổi nhân tạo (ECMO), sử dụng máy thở y hệt họ. Hơn nữa, với các ca can thiệp túi phình mạch máu não hiện nay, bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo sau phẫu thuật nên cũng không cần can thiệp chăm sóc hậu phẫu quá phức tạp. Quan niệm "tiền nào của nấy" trong trường hợp này là một nhận định sai hoàn toàn. Những gì người dân nhìn thấy thường chỉ là các yếu tố bề nổi, "makeup" bên ngoài như sảnh chờ rộng rãi, phòng ốc sang trọng có máy lạnh. Những tiện nghi đó hoàn toàn không đáng để coi là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chuyên môn hay kỹ năng thực hành của bác sĩ trong phòng mổ. Tất nhiên, tôi đồng ý rằng cảm xúc và trải nghiệm của bệnh nhân rất quan trọng, ví dụ như ở Bệnh viện Chợ Rẫy bệnh nhân đôi khi phải nằm hành lang do quá tải thì cảm giác về chất lượng điều trị sẽ bị ảnh hưởng, vì người nhà đâu có biết phòng mổ bên trong sạch sẽ chuyên môn tốt ra sao. Do đó, môi trường bệnh viện kém vệ sinh và hiện tượng nhiễm chéo chính là những bề nổi chúng ta phải cải thiện để nâng cao tâm lý và trải nghiệm người bệnh.

- Bỏ qua yếu tố cơ sở vật chất bề nổi, nếu chỉ đánh giá thuần túy về chuyên môn, bác sĩ có thể đưa ra những minh chứng cụ thể về tỷ lệ thành công, mức độ an toàn cũng như tay nghề thực chiến của các bác sĩ can thiệp thần kinh Việt Nam trên bản đồ y khoa thế giới?

- TS-BS Trần Chí Cường: Bản thân tôi đã nhiều lần được mời đi báo cáo chuyên môn tại nhiều quốc gia, trong đó có cả các hội nghị ở Mỹ, nên những đánh giá của tôi không hề mang tính cảm tính. Nếu xét riêng về can thiệp thần kinh mạch máu não, chúng ta có chương trình đào tạo, máy móc trang thiết bị giống hệt thế giới, và đặc biệt là có số lượng bệnh nhân đông hơn. Mặc dù số lượng bác sĩ của chúng ta ít hơn so với Mỹ, nhưng chất lượng tay nghề hoàn toàn vượt trội. Tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng, một bác sĩ được đào tạo bài bản và thực hành tại trung tâm của tôi trong 2 năm sẽ có tay nghề làm tốt hơn hẳn một bác sĩ được đào tạo 2 năm ở Mỹ. Nguyên nhân rất đơn giản: độ tập trung của bác sĩ Việt Nam cực kỳ cao nhờ số lượng bệnh nhân đông, có ngày thực hành mổ tới chục ca. Trái lại ở Mỹ, lãnh thổ quá rộng lớn khiến số lượng bệnh nhân bị phân tán mỏng, nhiều bác sĩ một tháng chỉ làm chưa tới 1 đến 2 ca nên tay nghề không thể thuần thục bằng.

Nhờ môi trường thực hành dày đặc đó, bác sĩ Việt Nam can thiệp ít nhất là ngang bằng, thậm chí làm nhanh gọn lẹ hơn so với các bác sĩ ít kinh nghiệm được đào tạo ở Mỹ. Tỷ lệ thành công và an toàn của Việt Nam ít nhất cũng phải ngang bằng thế giới. Tỷ lệ tai biến trong điều trị mạch máu não của chúng ta thuộc hàng cực thấp, chỉ dưới 0,5%, nghĩa là hàng trăm ca mới xuất hiện một ca tai biến.

Việt Nam đứng trước cơ hội trở thành một trung tâm "du lịch y tế"

- Với lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về chi phí cùng chất lượng chuyên môn tương đương, ông có cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một trung tâm "du lịch y tế" (Medical Tourism) thu hút bệnh nhân quốc tế trong lĩnh vực can thiệp thần kinh không?

- TS-BS Trần Chí Cường: Chắc chắn là có thể. Chúng ta có lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về chi phí và chất lượng. Tuy nhiên, để làm được điều này, nhà nước cần có sự đồng bộ về cơ chế, đặc biệt là chính sách visa. Hiện nay, bệnh nhân quốc tế muốn đến chữa bệnh phải chờ đợi thủ tục visa kéo dài, điều đó là không khả thi với các ca bệnh cần can thiệp khẩn cấp. Bộ Y tế cũng cần vào cuộc để thẩm định các bệnh viện đủ điều kiện đón khách quốc tế, nhằm giữ gìn thương hiệu y tế quốc gia.

- Trong 5 đến 10 năm tới, khi chúng ta hội nhập sâu hơn, chi phí điều trị mạch máu não tại Việt Nam dự báo sẽ biến động ra sao?

- TS-BS Trần Chí Cường: Đây là cơ hội lớn. Nếu chúng ta tận dụng được, Việt Nam có thể giữ lại được rất nhiều ngoại tệ. Hiện nay, trong bill điều trị, phần lớn chi phí vẫn đang chảy ngược về các hãng cung cấp vật tư nước ngoài. S.I.S đang nỗ lực nghiên cứu và tiếp cận công nghệ để sản xuất các thiết bị y tế ngay tại Việt Nam. Nếu làm được, chúng ta sẽ giảm được chi phí nhân công và giá thành vật tư đáng kể, biến bill 100 triệu hiện nay trở nên nhẹ nhàng hơn nữa cho bệnh nhân.

- Còn về nhận thức của người dân trong việc tầm soát sớm các bệnh lý mạch máu não, bác sĩ nhận thấy sự thay đổi như thế nào?

- TS-BS Trần Chí Cường: Nhận thức đã thay đổi rất tích cực. Người dân hiện nay tiếp cận dịch vụ y tế rất tốt, nhiều người đã chủ động đi tầm soát sớm. Đó là một tín hiệu mừng. Tầm soát không phải là tốn kém, mà là cách tiết kiệm nhất. Đột quỵ xảy ra thì chi phí điều trị có thể lên đến hàng trăm triệu hoặc mất mạng, trong khi tầm soát sớm chỉ tốn một phần nhỏ. Tuy nhiên, chúng ta cần cải thiện vấn đề lưu trữ dữ liệu bệnh nhân để tránh việc chụp đi chụp lại gây lãng phí mà không có sự đối chiếu theo dõi hiệu quả.

- Vậy, bác sĩ có lời khuyên nào dành cho những người bệnh đang phân vân giữa việc ra nước ngoài điều trị hay ở lại Việt Nam?

- TS-BS Trần Chí Cường: Lời khuyên của tôi là: hãy nhìn vào kết quả chuyên môn thay vì nhìn vào vẻ ngoài của bệnh viện. Nếu bạn cần can thiệp mạch máu não, hãy tìm đến các cơ sở uy tín tại Việt Nam, nơi có đội ngũ bác sĩ được đào tạo bài bản và thực hành thường xuyên. Đừng để tâm lý "sính ngoại" khiến bạn tốn kém gấp 3-4 lần chi phí mà kết quả điều trị cũng chỉ tương đương, thậm chí ở một số ca bệnh đặc thù, bạn lại nhận được sự chăm sóc tốt hơn ngay trên quê hương mình. Chúng ta có công nghệ, có tay nghề và có sự tận tâm – đó là giá trị cốt lõi của y tế.

- Xin cảm ơn TS-BS Trần Chí Cường về cuộc trò chuyện thẳng thắn và đầy giá trị này!