TS Lê Bá Chí Nhân: Người dân sẽ hưởng lợi khi thị trường điện cạnh tranh

Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 70 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nếu như Nghị quyết 55 trước đây đã đặt nền móng định hướng chiến lược, thì Nghị quyết 70 - với hầu hết mục tiêu đều cao hơn Nghị quyết 55 - được xem là bước tiến mạnh mẽ hơn khi cụ thể hóa mục tiêu, cơ chế và giải pháp, bám sát thực tiễn, giải quyết trực diện những vấn đề cấp bách của ngành năng lượng.

Một trong những nội dung được quan tâm là nghị quyết cũng nhấn mạnh cần phát triển thị trường điện theo hướng tăng cường tính cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả, đồng bộ với bảo đảm an ninh năng lượng; triển khai thực hiện hiệu quả cơ chế mua bán điện trực tiếp, đồng thời tăng cường quyền lựa chọn của khách hàng sử dụng điện trong việc tiếp cận và lựa chọn đơn vị cung cấp điện phù hợp với nhu cầu.

Ngoài ra, xây dựng và hoàn thiện hệ thống giao dịch điện, bao gồm cơ chế hợp đồng mua bán điện (PPA) minh bạch, ổn định, dài hạn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhà đầu tư.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu một cột mốc mới trong tiến trình cải cách và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo ông Nhân, nhu cầu về điện trong thời gian tới rất cao. Những vấn đề về trạm sạc cho xe điện, đầu tư AI hoặc thu hút FDI… đều cần đảm bảo về điện. Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị sẽ thúc đẩy nguồn lực của tư nhân đầu tư vào lĩnh vực này.

Ông Nhân cũng đánh giá cao nội dung từng bước xã hội hóa khâu truyền tải, phân phối và bán lẻ điện - lĩnh vực vốn lâu nay chỉ do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chi phối.

“Ví dụ thị trường vàng thời gian qua, Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, dẫn đến giá vàng trong nước chênh với thế giới rất cao. Vấn đề điện cũng tương tự như vậy. Khi thị trường điện cạnh tranh, người dân sẽ được hưởng lợi”, ông Nhân nói.

Theo ông Nhân, với chính sách này, người dân được quyền mua những nguồn điện khác nhau từ các đơn vị khác nhau. Ngoài ra, những người khi đã đầu tư về điện mặt trời, điện gió cũng có cơ hội để bán được nguồn điện này. Điều này cũng góp phần chuyển dịch năng lượng sang hướng xanh hơn, sạch hơn (trên thế giới hiện nay cũng đang hạn chế dần sự phát triển của điện than).

Nhiều người dân lo ngại rằng khi “thị trường” hơn, giá điện sẽ tăng cao. Tuy nhiên, TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng không nên quá lo ngại điều đó. Khi thị trường có nhiều nhà bán điện, nhiều nhà đầu tư điện thì sẽ có sự cạnh tranh và giá điện sẽ thấp hơn.

“Tôi đánh giá Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị có ý nghĩa quan trọng, Chính phủ cần nhanh chóng thể chế hoá để triển khai sớm chủ trương này”, ông Nhân nói.

TS Nguyễn Quốc Việt - Chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) - cũng đánh giá cao Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị với rất nhiều nội dung lớn về chiến lược về phát triển và bảo đảm an ninh năng lượng.

Đặc biệt, ông Việt cho rằng sự quyết liệt trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế để tạo động lực phát triển năng lượng một cách bền vững, nhất là với các nguồn năng lượng mới, cũng như hoàn thiện tái cơ cấu ngành điện theo lộ trình thị trường cạnh tranh.

Theo ông Việt, Nghị quyết 70 còn đặt ra định hướng nghiên cứu, từng bước xã hội hóa khâu truyền tải, phân phối và bán lẻ điện. Theo đó, EVN không còn độc quyền nguồn điện khi nhiều doanh nghiệp tư nhân, BOT và vốn nước ngoài đã tham gia, song ở khâu truyền tải và bán lẻ, EVN vẫn chi phối. Vì vậy, việc mở cơ chế cho doanh nghiệp tư nhân tham gia theo lộ trình sẽ giúp giảm dần độc quyền, tăng tính minh bạch về giá và chất lượng dịch vụ.

"Khi thị trường bán lẻ điện được mở rộng, lợi ích lớn nhất sẽ thuộc về người tiêu dùng. Nhiều nhà cung cấp cạnh tranh sẽ xóa bỏ tình trạng bù chéo giá điện, làm giá phản ánh đúng chi phí, đồng thời mang lại dịch vụ đa dạng và chuyên biệt hơn", ông Việt nói.

GS-TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả, cho rằng, chuyển đổi từ tư duy độc quyền sang cơ chế thị trường minh bạch là bước ngoặt quan trọng của ngành điện. Người dân và doanh nghiệp nay có cơ hội lựa chọn nhà cung cấp thay vì chỉ phụ thuộc vào một đơn vị duy nhất là EVN.

Theo ông Long, sự thay đổi này vừa thúc đẩy cải cách, vừa mở ra không gian để khu vực tư nhân khẳng định vị trí trong lĩnh vực mang tính chiến lược.