TS. Trần Văn Tùng: 'Giáo dục mở và AI hướng tới sự phát triển công bằng'

Tại Hội thảo Quốc tế OpenAP 2026 với chủ đề “Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương”, TS. Trần Văn Tùng - Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình bày bài phát biểu quan trọng khẳng định vai trò cốt lõi của giáo dục mở trong kỷ nguyên số. Sự kiện do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp cùng các đối tác trong và ngoài nước tổ chức, quy tụ đông đảo các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và sinh viên.

Cơ hội và thách thức tiếp cận tri thức trong kỷ nguyên AI

TS. Trần Văn Tùng đánh giá OpenAP 2026 là diễn đàn có ý nghĩa thực tiễn cao khi diễn ra trong bối cảnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức con người tiếp cận, chia sẻ và khai thác tri thức.

Theo Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, tri thức đang trở thành nguồn lực ngày càng quan trọng, quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Sự bùng nổ của công nghệ số và AI mở ra khả năng kết nối học thuật vượt qua giới hạn về không gian, thời gian và biên giới. Tuy nhiên, thực tế này cũng đặt ra nhiều thách thức về khoảng cách số, bất bình đẳng tiếp cận, chất lượng thông tin, bản quyền và đạo đức sử dụng công nghệ.

"Tinh thần của giáo dục mở không chỉ nằm ở việc tạo điều kiện để tri thức được tiếp cận rộng rãi hơn, mà còn ở việc bảo đảm mọi người có cơ hội sử dụng, sáng tạo và đóng góp tri thức cho cộng đồng," TS. Trần Văn Tùng nhấn mạnh.

Ông khẳng định đây chính là giá trị cốt lõi của hội thảo năm 2026: hướng tới một hệ thống giáo dục công bằng, bao trùm, nơi các thành tựu khoa học công nghệ thực sự quay lại phục vụ con người và xã hội.

Phát triển giáo dục mở gắn liền với định hướng chiến lược quốc gia

Đề cập tới bối cảnh trong nước, TS. Trần Văn Tùng phân tích việc thúc đẩy khoa học mở và chia sẻ tri thức tại Việt Nam đang gắn kết chặt chẽ với những định hướng lớn của Đảng và Nhà nước.

Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã tạo hành lang pháp lý quan trọng. Các nghị quyết này hướng tới xây dựng nền giáo dục hiện đại, mở, liên thông, thúc đẩy học tập suốt đời và nâng cao năng lực số, năng lực AI cho lực lượng lao động.

Để cụ thể hóa các mục tiêu chiến lược đó, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định bên cạnh sự nỗ lực của các cơ sở giáo dục và viện nghiên cứu, cần có sự tham gia tích cực của các tổ chức khoa học công nghệ, hội nghề nghiệp, doanh nghiệp và cộng đồng chuyên gia.

Với vai trò là tổ chức xã hội - nghề nghiệp, Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam luôn xác định nhiệm vụ kết nối cộng đồng chuyên môn, thúc đẩy phổ biến và khai thác hiệu quả thông tin KH&CN. Hội cam kết phát huy vai trò cầu nối giữa nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu, cơ sở thư viện và các đối tác quốc tế.

Trọng tâm hoạt động của Hội trong thời gian tới là hỗ trợ xây dựng nguồn tài nguyên tri thức mở, nâng cao năng lực số, năng lực AI và khuyến khích ứng dụng công nghệ có trách nhiệm. Ông tin tưởng rằng việc phát triển hệ sinh thái tri thức mở đòi hỏi sự liên kết, đồng hành của toàn bộ cộng đồng KH&CN chứ không thể là nỗ lực đơn lẻ của một đơn vị.

Khẳng định vị thế của Việt Nam và giá trị nhân văn của công nghệ

TS. Trần Văn Tùng cho rằng hội thảo là cơ hội để các nhà quản lý và chuyên gia quốc tế chia sẻ mô hình hiệu quả, đồng thời tìm kiếm giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng nước.

Trong tiến trình hội nhập quốc tế, Việt Nam không chỉ dừng lại ở vai trò tiếp nhận thành tựu tri thức thế giới mà cần vươn lên trở thành một đối tác tích cực, đóng góp ngày càng nhiều kết quả nghiên cứu và sáng kiến vào kho tàng tri thức chung của nhân loại.

Kết thúc bài phát biểu, ông tái khẳng định giá trị nhân văn cốt lõi của công nghệ:

"Một tương lai giáo dục mở không chỉ được đo bằng số lượng tài nguyên số, những nền tảng công nghệ hay các công cụ AI, mà quan trọng hơn là khả năng để mọi người được tiếp cận tri thức có chất lượng, được phát triển năng lực và được tham gia vào quá trình sáng tạo, chia sẻ tri thức."