Từ 2026, xét tuyển đại học siết chuẩn đầu vào: Ngành nào hút thí sinh mạnh nhất?

Bước vào mùa tuyển sinh 2026, giáo dục đại học được dự báo sẽ có nhiều thay đổi quan trọng theo hướng minh bạch hơn, gọn quy trình hơn nhưng cũng chặt chẽ hơn về điều kiện đầu vào. Trong bối cảnh đó, bức tranh tuyển sinh năm 2025 trở thành dữ liệu tham chiếu đáng chú ý, cho thấy rõ xu hướng chọn ngành, mức độ phân hóa giữa các vùng miền và sự dịch chuyển của thí sinh về những lĩnh vực gắn với nhu cầu việc làm.

Theo số liệu được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, năm 2025 cả nước có hơn 1,16 triệu thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT. Tổng chỉ tiêu tuyển sinh đại học, cao đẳng là 759.430, trong đó số thí sinh trúng tuyển và nhập học đạt 681.688, tương đương khoảng 90% tổng chỉ tiêu. So với các năm trước, cả quy mô tuyển sinh lẫn tỉ lệ nhập học đều có xu hướng tăng. Đây là tín hiệu cho thấy sức hút của giáo dục đại học vẫn duy trì ổn định, đồng thời phản ánh nhu cầu học lên sau THPT ngày càng lớn.

Mùa tuyển sinh 2026: Đơn giản thủ tục nhưng nâng chuẩn đầu vào

Điểm đáng chú ý nhất của mùa tuyển sinh 2026 là định hướng điều chỉnh theo hướng giảm rườm rà trong khâu đăng ký nhưng tăng yêu cầu về chất lượng đầu vào. Thí sinh tốt nghiệp THPT phải đạt tối thiểu 15 điểm cho 3 trong 4 môn thi mới đủ điều kiện xét tuyển đại học. Với các ngành đặc thù như sư phạm, luật, sức khỏe, ngưỡng này còn cao hơn. Bên cạnh đó, kết quả học tập của cả 3 năm THPT gồm lớp 10, lớp 11 và lớp 12 sẽ được đưa vào xét tuyển, thay vì chủ yếu tập trung vào lớp 12 như trước.

Một thay đổi khác được nhiều thí sinh quan tâm là quy định về tổ hợp xét tuyển. Theo đó, môn Toán hoặc Ngữ văn phải chiếm tối thiểu một phần ba trọng số tổ hợp, nhằm bảo đảm nền tảng học thuật cơ bản cho người học. Thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng. Riêng với khối ngành đào tạo giáo viên, nguyện vọng phải nằm trong khoảng từ 1 đến 5. Quy trình xét tuyển cũng được thiết kế lại theo hướng công bằng hơn khi không chia chỉ tiêu theo từng phương thức hoặc từng tổ hợp xét tuyển. Các thí sinh sẽ được xét tuyển trên cơ sở điểm số quy đổi tương đương. Hệ thống dữ liệu tuyển sinh tiếp tục được đồng bộ, cho phép thí sinh chỉ cần đăng ký theo mã ngành thay vì phải chọn riêng từng phương thức hay từng tổ hợp như trước.

Ở góc độ quản lý, định hướng này cho thấy tuyển sinh đại học đang chuyển dần từ mục tiêu tuyển đủ sang tuyển đúng. Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh giáo dục đại học không chỉ dừng ở bảo đảm chất lượng mà cần nâng cao chuẩn đầu ra, gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường lao động. Theo ông, trong bối cảnh chi phí học tập ngày càng tăng, trách nhiệm của cơ sở đào tạo với người học cũng lớn hơn, bởi nếu sinh viên ra trường không đáp ứng yêu cầu công việc thì hệ lụy sẽ không chỉ dừng ở cá nhân người học mà còn tác động tới chất lượng nguồn nhân lực xã hội.

Cùng với việc siết chuẩn đầu vào, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng phát tín hiệu sẽ tiếp tục thúc đẩy tuyển sinh vào các chương trình thuộc nhóm công nghệ chiến lược như bán dẫn, hạt nhân, đường sắt và chương trình tài năng. Dự kiến, chính sách học bổng STEM sẽ dành cho nhóm thí sinh thuộc top 30% trúng tuyển vào các ngành công nghệ chiến lược. Điều này cho thấy định hướng điều tiết tuyển sinh không chỉ dừng ở kỹ thuật xét tuyển mà còn gắn chặt với chiến lược phát triển nhân lực quốc gia.

Nhóm kinh doanh, công nghệ, sư phạm tiếp tục dẫn dắt xu hướng chọn ngành

Nếu nhìn vào dữ liệu năm 2025, có thể thấy xu hướng lựa chọn ngành học của thí sinh tiếp tục phân hóa rất rõ. Trong 12 nhóm ngành có số sinh viên theo học lớn nhất, kinh doanh và quản lý đứng đầu với 146.203 sinh viên. Xếp sau là công nghệ kỹ thuật với 72.538 sinh viên, nhân văn với 65.826, máy tính và công nghệ thông tin với 62.397, sức khỏe với 53.250, kỹ thuật với 39.934 và khoa học giáo dục, đào tạo giáo viên với 37.988 sinh viên. Các nhóm còn lại trong top 12 gồm khoa học xã hội và hành vi, du lịch khách sạn thể thao và dịch vụ cá nhân, pháp luật, kiến trúc xây dựng, báo chí và thông tin. Trong đó, báo chí và thông tin là nhóm cuối cùng của top 12 nhưng vẫn ghi nhận tới 20.596 sinh viên theo học.

Những con số này cho thấy một thực tế khá rõ: Thí sinh vẫn ưu tiên các ngành có khả năng kết nối nhanh với thị trường lao động, đặc biệt là khối kinh tế và công nghệ. Đây là hai lĩnh vực vừa có độ phủ rộng trong tuyển dụng, vừa được xã hội nhìn nhận là có nhiều cơ hội việc làm và thu nhập. Song song đó, nhóm nhân văn vẫn giữ sức hút đáng kể, phản ánh nhu cầu đa dạng trong lựa chọn nghề nghiệp thay vì chỉ tập trung hoàn toàn vào các ngành kỹ thuật.

Đáng chú ý, nhóm công nghệ chiến lược gồm 44 ngành đã tuyển được hơn 150.450 thí sinh trong năm 2025. Theo đánh giá của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đây là nhóm ngành có sức hút lớn cả về số lượng đăng ký, chất lượng đầu vào và tỉ lệ nhập học. Con số này cho thấy công nghệ không còn chỉ là một xu hướng nhất thời mà đang trở thành lựa chọn ổn định của một bộ phận lớn thí sinh, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và nhu cầu nhân lực kỹ thuật cao ngày càng tăng.

Một điểm sáng khác là khối ngành sư phạm. Năm 2025, bậc cao đẳng tuyển được 6.502 thí sinh với tỉ lệ nhập học 95,9%, còn bậc đại học tuyển được 35.897 thí sinh với tỉ lệ nhập học 95,3%. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, kết quả này cho thấy các chính sách hỗ trợ đào tạo giáo viên bước đầu phát huy hiệu quả. Sau nhiều năm đối diện không ít băn khoăn về đầu ra và sức hút nghề nghiệp, tín hiệu tăng cả điểm chuẩn lẫn số lượng đăng ký ở khối sư phạm là một chỉ dấu tích cực.

Tuy vậy, bức tranh tuyển sinh vẫn chưa hoàn toàn đồng đều. Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá tỉ lệ học sinh tốt nghiệp THPT tiếp tục học đại học, cao đẳng cao nhất thuộc Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng. Trong khi đó, một số vùng như miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long còn thấp hơn mức bình quân chung. Sự chênh lệch này cho thấy điều kiện kinh tế xã hội, cơ hội tiếp cận giáo dục và nhu cầu nhân lực tại từng địa phương vẫn ảnh hưởng mạnh đến quyết định học lên của thí sinh.

Tuy nhiên, 12 nhóm ngành có quy mô dưới 10.000 sinh viên cũng cho thấy những khoảng trống cần được nhìn nhận. Nghệ thuật là nhóm có quy mô lớn nhất trong nhóm này với 9.996 sinh viên, tiếp đến là sản xuất và chế biến, an ninh quốc phòng, môi trường và bảo vệ môi trường, nông lâm nghiệp và thủy sản, khoa học sự sống, khoa học tự nhiên, toán và thống kê, dịch vụ vận tải, thú y, dịch vụ xã hội. Nhóm ngành khác thấp nhất chỉ có 680 sinh viên theo học. Đây là những lĩnh vực tuy quy mô nhỏ nhưng nhiều ngành lại gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển bền vững, an ninh, nông nghiệp và dịch vụ thiết yếu của đất nước.

Nhìn tổng thể, dữ liệu tuyển sinh năm 2025 cho thấy thí sinh đang lựa chọn ngày càng thực tế hơn, ưu tiên những ngành có triển vọng việc làm rõ ràng, đồng thời vẫn chịu tác động mạnh bởi bối cảnh vùng miền và chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Khi bước sang mùa tuyển sinh 2026, việc siết chuẩn đầu vào, đồng bộ dữ liệu và ưu tiên nhóm công nghệ chiến lược được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống tuyển sinh vận hành minh bạch hơn, nhưng cũng đòi hỏi thí sinh phải chuẩn bị kỹ hơn cả về học lực lẫn định hướng nghề nghiệp. Trong bối cảnh đó, chọn đúng ngành có lẽ sẽ quan trọng không kém việc đỗ vào một trường đại học.