Từ hào khí mở cõi đến khát vọng vươn mình của TP. Đồng Nai

Từ vùng đất mở cõi, nơi hội tụ nhiều dòng cư dân và văn hóa, Đồng Nai từng bước trở thành một trong những trung tâm công nghiệp năng động của cả nước.

Nhìn lại hành trình ấy trong những ngày Tết độc lập, Thạc sĩ Trần Quang Toại – Chủ tịch Hội Sử học TP. Đồng Nai cho rằng niềm tự hào về quá khứ chỉ thật sự có ý nghĩa khi trở thành nguồn lực để thế hệ hôm nay tiếp tục mở những cánh cửa mới cho quê hương.

Từ vùng đất mở cõi đến hào khí miền Đông

- Thưa Thạc sĩ Trần Quang Toại, khi nói về niềm tự hào Đồng Nai, ông thường nghĩ đến điều gì đầu tiên?

- Thạc sĩ Trần Quang Toại: Tôi nghĩ đến con người và dòng chảy văn hóa - lịch sử hơn 325 năm của vùng đất này.

Niềm tự hào về Đồng Nai không nằm ở một danh thắng hay một con số phát triển kinh tế. Điều đáng quý hơn là qua từng giai đoạn lịch sử, con người nơi đây luôn thể hiện khả năng thích ứng, tinh thần tiên phong và khát vọng vươn lên.

Có thể nhìn thấy điều đó ngay từ buổi đầu mở cõi. Năm 1698, Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh đặt nền móng cho vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai. Những lưu dân đến đây phải đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt, “dưới sông sấu lội, trên rừng cọp um”. Nhưng bằng sức lao động và ý chí, họ từng bước biến vùng đất hoang sơ thành nơi cư trú, sản xuất và giao thương.

Cù Lao Phố là một minh chứng. Từ một vùng đất mới, nơi đây từng phát triển thành một thương cảng sầm uất, một trung tâm giao thương và văn hóa quan trọng của Nam Bộ.

Điều tôi đặc biệt trân trọng là khả năng dung hợp văn hóa của vùng đất này. Người đến trước, người đến sau cùng tạo nên một cộng đồng đa dạng nhưng có khả năng chung sống, hỗ trợ và phát triển.

Đó là một phần tính cách Đồng Nai được hình thành từ rất sớm: khoáng đạt, nghĩa tình và cởi mở. Nhưng nếu chỉ nói về quá trình mở cõi thì chưa đủ. Đồng Nai còn được hun đúc bởi những năm tháng chiến tranh.

Chiến khu Đ, những trận đánh tại sân bay Biên Hòa, Tổng kho Long Bình hay cuộc chiến đấu tại Xuân Lộc năm 1975... đều gắn với sự hy sinh và lòng quả cảm của nhiều thế hệ.

Chính trong gian khó, hào khí miền Đông được hình thành và thử lửa. Đó là tinh thần càng khó khăn càng kiên cường, càng đứng trước thử thách càng mưu trí, dũng cảm.

Sau ngày đất nước thống nhất, tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện theo một cách khác. Đồng Nai nhanh chóng trở thành một trong những địa phương đi đầu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Từ mở cõi đến dựng xây, tôi cho rằng đó chính là một đường dây xuyên suốt trong lịch sử Đồng Nai: dám đi trước, dám thích ứng và luôn tìm cách mở ra không gian phát triển mới.

- Ngày Quốc khánh 2/9 nhìn từ câu chuyện Đồng Nai có ý nghĩa như thế nào, thưa ông?

- Thạc sĩ Trần Quang Toại: 2/9/1945 là một trong những mốc son lớn nhất của lịch sử dân tộc. Đó là thời khắc nước Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập, người dân từ thân phận của một dân tộc mất nước trở thành những công dân của một quốc gia độc lập. Vì vậy, gọi ngày 2/9 là Tết Độc lập mang một ý nghĩa rất sâu sắc.

Độc lập không phải là một khái niệm xa vời. Với những vùng đất từng trải qua chiến tranh như Đồng Nai, giá trị của độc lập càng có thể cảm nhận rất rõ.

Mỗi địa danh cách mạng, mỗi căn cứ, mỗi trận đánh đều nhắc chúng ta rằng nền độc lập hôm nay được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và máu xương của nhiều thế hệ. Nhưng Tết Độc lập không chỉ để chúng ta nhìn về quá khứ.

Ngay sau ngày độc lập, đất nước đã đứng trước hàng loạt thử thách. Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi toàn dân chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm. Lời chúc đầu năm 1946 của Người: “Kiến quốc mau thành công; Kháng chiến mau thắng lợi!” cho thấy độc lập luôn gắn với trách nhiệm xây dựng đất nước.

Đó là điều tôi nghĩ thế hệ hôm nay cần đặc biệt ghi nhớ. Tự hào về độc lập không phải chỉ là xúc động trước lịch sử. Tự hào còn là hành động để đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh và có vị thế cao hơn.

Với Đồng Nai, điều đó có nghĩa là biến truyền thống tiên phong của cha ông thành năng lực phát triển trong thời đại mới.

Khi niềm tự hào trở thành động lực phát triển

- Theo ông, thế hệ hôm nay đang đứng trước những cơ hội nào để tiếp nối tinh thần ấy?

- Thạc sĩ Trần Quang Toại: Tôi cho rằng chúng ta đang đứng trước một thời cơ rất lớn. Nếu cha ông mở cõi bằng những bước chân khai phá thì thế hệ hôm nay có thể mở rộng không gian phát triển bằng hạ tầng, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực.

Trước hết là cơ hội từ hệ thống hạ tầng đang được đầu tư mạnh mẽ. Sân bay quốc tế Long Thành có thể tạo ra một không gian phát triển mới cho Đồng Nai. Khi kết nối với hệ thống cao tốc và các tuyến giao thông liên vùng, địa phương có điều kiện phát triển mạnh logistics, thương mại, dịch vụ và kinh tế đô thị.

Đồng Nai cũng có cơ hội chuyển từ một trung tâm công nghiệp truyền thống sang một trung tâm công nghiệp công nghệ cao, xanh và bền vững. Đây là thay đổi rất quan trọng.

Trong nhiều thập niên, công nghiệp đã tạo động lực lớn cho Đồng Nai. Nhưng mô hình phát triển mới đòi hỏi năng suất cao hơn, công nghệ cao hơn và giá trị gia tăng lớn hơn.

Chúng ta phải hướng tới chuyển đổi số, tự động hóa, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, năng lượng xanh và những mô hình sản xuất thân thiện với môi trường.

Những khu công nghiệp cũ cũng cần được nhìn nhận trong một tư duy mới. Có những nơi cần chuyển đổi công năng, nâng cấp công nghệ, kết hợp với đô thị và dịch vụ để tạo ra giá trị cao hơn.

Cơ hội thứ hai là liên kết vùng. Đồng Nai không thể phát triển tách rời TP.HCM và các địa phương Đông Nam Bộ. Khi hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện, ranh giới hành chính sẽ không còn là giới hạn của không gian kinh tế.

Một doanh nghiệp có thể đặt nhà máy ở Đồng Nai, sử dụng dịch vụ logistics của khu vực cảng, kết nối với trung tâm tài chính và dịch vụ của TP.HCM, đồng thời tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Đó là sức mạnh của liên kết. Nhưng trên tất cả, tôi cho rằng yếu tố quyết định vẫn là con người.

Thế hệ trẻ hôm nay có lợi thế mà cha ông không có: tiếp cận tri thức toàn cầu, công nghệ mới và mạng lưới kết nối quốc tế.

Nếu biết kết hợp năng lực ấy với tinh thần dám nghĩ, dám làm của người Đồng Nai, chúng ta sẽ có một nguồn lực rất lớn.

- Có một câu hỏi rộng hơn: Vì sao trước những dấu mốc lớn của dân tộc, những người rất khác nhau vẫn có thể gặp nhau ở niềm tự hào Việt Nam?

- Thạc sĩ Trần Quang Toại: Tôi nghĩ đó là bởi chúng ta cùng chia sẻ một ký ức lịch sử và một căn cước văn hóa.

Người Việt Nam dù khác nhau về tuổi tác, nghề nghiệp hay thế hệ đều có chung ký ức về những năm tháng gian lao của dân tộc.

Khi Quốc kỳ tung bay, Quốc ca vang lên trong những ngày lễ lớn, những khác biệt thường ngày trở nên nhỏ bé. Điều còn lại là tình yêu quê hương, đất nước và lòng biết ơn những người đã hy sinh.

Hai chữ “đồng bào” cũng chứa đựng một giá trị rất đặc biệt. Trong những lúc khó khăn, người Việt thường có xu hướng xích lại gần nhau. Tôi nghĩ đó là một sức mạnh rất lớn.

Một người công nhân, một kỹ sư, một nhà nghiên cứu, một người trẻ thuộc thế hệ Gen Z hay một người đã trải qua chiến tranh có thể có những suy nghĩ rất khác nhau. Nhưng khi nói “Tôi là người Việt Nam”, họ cùng chia sẻ một niềm tự hào.

Niềm tự hào ấy hôm nay còn có thêm một chiều kích mới. Đó là khát vọng khẳng định vị thế dân tộc.

Chúng ta tự hào không chỉ vì đã giành được độc lập, mà còn vì từ một đất nước chịu nhiều mất mát, Việt Nam đã từng bước vươn lên.

Từ tro tàn chiến tranh đến một nền kinh tế năng động, từ vị thế của một quốc gia bị chia cắt đến một đất nước ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, đó là một hành trình rất đáng tự hào.

Vì thế, niềm tự hào Việt Nam chính là sự kết hợp giữa lòng biết ơn quá khứ và khát vọng tương lai.

Viết tiếp câu chuyện hơn 325 năm vùng đất Đồng Nai

- Là người nghiên cứu lịch sử, điều gì khiến ông tin rằng Đồng Nai có thể vươn xa hơn trong chặng đường tới?

- Thạc sĩ Trần Quang Toại: Tôi tin trước hết vào năng lực thích ứng của con người Đồng Nai.

Lịch sử hơn 325 năm cho thấy vùng đất này nhiều lần đứng trước những bước ngoặt lớn và nhiều lần vượt qua được.

Cha ông biến vùng đất hoang sơ thành nơi giao thương sầm uất. Thế hệ sau chiến tranh biến một vùng đất chịu nhiều bom đạn thành trung tâm công nghiệp.

Hôm nay, chúng ta lại đứng trước một bước ngoặt khác. Đồng Nai có lợi thế về vị trí, hạ tầng, công nghiệp và nguồn nhân lực. Sân bay Long Thành, hệ thống giao thông liên vùng và quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng đang tạo ra những điều kiện mới.

Có thể nói, thiên thời - địa lợi - nhân hòa đang hội tụ ở một mức độ rất đáng chú ý. Nhưng tôi không nghĩ chúng ta nên chỉ nhìn vào lợi thế.

Lịch sử cũng dạy chúng ta rằng một vùng đất muốn phát triển bền vững phải biết nhìn thẳng vào những hạn chế của mình.

Đồng Nai từng phát triển công nghiệp rất nhanh. Nhưng cùng với đó là những áp lực về môi trường, hạ tầng đô thị, giao thông và chất lượng nguồn nhân lực. Đó là những bài học phải được chuyển thành động lực thay đổi.

Không thể tiếp tục thu hút đầu tư bằng mọi giá. Phải hướng tới những dự án tạo giá trị gia tăng cao, công nghệ tiên tiến, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thân thiện với môi trường.

Đồng Nai cũng cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng đô thị, đời sống người lao động, giáo dục, văn hóa và không gian sống.

Tôi tin rằng một Đồng Nai phát triển mạnh không chỉ là Đồng Nai có nhiều nhà máy, nhiều dự án hay những con đường lớn. Đó phải là nơi người dân có chất lượng sống tốt và cảm thấy tự hào khi nói mình là người Đồng Nai.

- Nếu gửi một thông điệp đến thế hệ trẻ Đồng Nai trong những ngày Tết Độc lập, ông muốn nói điều gì?

- Thạc sĩ Trần Quang Toại: Tôi muốn nói rằng: hãy tự hào về quá khứ, nhưng đừng sống bằng quá khứ.

Cha ông đã mở cõi, đã chiến đấu và hy sinh để trao cho chúng ta một đất nước độc lập. Phần việc của thế hệ hôm nay là tiếp tục mở ra những chân trời mới.

Có thể đó không còn là những cuộc khai phá bằng cuốc, bằng rựa như ngày xưa. Đó có thể là một phòng thí nghiệm, một nhà máy công nghệ cao, một sáng kiến về chuyển đổi số, một doanh nghiệp xanh hay một công trình khoa học. Tinh thần vẫn là một: dám nghĩ, dám làm và dám đi trước.

Nếu cha ông từng mở đất để dựng làng, thế hệ hôm nay phải mở rộng không gian tri thức để dựng tương lai.

Tôi tin Đồng Nai có đủ nền tảng lịch sử, con người và điều kiện phát triển để đi xa hơn. Nhưng tương lai ấy không tự nhiên đến. Nó phụ thuộc vào cách chúng ta biến lợi thế thành hành động, biến niềm tự hào thành trách nhiệm.

Hào khí mở cõi đã tạo nên Đồng Nai hôm qua. Tinh thần tiên phong có thể tạo nên Đồng Nai ngày mai. Và đó có lẽ cũng là cách đẹp nhất để thế hệ hôm nay viết tiếp câu chuyện hơn 325 năm của vùng đất này, xứng đáng với những gì cha ông đã trao lại.