Tự kỷ ở trẻ nhỏ: Vì sao cần phát hiện và can thiệp sớm?

Trẻ tự kỷ cần tình thương và lòng kiên nhẫn

Chị N.T.T.V. (40 tuổi, ngụ phường Long Hưng) sau gần 10 năm lập gia đình mới sinh được bé trai đầu lòng. Tuy nhiên, phải đến gần 3 tuổi, con trai của chị mới bắt đầu tập nói và thường lảng tránh ánh mắt của mọi người.

Nhận thấy dấu hiệu bất thường, chị V. đưa con tham gia các buổi can thiệp trẻ tự kỷ theo hình thức 1-1 (một chuyên gia, một bé). Sau hơn một năm, chị quyết định cho con học bán trú tại một trung tâm hỗ trợ can thiệp trẻ tự kỷ. Nhờ đó, bé có cải thiện rõ rệt và được đánh giá đủ điều kiện đi học hòa nhập.

Cũng trong tâm trạng lo lắng, vợ chồng chị N.T.T. (32 tuổi, phường Phước Tân) gặp nhiều khó khăn khi phát hiện con gái có dấu hiệu tự kỷ. Là công nhân nên hai vợ chồng thường xuyên tăng ca. Khi con gái hơn 6 tháng tuổi, họ gửi bé cho bà ngoại chăm sóc.

Tuy nhiên, đến gần 3 tuổi bé vẫn chưa nói được, thậm chí không phản ứng khi được gọi tên. Thấy con có biểu hiện bất thường, chị T. tìm hiểu thông tin và nghi ngờ con có dấu hiệu tự kỷ. Khi đưa con lên TP.HCM khám, bác sĩ chẩn đoán bé mắc rối loạn phổ tự kỷ.

Chị T. cho biết gia đình luôn dành thời gian gần gũi con nhưng chờ mãi vẫn chưa thấy chuyển biến rõ rệt. Quá lo lắng cho tương lai của con, vợ chồng chị tìm đến các phương pháp can thiệp y học. Sau gần một năm, bé đã có nhiều thay đổi tích cực, biết tương tác và giao tiếp với mọi người.

Kinh nghiệm của nhiều gia đình có con tự kỷ cho thấy, khi dạy con, điều quan trọng nhất là cha mẹ phải biết kiềm chế bản thân và tránh tạo áp lực. Trẻ mắc hội chứng tự kỷ thường có những hành vi khó lường. Cha mẹ càng nhẹ nhàng, trẻ càng dễ hợp tác; ngược lại, sự nóng nảy có thể khiến trẻ hoảng sợ, la hét.

Có những động tác phải dạy hàng trăm lần vẫn chưa thành công, thậm chí phải lặp lại cả nghìn lần. Nếu cha mẹ không đủ kiên trì, không dạy con bằng tình yêu thương, trẻ rất khó vượt qua những rào cản của mình.

“Đừng bao giờ nghĩ con bị tự kỷ là do số phận mà phải cam chịu. Cha mẹ cần chia sẻ và yêu thương con nhiều hơn, tìm mọi cách cải thiện tình trạng của con, giúp con có thể làm được những việc như bao trẻ bình thường khác”, một người mẹ có con tự kỷ chia sẻ.

Can thiệp sớm rất quan trọng để cải thiện chứng tự kỷ

Một trong những rào cản lớn hiện nay là nhiều phụ huynh chưa nhận diện kịp thời các dấu hiệu ban đầu của tự kỷ. Bên cạnh đó, vẫn có không ít gia đình không chấp nhận việc con mình mắc chứng tự kỷ nên giấu kín với người xung quanh. Sự lo sợ bị kỳ thị khiến nhiều phụ huynh không đưa trẻ đi khám và điều trị, vô tình đánh mất “thời điểm vàng” để can thiệp cho con.

Theo các chuyên gia, chứng tự kỷ thường xuất hiện trước 3 tuổi. Nếu quan sát kỹ, phụ huynh có thể nhận thấy những biểu hiện bất thường như: khó khăn trong giao tiếp, không đáp lại khi được gọi tên, ít giao tiếp bằng mắt, không sử dụng cử chỉ để giao tiếp. Trẻ ít quan tâm đến người xung quanh, thường xuyên lặp lại một hành động, khó thay đổi thói quen, nhạy cảm quá mức hoặc ít phản ứng với âm thanh, ánh sáng, xúc giác.

Bà Hoàng Thị Mai, Quản lý chuyên môn tại Trung tâm Can thiệp và Trị liệu Tâm lý EMH (phường Long Hưng), cho biết việc phát hiện và điều trị sớm rối loạn phổ tự kỷ có ý nghĩa rất quan trọng. Khi được can thiệp kịp thời, các triệu chứng của trẻ có thể cải thiện nhanh hơn, đặc biệt là những rối loạn về hành vi.

Theo bà Mai, nếu trẻ được đưa đi khám muộn, việc phục hồi các kỹ năng sẽ mất nhiều thời gian và gặp không ít khó khăn. Trong quá trình điều trị, cha mẹ không nên nản lòng mà cần kiên trì đồng hành cùng bác sĩ và các chuyên gia.

Trong khi đó, BS Võ Thị Hoài Thương - Khoa Phục hồi chức năng, Vật lý trị liệu, Y học cổ truyền (Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai) - nhận định rằng hiện nay bệnh tự kỷ chưa có thuốc chữa. Tuy nhiên, nếu được can thiệp sớm và đúng phương pháp, trẻ có thể cải thiện đáng kể khả năng phát triển.

“Khi thấy trẻ có dấu hiệu chậm nói, ít giao tiếp hoặc có hành vi bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên khoa để được chẩn đoán. Can thiệp tự kỷ là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì của gia đình và sự phối hợp chặt chẽ với chuyên viên trị liệu”, BS Hoài Thương cho biết.

BS Hoài Thương cũng khuyến cáo cha mẹ cần áp dụng các kỹ năng được hướng dẫn từ chuyên viên vào sinh hoạt hằng ngày, đồng thời tạo môi trường sống ổn định và nhất quán cho trẻ. Phụ huynh không nên tin vào những phương pháp chưa được kiểm chứng.

Sự đồng hành của gia đình đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Với sự can thiệp phù hợp, nhiều trẻ tự kỷ có thể cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp, học tập và hòa nhập xã hội.

Điều đáng mừng là tỉnh Đồng Nai đã ban hành kế hoạch trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, trẻ em tự kỷ và người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2021 - 2030. Theo kế hoạch, địa phương phấn đấu hằng năm có khoảng 90% người tâm thần, trẻ em tự kỷ và người rối nhiễu tâm trí được tiếp cận các dịch vụ y tế dưới nhiều hình thức; đồng thời 90% trẻ từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, phát hiện sớm dạng khuyết tật phổ tự kỷ và được can thiệp kịp thời.