Từ ngày 1.5, sai sót nhỏ, bệnh viện có thể bị xử lý hình sự

Trong bối cảnh y học hiện đại ngày càng phụ thuộc sâu sắc vào các kỹ thuật sử dụng bức xạ – từ chẩn đoán hình ảnh đến điều trị ung thư – câu chuyện an toàn không còn là vấn đề kỹ thuật thuần túy, mà đã thực sự trở thành “ranh giới sinh tử” đối với cả bệnh nhân lẫn hệ thống y tế. Sự ra đời của Nghị định 71/2026/NĐ-CP cùng hàng loạt chế tài mạnh tay chưa từng có đang tạo ra áp lực thay đổi mang tính bước ngoặt: hoặc tuân thủ tuyệt đối, hoặc đối mặt với rủi ro pháp lý, thậm chí là trách nhiệm hình sự.

Đáng chú ý, các quy định mới không chỉ nhắm vào những vi phạm hiện hữu mà còn “điểm danh” cả những lỗ hổng quản lý vốn âm thầm tồn tại trong nhiều bệnh viện suốt thời gian dài. Khi lằn ranh giữa sai sót hành chính và tội phạm hình sự được vạch ra rõ nét hơn bao giờ hết, câu hỏi đặt ra không còn là “có vi phạm hay không?”, mà là “liệu hệ thống đã đủ an toàn để không vi phạm?”

Nhằm bóc tách những tác động sâu xa của Nghị định 71 từ góc nhìn thực tiễn tại bệnh viện tuyến đầu – nơi áp lực tuân thủ đang trở nên nóng hơn bao giờ hết, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với Thạc sĩ (ThS) Đặng Minh Phước, Trưởng phòng An toàn vệ sinh lao động (Bệnh viện Chợ Rẫy) – đơn vị trực tiếp quản lý công tác an toàn bức xạ của bệnh viện.

-Thưa ThS Đặng Minh Phước, với tư cách là người trực tiếp điều hành công tác an toàn bức xạ tại một bệnh viện tuyến cuối có quy mô lớn, ông nhận định như thế nào về bối cảnh ra đời cũng như tính cấp thiết của Nghị định 71/2026/NĐ-CP trong giai đoạn hiện nay?

-ThS Đặng Minh Phước: Nếu nhìn một cách toàn diện, Nghị định 71 không phải là một sự thay đổi mang tính đơn lẻ, mà là mảnh ghép cuối cùng trong một hệ sinh thái pháp lý đã được xây dựng xuyên suốt từ Luật Năng lượng nguyên tử 2025, Nghị định 332/2025 và Thông tư 59/2025. Điều này có nghĩa là Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc ban hành quy định, mà đang tiến tới một mô hình quản lý hoàn chỉnh, nơi từ cấp phép, vận hành đến xử phạt đều được chuẩn hóa.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở triết lý quản lý: chuyển từ “khuyến khích tuân thủ” sang “bắt buộc tuân thủ”. Trước đây, nhiều cơ sở y tế vẫn có thể tồn tại trong vùng xám – nơi vi phạm chưa bị phát hiện hoặc chưa đủ sức răn đe. Nhưng với Nghị định 71, vùng xám đó gần như bị xóa bỏ.

Nói cách khác, đây không còn là câu chuyện “có làm đúng hay không”, mà là “không làm đúng sẽ phải trả giá ngay lập tức”.

-Một trong những điểm gây chú ý nhất là mức xử phạt tăng mạnh, từ 1,5 đến 2,5 lần. Theo ông, mức phạt này có thực sự đủ sức thay đổi hành vi?

-ThS Đặng Minh Phước: Theo quan điểm cá nhân tôi, quyết sách tăng mức xử phạt lên gấp nhiều lần là hoàn toàn phù hợp với bối cảnh thực tế. Đối với một cơ sở y tế, số tiền phạt tăng thêm có thể là một gánh nặng tài chính đáng kể, nhưng ý nghĩa thực sự của nó nằm ở việc buộc lãnh đạo các đơn vị phải thay đổi tư duy quản trị một cách sâu sắc. Thay vì coi an toàn bức xạ là một công việc phụ trợ, các bệnh viện giờ đây phải nhìn nhận đây là một phần sống còn trong hoạt động chuyên môn.

Sự thay đổi này sẽ thúc đẩy các đơn vị chú trọng hơn đến việc tuyển dụng và đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên trách, thay vì chỉ sử dụng nhân sự kiêm nhiệm như trước đây. Đồng thời, các bệnh viện sẽ phải chủ động hơn trong việc đầu tư trang bị đầy đủ các thiết bị và dụng cụ chuyên dụng để kiểm soát chặt chẽ ảnh hưởng của bức xạ đối với bệnh nhân, nhân viên y tế và môi trường sống xung quanh. Khi chi phí cho việc khắc phục hậu quả và nộp phạt cao hơn nhiều so với chi phí đầu tư cho an toàn ngay từ đầu, các đơn vị chắc chắn sẽ chọn con đường tuân thủ pháp luật một cách tự giác và nghiêm túc hơn.

-Nghị định cũng làm rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự. Điều này có khiến các bệnh viện lo ngại?

-ThS Đặng Minh Phước: Đây thực sự là một "hồi chuông cảnh tỉnh" mạnh mẽ đối với tất cả các cơ sở bức xạ. Trước đây, việc chậm trễ trong gia hạn giấy phép có thể chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính, nhưng nay, nếu hội đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, rủi ro pháp lý sẽ lớn hơn rất nhiều. Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, với quy mô thiết bị và nguồn phóng xạ lớn nhất nhì cả nước, chúng tôi luôn đặt việc rà soát giấy phép là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu và đã triển khai một cách bài bản từ nhiều năm nay.

Áp lực này buộc các bệnh viện phải thiết lập một hệ thống quản trị hồ sơ cực kỳ khoa học. Chúng tôi không đợi đến khi giấy phép sắp hết hạn mới bắt đầu chuẩn bị, mà luôn chủ động trong việc xin cấp mới, gia hạn hoặc sửa đổi bổ sung kịp thời. Việc sở hữu một Phòng chuyên môn độc lập như Phòng An toàn vệ sinh lao động giúp chúng tôi có đủ nguồn lực để kiểm soát vô cùng chặt chẽ mọi hoạt động này thông qua 5 quy trình ISO chuyên biệt. Mục tiêu tối thượng là đảm bảo tuyệt đối không có bất kỳ một thiết bị nào hoạt động trong tình trạng "vô pháp", từ đó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ rơi vào lằn ranh hình sự đầy rủi ro.

-Vậy đâu là những “điểm yếu” phổ biến khiến các bệnh viện dễ rơi vào tình trạng vi phạm?

-ThS Đặng Minh Phước: Có ba điểm yếu mang tính hệ thống. Thứ nhất là nhân sự. Rất nhiều bệnh viện không có đội ngũ chuyên trách về an toàn bức xạ. Công việc này thường được giao cho nhân viên kiêm nhiệm, vốn đã quá tải với nhiệm vụ chuyên môn.

Thứ hai là quy trình. Việc theo dõi thời hạn giấy phép, kiểm định thiết bị, hay quản lý nguồn phóng xạ đòi hỏi quy trình chặt chẽ và liên tục. Nhưng trên thực tế, nhiều nơi vẫn quản lý theo kiểu thủ công, rời rạc.

Thứ ba là công nghệ. Thiếu hệ thống phần mềm quản lý khiến dữ liệu bị phân tán, khó kiểm soát. Chỉ cần một sai sót nhỏ trong lưu trữ hồ sơ cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn.

Ba yếu tố này kết hợp với nhau tạo thành một “điểm mù” trong quản trị, và Nghị định 71 chính là cú đánh trực diện vào điểm mù đó.

-Trong bối cảnh đó, Bệnh viện Chợ Rẫy đã chuẩn bị như thế nào để thích ứng?

-ThS Đặng Minh Phước: Chúng tôi đã kích hoạt trạng thái chuẩn bị khẩn trương ngay từ khi các văn bản mới được ban hành. Bệnh viện đã nhanh chóng ban hành thông báo đến tất cả các khoa, phòng ban yêu cầu triển khai ngay lập tức các quy định mới của Luật Năng lượng nguyên tử 2025. Trong tháng 4 này, chúng tôi tập trung vào chuỗi hoạt động trọng tâm, bắt đầu bằng việc phổ biến sâu rộng các điểm mới của hệ thống pháp luật cho toàn bộ cán bộ phụ trách an toàn và lãnh đạo các khoa lâm sàng.

Không chỉ dừng lại ở đội ngũ nhân viên chính thức, bệnh viện còn mở rộng đối tượng đào tạo đến các học viên và sinh viên thực tập – những người trực tiếp tiếp xúc với thiết bị bức xạ trong quá trình học tập tại đây. Đặc biệt, để đảm bảo tính bền vững, nội dung huấn luyện an toàn bức xạ đã được chúng tôi tích hợp trực tiếp vào chương trình đào tạo an toàn vệ sinh lao động định kỳ hằng năm áp dụng bắt buộc cho toàn thể nhân viên. Đây là cách chúng tôi xây dựng một "văn hóa an toàn" thấm nhuần vào từng vị trí công việc, đảm bảo mọi người đều hiểu và thực hiện đúng trách nhiệm của mình trước khi các quy định xử phạt mới được áp dụng.

-Nghị định cũng bổ sung các hình thức xử phạt như đình chỉ hoạt động. Điều này có thể gây gián đoạn hệ thống y tế?

-ThS Đặng Minh Phước: Đây là một nỗi trăn trở vô cùng lớn của tôi và tập thể Ban Giám đốc bệnh viện. Trong môi trường y tế, việc cứu chữa bệnh nhân luôn là ưu tiên số một, và bất kỳ sự gián đoạn nào của các hệ thống chẩn đoán, điều trị hiện đại cũng có thể gây ra những hệ quả đáng tiếc. Tuy nhiên, pháp luật là tối thượng và an toàn là điều kiện tiên quyết để vận hành.

Để giải quyết mâu thuẫn này, nguyên tắc bất di bất dịch của Bệnh viện Chợ Rẫy là "quản lý từ gốc". Chúng tôi sử dụng hệ thống phần mềm công nghệ cao để phân loại chi tiết từng nguồn phóng xạ, lịch trình kiểm định và kiểm xạ, giúp bộ phận quản lý luôn nắm thế chủ động. Bằng cách duy trì đội ngũ nhân sự chuyên sâu – hiện có 4 trên tổng số 11 nhân sự của phòng phụ trách riêng biệt mảng này – chúng tôi đảm bảo hồ sơ luôn được cập nhật và gia hạn đúng hạn. Khi công tác quản trị nội bộ được vận hành trơn tru và tuân thủ tuyệt đối quy trình chuyên môn khắt khe, nguy cơ bị đình chỉ hoạt động sẽ được triệt tiêu, từ đó bảo vệ quyền lợi được khám chữa bệnh liên tục của người dân.

-Các biện pháp khắc phục hậu quả như kiểm định lại toàn bộ thiết bị sẽ tạo áp lực tài chính ra sao, thưa ông?

-ThS Đặng Minh Phước: Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, tinh thần chủ động tuân thủ pháp luật đã được quán triệt ngay từ khâu đầu tư mua sắm. Khi lựa chọn thiết bị, chúng tôi luôn ưu tiên các hệ thống có tính năng bảo đảm an toàn bức xạ cao nhất. Quan điểm của chúng tôi rất rõ ràng: đầu tư đúng ngay từ đầu là cách tiết kiệm nhất.

Về mặt quy trình, sau mỗi lần bảo trì hoặc sửa chữa, bệnh viện luôn duy trì nguyên tắc mời các đơn vị chức năng độc lập đến kiểm định lại chất lượng thiết bị. Việc này không chỉ để đối phó với các cuộc thanh tra mà cốt lõi là để bảo vệ tuyệt đối cho nhân viên và người bệnh. Toàn bộ các chi phí liên quan đến chuỗi quy trình an toàn, kiểm định định kỳ đã được Ban lãnh đạo tính toán kỹ lưỡng và đưa vào hạng mục chi phí vận hành thường xuyên. Việc minh bạch hóa và chủ động ngân sách giúp chúng tôi không bị rơi vào thế bị động khi có các yêu cầu nghiêm ngặt từ cơ quan quản lý nhà nước.

-Nghị định 71 cũng phân định rõ trách nhiệm xử phạt giữa cơ quan quản lý an toàn bức xạ, UBND và các lực lượng liên quan. Ông kỳ vọng gì vào sự phối hợp liên ngành này trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tại các bệnh viện?

-ThS Đặng Minh Phước: Việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý an toàn bức xạ là rất phù hợp và cần thiết với mô hình chính quyền 2 cấp hiện nay.

Sự phân cấp và phân định rạch ròi thẩm quyền giữa các cơ quan nhà nước là một cơ chế quản lý rất phù hợp và cần thiết. Chúng ta biết rằng mỗi loại nguồn phóng xạ hay thiết bị bức xạ đều có mức độ nguy hiểm và tác động xã hội khác nhau. Việc có sự tham gia của chính quyền địa phương lẫn cơ quan chuyên môn giúp cho công tác thanh tra, kiểm tra trở nên sâu sát và kịp thời hơn.

Sự phối hợp nhịp nhàng này sẽ tạo ra một hệ sinh thái quản lý chặt chẽ, nơi mà các bệnh viện không thể trông chờ vào sự may mắn hay lơ là trong quản lý.

-Nhìn rộng hơn, ông đánh giá Nghị định 71 sẽ tác động như thế nào đến hệ thống y tế trong 5–10 năm tới?

-ThS Đặng Minh Phước: Tác động sẽ rất sâu rộng. Trong ngắn hạn, có thể sẽ xuất hiện những “cú sốc” – khi các cơ sở chưa kịp thích ứng. Nhưng về dài hạn, nghị định này sẽ tạo ra một hệ thống y tế an toàn hơn, chuyên nghiệp hơn.

Các bệnh viện sẽ buộc phải đầu tư bài bản, xây dựng hệ thống quản trị rủi ro, và nâng cao năng lực nhân sự.

Quan trọng hơn, nó sẽ thay đổi nhận thức: an toàn bức xạ không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà là trách nhiệm đạo đức đối với người bệnh và cộng đồng.

Hy vọng rằng, với Nghị định 71, ngành y tế sẽ có một bước chuyển mình mạnh mẽ, đưa công tác an toàn bức xạ trở thành một tiêu chuẩn văn hóa trong mọi hoạt động chuyên môn.

-Xin cảm ơn ông về những chia sẻ vô cùng tâm huyết và giá trị này!