Từ U19, U20 đến đội tuyển Việt Nam: Con đường phải đi qua V-League

Ba trận thua của U20 Việt Nam tại vòng loại U20 châu Á 2027 đặt ra câu hỏi về quá trình phát triển cầu thủ từ U17 lên U20.

Bóng đá Việt Nam thực ra đã có những bài học cụ thể từ hơn 10 năm trước. Thế hệ Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường, Văn Toàn gây ấn tượng ở các giải U19 Đông Nam Á từ năm 2013. Sau đó, Quang Hải, Văn Hậu, Đình Trọng, Đức Chinh cùng U20 Việt Nam lần đầu tham dự World Cup năm 2017. Điểm chung của những cầu thủ thành công nhất trong hai thế hệ không chỉ là thành tích ở các giải trẻ. Quan trọng hơn, họ sớm được thi đấu trong môi trường bóng đá chuyên nghiệp.

HAGL đưa U19 thi đấu V-League

Cuối năm 2014, bầu Đức đưa ra một quyết định táo bạo, chấp nhận nhiều rủi ro: Sau khi lứa cầu thủ khóa 1 Học viện HAGL Arsenal JMG gây ấn tượng trong màu áo U19 Việt Nam và vô địch giải U21 quốc tế 2014, HAGL chọn họ làm nòng cốt dự V-League 2015.

Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường, Văn Toàn, Hồng Duy, Văn Thanh cùng nhiều cầu thủ mới 18-20 tuổi phải đối đầu những ngoại binh và cầu thủ chuyên nghiệp giàu kinh nghiệm hơn. HAGL thậm chí từ chối nhiều cầu thủ nội đến thử việc để dành chỗ cho lứa trẻ.

Cuối năm 2015, HAGL tiếp tục vô địch U21 quốc tế. Nhưng lúc ấy Công Phượng, Tuấn Anh, Văn Toàn hay Văn Thanh đã không còn là những cầu thủ trẻ nổi bật. Họ vừa trải qua một mùa V-League.

Ba năm sau, Công Phượng, Xuân Trường, Văn Toàn, Văn Thanh và Hồng Duy đều có mặt trong đội U23 Việt Nam giành ngôi á quân châu Á 2018.

Không phải tất cả cầu thủ HAGL ngày ấy đều thành công. Nhưng những người thành côngnhất đều đã được bước ra khỏi bóng đá trẻ từ rất sớm.

Sáu cầu thủ từ World Cup 2017 đến Thường Châu 2018

Chỉ tám tháng sau, sáu người tham dự U20 World Cup 2017 tiếp tục có mặt trong đội U23 Việt Nam dự VCK U23 châu Á 2018: Bùi Tiến Dũng, Đoàn Văn Hậu, Trần Đình Trọng, Nguyễn Trọng Đại, Nguyễn Quang Hải và Hà Đức Chinh.

Trong nhóm này, Quang Hải, Đình Trọng, Văn Hậu, Bùi Tiến Dũng và Đức Chinh đều có đóng góp đáng kể đưa đội Việt Nam vào đến trận chung kết.

Nhưng có một chi tiết đáng chú ý từ trước World Cup: Đầu mùa V-League 2017, HLV đội U20 Việt Nam Hoàng Anh Tuấn từng lo ngại vì không nhiều cầu thủ U20 được thi đấu. Khi đó chỉ một số ít như Quang Hải, Thái Quý, Đức Chinh hay Thanh Hậu có cơ hội đá chính thường xuyên hơn, trong đó Quang Hải và Đức Chinh là hai trường hợp nổi bật.

Chỉ sau bốn vòng V-League 2017, mỗi người đã ghi ba bàn. Đến vòng 20, Quang Hải có năm bàn cho Hà Nội, Đức Chinh có bốn bàn cho Đà Nẵng. Cả hai không chỉ tập cùng đội một mà còn được thi đấu.

Văn Hậu và Đình Trọng cũng từng bước giành vị trí tại Hà Nội FC và Sài Gòn FC. Những trận đấu ở CLB giúp nhóm cầu thủ này bước từ U20 World Cup sang U23 châu Á trong thời gian rất ngắn.

U23 Việt Nam tại Thường Châu là sự giao thoa rất đáng chú ý.

Một bên là Công Phượng, Xuân Trường, Văn Toàn, Văn Thanh, Hồng Duy từ thế hệ U19 đã chơi V-League nhiều mùa. Bên kia là Quang Hải, Văn Hậu, Đình Trọng, Đức Chinh, Bùi Tiến Dũng từ lứa U20 World Cup 2017.

Họ đến với U23 châu Á không chỉ bằng thành tích ở các giải trẻ. Trước khi đến Thường Châu, phần lớn trong số họ đã tích lũy kinh nghiệm thi đấu tại V-League hoặc hạng Nhất.

Sau Thường Châu, nhiều người tiếp tục vào bán kết ASIAD 2018. Đình Trọng, Văn Hậu và Quang Hải sau đó đá chính trong trận chung kết lượt về AFF Cup 2018, nơi Việt Nam đánh bại Malaysia để vô địch. Quang Hải kết thúc giải với danh hiệu cầu thủ xuất sắc nhất.

World Cup trẻ không bảo đảm tương lai

Chín năm sau U20 World Cup, số phận 21 cầu thủ năm 2017 cũng cho thấy mặt còn lại của câu chuyện.

Quang Hải, Hoàng Đức, Tiến Linh, Văn Hậu hay Đình Trọng đã trở thành những tuyển thủ quốc gia quan trọng ở những giai đoạn khác nhau. Nhiều cầu thủ khác vẫn thi đấu ở V-League hoặc hạng Nhất.

Nhưng cũng có những người dần rời bóng đá đỉnh cao. Nguyễn Bá Minh Hiếu đã chuyển sang công việc khác, Tống Anh Tỷ không còn thi đấu chuyên nghiệp, Nguyễn Trọng Đại trải qua nhiều năm khó khăn trong sự nghiệp.

Điều đó cho thấy rằng giỏi ở U17 hay U20 không bảo đảm một cầu thủ sẽ trở thành tuyển thủ quốc gia. Nhưng muốn tiến từ một tài năng trẻ thành cầu thủ đủ sức chơi bóng đá đỉnh cao, họ phải được thi đấu ở một cấp độ cao hơn.

Môi trường thi đấu tạo khác biệt

Ngay trong lứa U20 World Cup 2017 cũng có một ví dụ rõ về vai trò của môi trường thi đấu sau bóng đá trẻ.

HLV Hoàng Anh Tuấn từng kể rằng trong nhóm tiền đạo U19 Việt Nam trước và tại U20 World Cup 2017, Đinh Thanh Bình được ông đánh giá cao nhất về kỹ năng, tinh thần và khả năng thi đấu. Hà Đức Chinh đứng sau, còn Nguyễn Tiến Linh khi ấy chưa phải lựa chọn hàng đầu.

Nhưng chỉ vài năm sau, thứ tự đã thay đổi. Tiến Linh trở thành tiền đạo số 1 của đội tuyển Việt Nam. Đinh Thanh Bình có thời điểm phải xuống hạng Nhất thi đấu theo dạng cho mượn. Đức Chinh cũng không phát triển nhanh như kỳ vọng ban đầu.

Theo HLV Hoàng Anh Tuấn, sự khác biệt ấy liên quan trực tiếp đến môi trường tại CLB và cách cầu thủ được sử dụng sau giai đoạn đào tạo trẻ. Ông từng lấy chính Đức Chinh làm ví dụ: sau khi trưởng thành từ PVF, tiền đạo này có quãng thời gian không được thi đấu V-League thường xuyên, ảnh hưởng đến quá trình phát triển chuyên môn. Trong khi đó, Bình Dương sớm trao cơ hội cho Tiến Linh ở đội một.

Điều đáng chú ý là ở tuổi U19 hay U20, Thanh Bình từng được đánh giá cao hơn Tiến Linh. Nhưng lợi thế ở bóng đá trẻ không tự động được giữ nguyên khi bước sang bóng đá chuyên nghiệp.

Câu chuyện của Tiến Linh, Đức Chinh và Thanh Bình cũng cho thấy hai mặt của quá trình phát triển cầu thủ trẻ.

Tài năng ở U19 hay U20 là nền tảng quan trọng, nhưng không bảo đảm sẽ tiếp tục thành công. Nếu thiếu cơ hội thi đấu ở cấp độ chuyên nghiệp, lợi thế từng có ở bóng đá trẻ cũng có thể dần mất đi.

Điều cần thay đổi sau U20 Việt Nam

Đó cũng là điều bóng đá Việt Nam cần quan tâm nhất sau thất bại của U20 hiện tại.

VFF có thể tổ chức thêm những chuyến tập huấn. Các đội tuyển trẻ có thể đá nhiều giải quốc tế hơn. CLB có thể tiếp tục đầu tư học viện và đào tạo những cầu thủ kỹ thuật tốt hơn.Tất cả đều cần thiết. Nhưng cuối cùng vẫn phải có nơi cho những cầu thủ 18-20 tuổi thi đấu.

Bóng đá Việt Nam từng có hai thế hệ cho thấy điều đó, dù rằng không phải cứ được đá V-League thì một tài năng trẻ sẽ thành công. Nhưng nếu không được thi đấu ở môi trường chuyên nghiệp, những tài năng nổi bật ở U17 hay U20 rất khó phát triển thành những trụ cột ở cấp CLB và đội tuyển quốc gia.