Ứng dụng AI trong giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam rất thấp, vì sao?

Tỷ lệ ứng dụng AI trong giáo dục nghề nghiệp rất thấp

Thông tin trên được ThS. Lê Việt Cường, Phó phòng Tổ chức - Hành chính Phụ trách công tác chuyển đổi số (Trường Cao đẳng Điện tử, Điện lạnh Hà Nội), chia sẻ tại Hội thảo khoa học ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát triển giáo dục nghề nghiệp ngày 6.11 tại Liên hiệp hội Việt Nam (VUSTA).

Theo ThS. Lê Việt Cường, AI đang trở thành một trong những công nghệ nền tảng của thời đại số, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp, nơi đào tạo nguồn nhân lực trực tiếp phục vụ sản xuất, dịch vụ và đổi mới công nghệ.

Việc ứng dụng AI trong giáo dục nghề nghiệp (GDNN) không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, mà còn phát triển năng lực số và kỹ năng thích ứng cho đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên.

Trong những năm gần đây, nhiều cơ sở GDNN ở Việt Nam đã từng bước tiếp cận và thử nghiệm các công cụ AI trong giảng dạy, đánh giá và quản lý đào tạo. Một số mô hình điển hình gồm:

- Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội áp dụng công nghệ AI vào chương trình đào tạo các môn học về nhận dạng vật thể và phát hiện hành vi.

- Trường Cao đẳng FPT Polytechnic tích hợp công cụ ChatGPT API vào quá trình thiết kế bài học và chấm điểm tự động.

- Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội áp dụng mô phỏng thực tế ảo (AI + VR) trong đào tạo nghề cơ khí chính xác và vận hành máy CNC.

- Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp phối hợp cùng Microsoft Việt Nam triển khai chương trình “AI for Vocational Skills” giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng số cơ bản.

"Có thể thấy, AI đang giúp giảng viên tiết kiệm thời gian soạn bài, học viên được học theo năng lực cá nhân, và nhà trường có thêm dữ liệu để cải tiến chương trình đào tạo", ông Cường đánh giá.

Tuy nhiên, tỷ lệ ứng dụng AI trong GDNN hiện vẫn còn rất thấp (dưới 10% cơ sở có hoạt động thường xuyên). Nguyên nhân là do thiếu đội ngũ am hiểu công nghệ và dữ liệu; Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ; Thiếu hành lang pháp lý, cơ chế khuyến khích hợp tác doanh nghiệp - trường nghề; Lo ngại về bảo mật dữ liệu học tập và chi phí đầu tư công nghệ.

Để AI thực sự trở thành công cụ hỗ trợ phát triển GDNN hiệu quả, ông Cường cho rằng cần tăng cường bồi dưỡng năng lực số cho giảng viên và cán bộ quản lý GDNN, đặc biệt về sử dụng công cụ AI trong thiết kế, giảng dạy và đánh giá học tập; Phát triển bộ công cụ và học liệu mở về AI, giúp các trường có thể tiếp cận, tùy chỉnh và triển khai theo điều kiện của mình.

Khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ và trường nghề, cùng xây dựng mô hình thí điểm ứng dụng AI trong từng lĩnh vực cụ thể; Hỗ trợ đầu tư hạ tầng số, bao gồm hệ thống mạng, thiết bị mô phỏng, và trung tâm dữ liệu nghề nghiệp...

"AI đang mở ra một giai đoạn phát triển mới cho giáo dục nghề nghiệp Việt Nam. Nếu được triển khai đúng hướng, AI sẽ giúp nâng cao năng lực số cho đội ngũ giảng viên, hiện đại hóa phương pháp giảng dạy, và tăng cường mối liên kết giữa cơ sở đào tạo - doanh nghiệp - chuyên gia công nghệ", ông Cường nhấn mạnh.

Vì sao cần AI trong giáo dục nghề nghiệp?

Đặt vấn đề về tầm quan trọng ứng dụng AI trong GDNN, ông Nguyễn Thành Hưng - nguyên phó Vụ trưởng Vụ Quan hệ quốc tế Văn phòng Chính phủ - cho biết AI có khả năng tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu lớn và cá nhân hóa trải nghiệm học tập, từ đó giúp tăng hiệu quả đào tạo nghề nghiệp.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, công nghiệp 4.0, ngành GDNN đang chịu áp lực phải trang bị cho người học cả kỹ năng chuyên môn và kỹ năng số - AI là công cụ hỗ trợ rất quan trọng.

"Giáo dục nghề nghiệp vốn nhấn mạnh thực hành và ứng dụng - AI có thể mở rộng cách thức dạy - học, ví dụ mô phỏng, thực tế ảo, trợ lý ảo hướng dẫn kỹ năng, giúp học viên tiếp cận nhanh hơn và linh hoạt hơn", ông Hưng nói.

Theo ông Hưng, nhiều trường nghề, cao đẳng đã triển khai các mô hình thí điểm ứng dụng AI trong quản lý và đào tạo, ví dụ như hệ thống trợ giảng, chatbot hỗ trợ học viên, phản hồi học tập nhanh; Mô phỏng các kỹ năng nghề, ví dụ hướng dẫn từng bước trong lắp ráp, sửa chữa thiết bị bằng AR/VR kết hợp AI; Hỗ trợ học viên có năng lực thấp hoặc đặc biệt: ví dụ công nghệ nhận dạng giọng nói, phiên âm giúp học viên giao tiếp công việc...

Tuy nhiên, ứng dụng AI trong GDNN tại Việt Nam còn đặt ra nhiều thách thức.

Thứ nhất là về hạ tầng và nguồn lực: Cơ sở vật chất chưa đồng bộ, nhất là tại vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, có thể hạn chế việc ứng dụng các công nghệ như AI, AR/VR. Chương trình đào tạo giảng viên và nhân sự quản lý về AI còn ít, năng lực ứng dụng công nghệ vẫn là điểm nghẽn.

Thứ hai là phương pháp đào tạo và nội dung truyền thống: Giáo dục nghề nghiệp có đặc thù mạnh kỹ năng thực hành, trực tiếp, trong khi AI thường gắn với học tập số và mô phỏng. Việc tích hợp sao cho không mất đi yếu tố thực hành là thách thức.

Thứ ba là các vấn đề vể đạo đức: Khi ứng dụng AI vào lĩnh vực giáo dục, còn lo ngại học viên phụ thuộc vào AI, mất đi tư duy tự học và sáng tạo. Ví dụ bài viết về vùng sâu cho thấy giáo viên ban đầu lo ngại học sinh “phụ thuộc” AI. ..

Để nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong GDNN, ông Hưng cho rằng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần có chiến lược chuyển đổi số rõ ràng, xác định mục tiêu ứng dụng AI, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, kết nối internet ổn định, đồng thời đào tạo giảng viên, cán bộ quản lý về tư duy và kỹ năng sử dụng AI, phát triển văn hoá sử dụng công nghệ đổi mới.

Đặc biệt, cần xây dựng nguyên tắc sử dụng AI, học viên và giáo viên không phụ thuộc toàn bộ vào AI, vẫn giữ vai trò trung tâm, phát triển tư duy và sáng tạo; Thiết lập KPI, nghiên cứu tác động của ứng dụng AI đến chất lượng đào tạo nghề nghiệp, kỹ năng đầu ra, tỷ lệ việc làm...

"Ứng dụng AI trong GDNN tại Việt Nam là xu hướng tất yếu, mang lại nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu lao động trong thời đại số. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả thì cần vượt qua các rào cản về hạ tầng, năng lực con người, phương pháp đào tạo và đảm bảo sử dụng có trách nhiệm. Việc đồng bộ chiến lược, đầu tư bài bản và kết hợp giữa công nghệ và thực hành sẽ là chìa khóa để giáo dục nghề nghiệp thực sự thông minh và hiệu quả", ông Hưng nhấn mạnh.