Ứng dụng công nghệ cao trồng nấm, năng suất và thu nhập tăng vọt

Thương hiệu “Nấm mối nàng Nương”

Chị Châu Thị Nương người dân tộc Khmer ở tỉnh An Giang đã tự tin ứng dụng công nghệ cao vào trồng, chế biến nấm mối sạch và nấm dược liệu, từng bước hình thành thương hiệu “Nấm mối nàng Nương”.

Trại canh tác nấm của chị Nương đặt tại xã Thới Sơn, tỉnh An Giang. Chị Nương chia sẻ: “Việc trồng và chế biến nấm không chỉ giúp tôi thoải mái với sản phẩm sạch mà còn tạo ra những cơ hội việc làm cho cộng đồng nông thôn. Dự án khởi nghiệp của vợ chồng tôi bắt đầu với điện mặt trời áp mái, sau đó được mở rộng với không gian trồng nấm, tạo nên một mô hình khép kín, tận dụng mọi nguồn tài nguyên để tạo ra sản phẩm sạch, an toàn”.

Chị Nương kể: “Bản thân tôi xuất thân từ nhà nông và nhận thấy nguồn nguyên liệu rơm rạ dồi dào nhưng chưa tận dụng hết, trong khi đó rơm rất tốt cho nấm và nghề nấm mang lại thu nhập khá, nên tôi đã tìm hiểu về nấm. Đồng thời, tôi tham khảo thêm các trang trại nấm, học hỏi, gặp giảng viên chuyên ngành nông nghiệp tại các trường đại học tìm hiểu đặc tính sinh trưởng của các loại nấm.

Ðể tạo được “Nấm mối nàng Nương” đạt chuẩn, tôi đã đầu tư máy móc, thiết bị cần thiết, từ sản xuất meo, có hệ thống lò hấp, chạy tơ trong phòng máy lạnh. Mỗi công đoạn đều bảo đảm đúng kỹ thuật. Sau đó, phôi nấm được cấy tạo ở phòng lạnh, tiếp đến quá trình dưỡng tơ phải được đặt trong nhà mát, duy trì độ ẩm và nhiệt độ phù hợp đến khi tơ nấm phát triển sẽ đem đi nuôi trồng trong nhà nấm.

Từ đó, nấm được chăm sóc cẩn thận, tưới đủ nước và phải là nước sạch, không dùng hóa chất. Công đoạn cuối khi nấm phát triển đủ kích cỡ, thời gian nuôi trồng theo tiêu chuẩn thì tiến hành thu hoạch, sơ chế làm sạch tạp chất, đóng gói sản phẩm. Nghề nấm giúp tôi cải thiện kinh tế và tạo việc làm cho hơn 30 nữ lao động địa phương với tiền công từ 250.000 - 300.000 đồng/ngày”.

Thành công, chị Nương đã thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Tà Ðảnh (xã Cô Tô, tỉnh An Giang) để mở rộng hoạt động. Trong các loại nấm, chị tâm đắc với nấm mối đen vì đây là loại thực phẩm có nhiều chất dinh dưỡng, khoáng chất và là món ăn bổ dưỡng. Trồng nấm mối đen không dùng hóa chất độc hại, theo hướng tuần hoàn khép kín, mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững.

Sau khi thu hoạch nấm, phụ phẩm, phế phẩm phôi nấm được dùng làm thức ăn cho trùn quế, tạo ra lượng phân hữu cơ rất tốt, hữu ích và tiếp tục bón cho cây lúa, bắp. Trong quá trình gây dựng phát triển thương hiệu nấm, cơ sở của chị được chính quyền địa phương ủng hộ, đồng hành hỗ trợ, quảng bá sản phẩm nấm mối đen, giúp kết nối để tiêu thụ tại các cửa hàng nông sản an toàn, siêu thị.

Tự tin với sản phẩm “Tận dụng rơm rạ sản xuất phôi nấm mối đen”, năm 2022, chị Nương tham gia cuộc thi sáng kiến sinh kế trong nông nghiệp do Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên và phát triển nông thôn tổ chức, đoạt giải nhất. Năm 2023, cũng với sản phẩm trên, chị tham dự cuộc thi Sáng kiến ESG Việt Nam do Bộ Kế hoạch - Ðầu tư phối hợp Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID) tổ chức và vào “Top 10 doanh nghiệp xuất sắc nhất”.

Nấm mối đen là một loại nấm ăn khá ngon, vị ngọt thanh một cách tự nhiên, giúp nâng cao sức khỏe bởi trong nấm mối đen chứa nhiều các chất dinh dưỡng với hàm lượng cao như canxi, sắt, protein, phốtpho, chất chống ôxi hóa, kháng viêm,… Nấm mối đen còn giúp hỗ trợ điều trị bệnh trĩ, giảm lipid, tiêu chảy, tăng sức đề kháng cho người dùng, đặc biệt là người đang bị suy nhược cơ thể, mới ốm dậy, thể trạng yếu…

Mô hình trồng nấm dược liệu

Theo chị Nương, mô hình trồng nấm dược liệu của gia đình theo hướng tuần hoàn, khép kín các công đoạn, đặc biệt hoàn toàn không sử dụng phân bón hay thuốc trừ sâu. Do vậy, môi trường làm việc rất “xanh”.

Tại trại nấm dược liệu, chị Nương tận dụng phế phẩm trong nông nghiệp như rơm rạ, cám gạo để làm giá thể trồng nấm linh chi, nấm đông trùng hạ thảo. Những bả từ phôi nấm trên sẽ được tận dụng trồng nấm khác hoặc nuôi trùn quế. Trùn quế sau đó sẽ dùng để trồng các loại cây màu và lúa rất tốt. Sau khi thu hoạch cây hoa màu và lúa, chị tiếp tục sử dụng nguồn phế phẩm này làm phôi nấm.

“Từ khi xuất hiện dịch COVID-19, tôi nhận thấy nhiều người bệnh, sức khỏe yếu do ăn thực phẩm có nhiều hóa chất, nguồn gốc không rõ ràng. Còn nấm dược liệu có thể thanh lọc cơ thể, có giá trị dinh dưỡng cao, giúp cho người dùng có sức khỏe tốt, chống lại bệnh tật. Do vậy, tôi đã bắt đầu nghiên cứu, học tập cách trồng nấm dược liệu”, chị Nương bộc bạch.

Ngoài ra, để tối ưu chi phí sản xuất cũng như để tăng thêm năng suất, lợi nhuận từ việc trồng các loại nấm dược liệu, thời gian qua, chị Nương cũng đã sử dụng pin năng lượng mặt trời lắp trong trang trại của mình.

Chị Nương cho hay, khi lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời, nhiệt độ khu vực nhà trồng nấm dịu mát, đáp ứng đúng độ ẩm để phát triển tốt. Trong khi đó, nơi không có lắp đặt tấm pin thì nhiệt độ cao, phải tốn thêm chi phí đầu tư máy làm dịu nhiệt độ. Quy mô diện tích lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời của hợp tác xã là 2,2ha, với tổng mức đầu tư hàng chục tỉ đồng.

Ngoài việc phục vụ điện cho sản xuất giúp tăng năng suất nấm từ 30 - 40% so với trồng không có tấm pin mặt trời, giúp chi phí giảm khoảng 30%, nơi đây còn có nguồn thu rất lớn từ việc bán điện (mỗi năm tiền bán điện hơn 1 tỉ đồng). Được biết, chi phí đầu tư cũng đã được hoàn vốn.

Chị Nương nhận định: “Lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời giúp cho mô hình phát triển hơn, hiệu quả cao. Cách làm này còn giúp giảm phát thải, hướng đến nền nông nghiệp Net Zero. Hằng tháng, cơ sở của tôi đã đưa nấm đến thị trường tỉnh An Giang, TP.HCM từ 2 - 3 tấn nấm các loại, với mức giá nấm linh chi từ 1,5 - 2 triệu đồng/kg; nấm mối khoảng 200.000 - 250.000 đồng/kg, tùy thời điểm”.

Ông Nguyễn Văn Văn, Chủ tịch UBND xã Cô Tô, tỉnh An Giang cho biết Hợp tác xã Nông nghiệp Tà Đãnh là một mô hình tiêu biểu, thể hiện sự kết hợp giữa kinh tế tuần hoàn, mô hình nông nghiệp bền vững.

“Bên cạnh việc sản xuất nấm, Hợp tác xã Nông nghiệp Tà Đãnh còn cung cấp dịch vụ chế biến và phân phối các sản phẩm từ nấm dược liệu, mở rộng ra các sản phẩm nấm tươi, bào ngư, đông trùng hạ thảo, giúp nâng cao giá trị sản phẩm và đồng thời bảo vệ môi trường thông qua mô hình sản xuất tuần hoàn.

Hợp tác xã Nông nghiệp Tà Đãnh đã tham gia vào chương trình “Mỗi làng một sản phẩm”, và đã có 3 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP (One Commune – One Product). Năm 2024, dòng sản phẩm mới trà hòa tan Linh chi (Reishi) đã thu hút sự chú ý của giới chuyên gia, trong đó có Imai Junichi, chuyên gia của JICA tại ĐBSCL.

Năm 2025, Hợp tác xã Nông nghiệp Tà Đãnh đã mở rộng thị trường và giới thiệu các sản phẩm chế biến từ nấm như: trà Linh chi và các dòng nấm bổ dưỡng khác. Cùng với sự phát triển của mô hình, các sản phẩm từ nấm không chỉ phục vụ nhu cầu sức khỏe của người tiêu dùng mà còn khẳng định sự vươn lên của mô hình nông nghiệp bền vững, góp phần phát triển kinh tế địa phương”, ông Văn nói.

***

Theo các nghiên cứu, nấm có khả năng hỗ trợ sức khỏe con người, từ việc cải thiện hệ miễn dịch đến việc hỗ trợ điều trị các bệnh lý như ung thư, bệnh tim mạch, và các bệnh lý thần kinh.

Thị trường nấm dược liệu toàn cầu dự báo sẽ đạt 35,2 tỉ USD vào năm 2024 và tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là ở các thị trường Bắc Mỹ, châu Âu, châu Á. Các chuyên gia cũng dự đoán rằng nấm linh chi và đông trùng hạ thảo sẽ tiếp tục là những sản phẩm được ưa chuộng nhất, với nhu cầu ngày càng tăng trong ngành thực phẩm chức năng.