Ứng dụng di động lên đỉnh thế giới, chợ ứng dụng Việt vì sao ‘sớm nở tối tàn’?

Điều đáng ghi nhận là mức tăng trưởng của doanh thu ứng dụng di động toàn cầu năm 2025 không chỉ nằm ở con số 85 tỉ USD, mà chính là ở mức tăng trưởng cao lên tới 21%, và doanh số này tăng gấp 2,8 lần so với thời điểm 5 năm trước.

Nhìn lại chợ ứng dụng di động Việt: Hẩm hiu

Bức tranh và của thị trường ứng dụng di động toàn cầu hoàn toàn trái ngược với bức tranh thị trường ứng dụng di động Việt thời gian qua và hiện tại.

Bức tranh và dấu mốc vàng son của thị trường ứng dụng di động toàn cầu hoàn toàn trái ngược với bức tranh thị trường ứng dụng di động Việt thời gian qua và hiện tại.

Quay ngược thời gian, vào những năm từ 2010-2015 thị trường Việt Nam từng rộ lên một số chợ ứng dụng, với tham vọng là sẽ thay thế 2 “ông lớn” toàn cầu là AppStore dành cho nền tảng iOS và Google Play dành cho nền tảng Android tại thị trường Việt Nam. Ban đầu, khí thế hừng hực, tham vọng đặt ra dường như không có giới hạn, truyền thông ủng hộ với khẩu hiệu “người Việt dùng hàng Việt”, người dùng Việt cũng truy cập vào các chợ để tải về những ứng dụng tiện ích, hay game.

Vào khoảng thời gian đó, mộ số chợ ứng dụng được người dùng di động biết đến như Appota Store (AppStore.vn), VinaStore (Vinaphone), Mwork (Qstore), Vimarket,… Các chợ này đa số cung cấp ứng dụng cho hệ điều hành Android, cho phép người dùng cài đặt file APK ngoài.

Đơn cử Appota Store (Appstore.vn), một trong những kho ứng dụng bên thứ ba lớn nhất Việt Nam thời kỳ đầu của thị trường ứng dụng di động Việt, khi đó hỗ trợ thanh toán qua thẻ cào điện thoại rất phổ biến và cực kỳ tiện lợi cho game thủ. Trong khi đó, Google Play Store chưa phổ biến cho các phương thức thanh toán nội địa.

Qstore (Mwork) là hệ thống phân phối ứng dụng và game di động theo mô hình tiếp thị liên kết (Affiliate), từng đạt quy mô rất lớn về số lượng ứng dụng tải xuống. Hay VinaStore (Vinaphone), chợ ứng dụng chính thức của nhà mạng Vinaphone, cung cấp các ứng dụng bản địa và nội dung số cho thuê bao di động.

Trong khi đó, Vimarket là một trong những “chợ” ứng dụng Việt đời đầu tập trung vào ứng dụng Android cho người Việt, cung cấp giao diện và nội dung hoàn toàn bằng tiếng Việt.

Tuy nhiên, tình trạng chung của các chợ ứng dụng Việt dù là chuyên cung cấp các tiện ích, ứng dụng giải trí cho người dùng iOS hay Android, cuối cùng cũng “sớm nở tối tàn” chứ không có tuổi thọ lâu bền.

Vì sao “sớm nở tối tàn”?

Lấy đơn cử ngay trường hợp AppStore.vn, những tưởng phía trước là một màu hồng đầy triển vọng. Tuy nhiên, sự phụ thuộc chính là điểm yếu chết người. Bởi khi người dùng muốn tải ứng dụng từ AppStore.vn về máy phải được phép của nhà sản xuất thiết bị. Thời gian sau đó, vì sự phát sinh tranh cãi nhiều về vấn đề bản quyền trong ứng dụng, nhà sản xuất thiết bị Apple đã siết chặt chính sách chứng chỉ (enterprise certificate), khiến việc cài đặt AppStore.vn lên iPhone trở nên cực kỳ khó khăn, nếu không muốn nói về lâu dài là cùng đường. Trên thực tế, đây là chiêu thức độc quyền của Apple dưới chiêu bài siết chặt vấn đề bản quyền, buộc Appota phải chủ động chuyển đổi chiến lược sang hướng đi khác.

Trong khi đó, các chợ ứng dụng như Qstore, VinaStore, Vimarket nếu không ở phạm vi chỉ phục vụ tập khách hàng của một doanh nghiệp thì cũng có quy mô hạn chế về số lượng ứng dụng cung cấp trên chợ, thiếu sự phong phú và đa dạng chủng loại ứng dụng, cộng đồng nhà phát triển hạn hẹp.v.v… Nhìn chung, đó là sự hạn chế về nguồn lực. Các chợ ứng dụng Việt chỉ có thể “lóe” lên trong một thời gian ngắn nhân lúc các “ông lớn” quốc tế còn lơ là, chủ quan về chính sách cũng như sự quan tâm đến người dùng. Tuy nhiên, sau khi “ngoảnh lại” , phát hiện ra mối đe dọa tiềm tàng, các “ông lớn” tung ra ngay các chiêu thức chèn ép bằng cách dùng các rào cản kỹ thuật để bóp nghẹt những chợ ứng dụng non nớt, trong đó có các chợ ứng dụng Việt.

Bởi dù muốn hay không, thị trường smartphone toàn cầu trước sau đến nay chỉ phân đôi với 2 nền tảng lớn là iOS thuộc quyền của Apple và Android thuộc quyền của Google. Cả 2 nền tảng hệ điều hành này một khi đã siết chặt cửa đi vào thiết bị của các ứng dụng, thì các chợ ứng dụng nhỏ lẻ hay của đối thủ sẽ khó có đường sống. Qua đó, 2 “ông lớn” ép các nhà phát triển phải “chọn phe” chơi với AppStore/Google Play hoặc là chết.

Có một khung cửa hẹp nhưng không rộng mở

Tắc đường đi vào thị trường thế giới của các chợ ứng dụng Việt, nhiều ứng dụng di động trong nước hiện dường như chỉ còn một con đường duy nhất, đó là đi vào các dòng smartphone TV, các siêu ứng dụng tại Việt Nam. Tuy nhiên, đây là một khung cửa hẹp không rộng mở cho tất cả. Bởi vì, trên mỗi dòng smartphone TV sản xuất tại Việt Nam hay phục vụ cho thị trường Việt Nam, số lượng ứng dụng được lựa chọn cài đặt cũng không thể quá 20-30 ứng dụng, và chỉ tập trung vào các app về giải trí nghe nhìn, thương mại điện tử, tài chính – bảo hiểm, thanh toán các dịch vụ công và dịch vụ tiện ích, quyên góp từ thiện.

Trong hướng đi này có 2 điển hình là kho ứng dụng Galaxy Store của Samsung dành cho các TV của hãng này chạy hệ điều hành Tizen, và LG Content Store của LG dành cho các dòng TV của hãng này chạy hệ điều hành WebOS. Nhìn chung, với những kho ứng dụng “nội bộ” này, các nhà sản xuất TV tối ưu hóa việc đưa vào các ứng dụng Việt phổ biến như FPT Play, VieON…

Một hướng đi nữa là đi vào các siêu ứng dụng tại Việt Nam như Zalo, ZaloPay, MoMo. Hiện nay, mỗi siêu ứng dụng này cung cấp hàng chục ứng dụng nhưng chỉ tập trung vào các tiện ích như thanh toán các loại phí cho dịch vụ công, thanh toán hóa đơn, mua sắm, đặt vé xem phim, mua vé tàu, vé máy bay…, được xem là mô hình “app trong app” nhằm tối ưu hóa việc cung cấp tiện ích cho người dùng siêu ứng dụng.