V12: Khối động cơ tạo ra Ferrari

Sự ra đời của tuyên ngôn triết học bằng kim loại

Trong nhiều thập niên, Ferrari sử dụng hai loại động cơ V12 hoàn toàn khác nhau. Loại lớn hơn về kích thước do Aurelio Lampredi thiết kế. Mẫu còn lại, cỗ máy tạo nên huyền thoại Ferrari V12, là “đứa con tinh thần” của Gioacchino Colombo. Đây không chỉ là động cơ dành cho chiếc xe thương mại đầu tiên của Ferrari, mà sau đó còn được trang bị cho những biểu tượng kinh điển như 250 Testa Rossa, 250 GTO và 365 GTB/4 Daytona. Không có động cơ nào khác trong lịch sử có thể sánh được với sự huy hoàng của cỗ máy này.

Như ví von của ai đó, V12 không phải là một khối thép mà là bản giao hưởng cơ khí, được chơi bằng piston, xăng và niềm đam mê Ý.

Colombo gây ấn tượng đối với Enzo Ferrari - người tin rằng ô tô nên được tạo ra xoay quanh động cơ, chứ không phải ngược lại, khi thiết kế động cơ 8 xi-lanh thẳng hàng tăng áp cho chiếc xe đua Grand Prix Alfetta 158 đời 1938. Chính vì vậy, sau Thế chiến II, Enzo mời Colombo thiết kế một mẫu động cơ V12. Từ lâu, Enzo đã yêu thích cấu hình này và muốn sử dụng nó cho những chiếc xe của mình.

Thành quả Colombo mang lại là một động cơ V12 góc nghiêng 60 độ có trọng lượng nhẹ bằng hợp kim nhôm-silic với dung tích chỉ 1.5 lít, đường kính xi-lanh 55 mm và hành trình piston 52.5 mm. Khối máy có thể đạt mức vòng tua cực kỳ ấn tượng vào thời điểm đó là 7.000 vòng/phút, sản sinh công suất 118 mã lực với tỉ số nén cao.

Điều này giống như làm một chiếc bánh cupcake nhỏ nhưng lại nhét vào đó 12 lớp kem. Không ai nói nó hợp lý. Nhưng ai cũng công nhận nó thật sự tuyệt vời.

Ban đầu, nắp xi-lanh được làm kín bằng vòng đồng thay vì gioăng. Điểm khác biệt nữa là việc sử dụng lò xo van dạng "kẹp tóc" thay vì lò xo xoắn. Các ống lót xi-lanh bằng gang đúc được ép chặt vào thân máy, với khoảng cách giữa các tâm xi-lanh là 90 mm. Các thông số cho thấy Colombo đã sớm tính đến việc tăng dung tích. Thực tế, đường kính xi-lanh ban đầu 55 mm sau này đã tăng lên đến 77 mm.

Cũng cần giải thích về cách đặt tên xe của Ferrari, vốn liên quan trực tiếp đến dung tích động cơ. Lấy máy tính và chia dung tích 1.496 cc cho số lượng xi-lanh. Làm tròn con số này, bạn sẽ có Ferrari 125, chiếc xe thương mại đầu tiên của hãng ra mắt năm 1947.

Năm sau đó, động cơ được điều chỉnh cho mục tiêu thực sự của Enzo: Đua xe. Ở dạng 1.5 lít tăng áp, ban đầu nó tạo ra 230 mã lực, sau đó lên tới 315 mã lực khi sử dụng trục cam đôi. Tuy nhiên, chừng đó vẫn chưa đủ để thành công. Vì vậy, vào năm 1950, Enzo đã làm điều mà các ông chủ Ý thường làm khi không hài lòng. Ông gọi người khác - Lampredi, để chế tạo động cơ V12 3.3 lít hút khí tự nhiên. Điều này khiến Colombo bất hòa với Ferrari và quay trở lại công việc cũ tại Alfa Romeo.

Các biến thể và quá trình phát triển

Trước khi rời đi, Colombo đã thực hiện tăng dung tích cho động cơ V12, nâng nó lên 1.995 cc cho Ferrari 166 với đường kính xi-lanh 60 mm và hành trình piston 58,8 mm. Đóng góp cuối cùng của Colombo là tăng đường kính lên 65 mm cho Ferrari 195 S năm 1950 để mang lại dung tích 2.431 cc với công suất đạt 160 mã lực tại 7.000 vòng/phút.

Sau thời kì Colombo, quá trình phát triển tiếp tục với điểm nhấn là mẫu động cơ có dung tích trở thành tiêu chuẩn trong thời gian dài: 2.953 cc, mức nằm gọn trong phân khúc dưới 3 lít của các giải đua xe thể thao. Động cơ này dùng đường kính xi-lanh 73 mm và có lẽ là phiên bản xuất sắc nhất của dòng máy. Nó xuất hiện trên Ferrari 250 Testa Rossa, trở thành động cơ hút khí tự nhiên đầu tiên đạt mốc gần như huyền thoại 100 mã lực mỗi lít và sau đó là Ferrari 250 GTO, chiếc xe đua với động cơ 300 mã lực.

Sự mở rộng lớn nhất của thân máy nguyên bản diễn ra năm 1960 với Ferrari 400 Superamerica. Dung tích tăng lên tới 3.967 cc, đường kính xi-lanh 77 mm và hành trình piston 71 mm. Nếu chia dung tích này cho 12 xi-lanh thì đáng lẽ chiếc xe nên được gọi là 330 chứ không phải 400. Tuy nhiên, Ferrari tin rằng cái tên “400” - dựa trên dung tích bốn lít, sẽ dễ tiếp thị hơn tại thị trường Mỹ. Đây là một trường hợp hiếm hoi phá vỡ quy tắc đặt tên của Ferrari.

Sau đó, phiên bản động cơ có đường kính xi-lanh 77 mm kết hợp với hành trình piston cũ 58,8 mm được sử dụng cho dòng Ferrari 275 GTB/4 - chiếc Ferrari thương mại đầu tiên dùng xi-lanh trục cam đôi. Thiết kế này giúp cải thiện khả năng nạp khí và mang lại mô-men xoắn cùng tính linh hoạt lớn hơn cho động cơ.

Năm 1964, thân máy được kéo dài thêm 4 inch. Động cơ đầu tiên thuộc thế hệ mới sử dụng thông số 77x71 mm từ chiếc 400, nhưng đã mang tên chính xác theo truyền thống Ferrari là 330 GT. Trong giới mộ điệu, những động cơ này được gọi là động cơ "thân dài" (long block) để phân biệt với những loại trước đó là "thân ngắn" (short block).

Các điều chỉnh đối với động cơ V12 còn được thực hiện nhiều lần trong những năm sau. Nổi bật nhất là sự ra mắt của động cơ 4.4 lít cho dòng xe 365. Vị vua của dòng này, với sự hỗ trợ của xi-lanh trục cam đôi, là chiếc 365 GTB/4 "Daytona". Đây là một siêu xe thực thụ có thể đạt tốc độ 280 km/h.

Kết thúc một huyền thoại

Năm 1989, động cơ Colombo V12 chính thức ngừng sản xuất. Nhưng ảnh hưởng của nó thì không.

Bởi vì từ đó trở đi, mỗi khi Ferrari làm một chiếc V12 mới, họ vẫn đang tiếp tục truyền thống đã được bắt đầu từ động cơ 1.5 lít nhỏ bé chào đời vào năm 1947.