Vì sao 4.000 diễn viên và nhà làm phim Pháp phản đối AI?

Chỉ vài ngày trước khi Lễ trao giải César lần thứ 51 (sự kiện danh giá được ví như giải Oscar của nền điện ảnh Pháp) chính thức sáng đèn, một bầu không khí căng thẳng đã bao trùm lấy kinh đô ánh sáng bằng 1 bản tuyên bố đầy phẫn nộ. Sự kiện 4.000 diễn viên và nhà làm phim Pháp cùng đứng tên trong bài xã luận trên tờ Le Parisien không chỉ làm rung chuyển làng nghệ thuật thứ 7 tại châu Âu mà còn phơi bày một thực tại nhức nhối: công nghệ đang dần ăn mòn tính nguyên bản và phẩm giá của người nghệ sĩ.

"Con quái thú Hydra" và sự bóc lột những tài năng yếu thế

Trong bài xã luận gây chấn động dư luận, những người chắp bút đã không ngần ngại gọi trí tuệ nhân tạo (AI) là một "con quái thú Hydra ăn tươi nuốt sống" đối với những người làm nghệ thuật. Dù thẳng thắn thừa nhận rằng công nghệ này mang lại những giá trị phi thường trong một số lĩnh vực nhất định, nhưng khi bước chân vào địa hạt của sáng tạo và cảm xúc, nó lại trở thành một thứ vũ khí mang tính hủy diệt.

Bản "tuyên ngôn" có sự góp mặt của những ngôi sao sáng giá bậc nhất điện ảnh Pháp hiện đại như Swann Arlaud, Franck Dubosc hay Elodie Bouchez, cho thấy sự đồng lòng chưa từng có của giới chuyên môn trước một thế lực vô hình nhưng sức tàn phá lại vô cùng hiện hữu.

Một trong những vấn nạn nhức nhối nhất được nhắc đến là sự trỗi dậy của công nghệ "nhân bản giọng nói trái phép" đang càn quét ngành công nghiệp phim ảnh như một cơn bão. Với nghệ thuật diễn xuất, giọng nói không chỉ là phương tiện truyền đạt thông tin cơ học, mà nó chứa đựng hơi thở, nhịp đập trái tim, sự rung cảm vi tế và cả linh hồn của nhân vật.

Việc một thuật toán có thể sao chép và tái tạo những âm sắc độc bản ấy chỉ trong vài giây là một sự xúc phạm sâu sắc đến quá trình lao động nghệ thuật bền bỉ. Những người ký tên phẫn nộ chỉ ra rằng, dường như không có tuần nào trôi qua mà không có một nghệ sĩ phải lên tiếng kêu cứu về sự cạnh tranh tàn bạo mà công nghệ tạo sinh đang giáng xuống công việc hàng ngày của họ.

Đáng buồn hơn, mũi dao của công nghệ lại đang cứa sâu nhất vào những nghệ sĩ kém tên tuổi, những người đứng ở vị trí yếu thế trong chuỗi cung ứng của ngành giải trí. Để mưu sinh trong một thời cuộc kinh tế khó khăn, hàng trăm diễn viên đã rơi vào tình thế không thể chối từ những bản hợp đồng khắc nghiệt. Họ buộc phải ký giấy tự tước đoạt quyền sở hữu đối với chính giọng nói và hình ảnh của mình, giao nộp chúng cho máy móc bất chấp những rủi ro khôn lường về hình ảnh cá nhân và tương lai nghề nghiệp sau này.

Các nghệ sĩ khẳng định đây không phải là một viễn cảnh viễn tưởng xa xôi, mà là một cuộc cướp bóc có tổ chức đang diễn ra ngay trước mắt. Sự chèn ép này đang triệt tiêu dần không gian sinh tồn của những tài năng trẻ, biến họ thành những kho dữ liệu giá rẻ để nuôi dưỡng các cỗ máy vô hồn.

Cuộc chiến bảo vệ bản sắc

Trước sự bành trướng vô độ của thuật toán, những người làm nghệ thuật tại Pháp đã không chịu khoanh tay đứng nhìn di sản của mình bị định giá bằng byte dữ liệu. Họ ý thức được rằng, nếu không thiết lập một ranh giới rõ ràng, toàn bộ sự sáng tạo của con người sẽ bị lu mờ. Các nghệ sĩ đang khẩn thiết kêu gọi một "khung pháp lý" minh bạch và nghiêm ngặt, nơi trí tuệ nhân tạo có thể tồn tại song hành cùng lao động nghệ thuật, nhưng phải dựa trên nền tảng tôn trọng tuyệt đối quyền tác giả và các quyền liên quan.

Thực tế, cuộc phản kháng đã nhen nhóm từ những tháng trước đó với hàng loạt hành động pháp lý và phong trào thực tiễn. Hồi tháng Một, tám diễn viên lồng tiếng người Pháp đã chính thức gửi văn bản cảnh cáo đến hai công ty công nghệ Mỹ vì hành vi tự ý nhân bản giọng nói của họ mà không có bất kỳ sự đồng thuận nào.

Sự phẫn nộ còn tràn ra các đại lộ của Paris, nơi những người nghệ sĩ xuống đường tuần hành dưới khẩu hiệu "Touche pas à ma VF" (Đừng đụng vào bản lồng tiếng Pháp của tôi). Tại quốc gia này, lồng tiếng là một nghệ thuật đòi hỏi sự tinh tế và am hiểu văn hóa sâu sắc. Việc bảo vệ nó chính là bảo vệ một phần bản sắc của điện ảnh quốc gia trước làn sóng đồng hóa nhạt nhòa của máy tính.

Tuy nhiên, làn sóng phẫn nộ này không chỉ bó hẹp trong biên giới nước Pháp. Nó là một tiếng vọng đồng điệu với những biến động đang làm rung chuyển toàn cầu. Mới tuần trước, các tên tuổi gạo cội của Hollywood đã đồng loạt lên tiếng cáo buộc phần mềm Seedance 2.0 về hành vi vi phạm bản quyền nghiêm trọng.

Giọt nước tràn ly xuất phát từ những đoạn video do công cụ này tạo ra, trong đó có cảnh Tom Cruise và Brad Pitt đang lao vào ẩu đả, đột nhiên lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội. Những hình ảnh giả mạo nhưng chân thực đến rợn người này đã phá vỡ mọi quy chuẩn về quyền hình ảnh, đẩy các diễn viên vào tình thế mất kiểm soát hoàn toàn đối với chính diện mạo của mình trước công chúng.

Sự kiện tại Pháp ngay trước thềm giải César hay những vụ kiện tụng tại Hollywood đều chung một thông điệp: Nghệ thuật không thể và không bao giờ nên bị quy giản thành những dòng lệnh sao chép vô cảm. Trí tuệ nhân tạo có thể phân tích hàng triệu dữ liệu để tạo ra một giọng nói hoàn hảo hay một khuôn mặt không tì vết, nhưng nó không bao giờ có thể mang những trải nghiệm sống, cảm xúc - những thứ vốn là chất liệu duy nhất để nhào nặn nên một tác phẩm lay động lòng người.