Vì sao hãng ô tô điện BYD chuyển sang làm robot hình người?

Việc nhảy sang làm robot hình người không chỉ đánh dấu một bước ngoặt chiến lược của BYD mà còn làm dấy lên câu hỏi lớn: Liệu sự tham gia của một gã khổng lồ đa ngành, có khả năng tạo ra một cơn chấn động làm xoay chuyển toàn bộ cục diện ngành công nghiệp robot toàn cầu?

Từ pin đến ô tô điện và giờ là robot hình người

Bà Lý Kha cho biết: Hiện tại, BYD đang tập trung phát triển các dòng robot công nghiệp phục vụ dây chuyền sản xuất. Bởi chính BYD đang là một trong những khách hàng sử dụng robot công nghiệp quy mô lớn nhất. Song song với đó, tập đoàn cũng đang ráo riết nghiên cứu và phát triển robot hình người. Đưa ra một góc nhìn so sánh vô cùng thú vị, bà nhận định rằng các sản phẩm robot của Trung Quốc hiện nay thường "thiếu đi một bộ não tinh vi", trong khi robot của Mỹ lại sở hữu "bộ não cực kỳ phát triển, nhưng tứ chi lại yếu ớt".

Do đó, mục tiêu tối thượng của BYD là chế tạo ra những cỗ máy "thực sự hữu dụng, có sự kết hợp hoàn hảo giữa một bộ não thông minh và tứ chi linh hoạt" trong tương lai. Hơn thế nữa, một khi những robot này chính thức được thương mại hóa, bản thân BYD sẽ trở thành khách hàng lớn nhất, sử dụng chúng như những trợ lý bán hàng đắc lực tại các cửa hàng ở nước ngoài, giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt nhân sự chất lượng cao.

Về phương thức sản xuất, bà Lý Kha nhấn mạnh BYD không nhất thiết phải tự mình chế tạo mọi chi tiết của robot hình người từ con số không. Tập đoàn hoàn toàn có thể tự phát triển hệ thống hoặc hợp tác chặt chẽ với các đối tác công nghệ khác thông qua một nền tảng mã nguồn mở. Mặc dù vậy, bà vẫn khẳng định hệ thống tiếp thị của BYD là "đỉnh cao" và "mang tính toàn cầu hóa sâu sắc nhất". Hãng sở hữu năng lực sản xuất vô song cùng khả năng thực thi các kế hoạch chiến lược xuất sắc.

Đây là lần đầu tiên BYD chính thức công khai các chi tiết về mảng kinh doanh robot hình người. Trước đó, tập đoàn này đã âm thầm nghiên cứu sâu sắc trong lĩnh vực này suốt 4 năm ròng rã. Theo ấn phẩm Industrial Robotics, dự án robot hình người của BYD mang mật danh "Nghiêu, Thuấn và Vũ" đã được khởi động chính thức từ năm 2022, thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ phận Kinh doanh số 15, chuyên trách về tích hợp điện tử và trí tuệ nhân tạo. Thông tin này càng được củng cố khi kế hoạch tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp thạc sĩ và tiến sĩ năm 2025 của BYD bao gồm các vị trí chuyên môn về nghiên cứu trí tuệ nhân tạo hiện thân, tập trung hoàn toàn vào robot hình người và robot đi bằng hai chân.

Khi BYD công bố việc tiến quân vào ngành công nghiệp robot, một bộ phận công chúng đã tỏ ra hoài nghi và cho rằng hãng đang "xao nhãng hoạt động kinh doanh cốt lõi", chạy theo trào lưu robot thay vì tập trung nâng cao chất lượng sản xuất ô tô. Tuy nhiên, nếu nhìn lại lịch sử phát triển của BYD, người ta sẽ thấy mảng sản xuất ô tô của hãng thực chất cũng bắt nguồn từ một hoạt động kinh doanh hoàn toàn "trái ngành".

Khởi đầu là một công ty chuyên sản xuất pin, BYD từng cung cấp linh kiện cho các thương hiệu điện thoại di động đình đám như Motorola và Nokia. Mãi đến năm 2003, BYD mới chính thức đặt chân vào ngành ô tô thông qua thương vụ mua lại Công ty TNHH Ô tô Tần Xuyên Tây An. Sự ra mắt của mẫu xe BYD F3 vào năm 2005 đã đánh dấu một cột mốc quan trọng. Đi ngược lại với kịch bản thông thường khi mảng pin và ô tô thường hoạt động độc lập, BYD đã khéo léo tạo ra sự cộng hưởng sức mạnh, đưa mảng kinh doanh ô tô vươn lên thành trụ cột chính và phát triển đồng bộ cùng với mảng pin truyền thống.

Lợi thế tự nhiên và "Ao cá công nghệ" sâu thẳm

Trở lại với bối cảnh hiện tại, trong hiệp hai của cuộc cạnh tranh khốc liệt nhằm hướng tới điện khí hóa và thông minh hóa, BYD đang liên tục dồn sức vào các hệ thống thông minh. Vào năm 2024, Chủ tịch Vương Truyền Phúc tuyên bố hãng đã xây dựng thành công một đội ngũ chuyên trách về lái xe tự động với quy mô lên tới 4.000 kỹ sư xuất sắc.

Cũng trong năm đó, hãng quyết định rót vốn đầu tư khổng lồ lên tới 100 tỉ nhân dân tệ để phát triển các công nghệ kết hợp trí tuệ nhân tạo với xe hơi, nhằm mang đến một hệ thống nâng cấp thông minh toàn diện cho toàn bộ phương tiện. Việc lựa chọn dấn thân vào ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo hiện thân chính là một trong những hướng đi then chốt nhằm hiện thực hóa quá trình chuyển đổi số của BYD.

Hơn nữa, với tư cách là một tập đoàn sản xuất đa ngành quy mô lớn, bao phủ từ pin, ô tô, sản phẩm 3C, thiết bị điện tử tiêu dùng cho đến vi mạch bán dẫn, BYD sở hữu một lợi thế tự nhiên không thể phủ nhận trong lĩnh vực chế tạo robot. Từ động cơ mạnh mẽ, hệ thống điều khiển điện tử tinh vi, nguồn pin dung lượng cao, bộ vi xử lý phức tạp cho đến việc lắp ráp OEM—BYD đều có các mảng kinh doanh tương ứng phủ sóng. Đặc biệt hơn, những công nghệ mà BYD hiện đang trình diễn với công chúng chưa phản ánh hết tiềm lực thực sự của hãng. Rất khó có thể tưởng tượng được còn bao nhiêu công nghệ tối tân đang được ẩn giấu bên trong "ao cá công nghệ" sâu thẳm của BYD.

Trong cuộc phỏng vấn, bà Lý Kha cũng chia sẻ một triết lý rất ấn tượng: Một khi những chú cá trong "ao cá công nghệ" đã trưởng thành, chúng sẽ được vớt ra, đưa lên nền tảng và "tỏa sáng" ngay lập tức. Điều này cho thấy BYD không bao giờ áp dụng tư duy thụ động chờ đợi thị trường lên tiếng rồi mới bắt tay vào nghiên cứu. Thay vào đó, hãng tiến hành các hoạt động nghiên cứu nền tảng một cách chủ động. Khi xu hướng ngành bùng nổ hoặc khi nhu cầu nội bộ phát sinh, hãng chỉ việc "vớt cá khỏi ao" và đưa công nghệ vào ứng dụng thực tế với tốc độ chóng mặt.

Trong những năm gần đây, hàng loạt giải pháp công nghệ đình đám như hệ thống Cloud Carriage, Eye of the Gods, công nghệ DM thế hệ thứ năm và sạc siêu tốc chính là những minh chứng rõ nét nhất cho kho tàng công nghệ vô giá này. Vậy liệu BYD có lại một lần nữa "vớt được một con cá lớn" trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo hiện thân và mang đến một cú sốc mang đậm dấu ấn BYD cho toàn bộ ngành công nghiệp?

Cuộc chạy đua vũ trang mới của ngành công nghiệp xe hơi

Không chỉ riêng BYD, hàng loạt các công ty xe năng lượng mới khác cũng đang ráo riết nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực robot hình người, thậm chí một số thương hiệu đã gặt hái được những thành tựu cụ thể. Tesla, người tiên phong trong cuộc đua, đã chính thức khởi động dây chuyền sản xuất hàng loạt robot Optimus thế hệ thứ 3 (Optimus Gen-3) tại nhà máy Fremont, bang California vào tháng 5 năm nay.

Đáng kinh ngạc hơn, trước khi lô Optimus Gen-3 đầu tiên đi vào sản xuất đại trà, đã có 50 cá thể được giao cho siêu nhà máy Thượng Hải của Tesla. Những cỗ máy này được giao nhiệm vụ đảm nhận 4 quy trình sản xuất chủ chốt bao gồm lắp đặt ghế ngồi, lắp ráp các bộ phận nội thất, bốc vác linh kiện và kiểm tra chất lượng sản phẩm. Hiệu suất làm việc của chúng đạt mức 85% so với con người và có khả năng hoạt động bền bỉ liên tục lên đến 10 giờ đồng hồ.

Trong số các công ty xe điện mới nổi của Trung Quốc, XPeng cũng không hề kém cạnh khi chính thức trình làng mẫu robot hình người đầu tiên mang tên IRON tại sự kiện XPeng Technology Day năm 2025. Hãng đã công bố trong báo cáo tài chính quý 1 năm nay rằng thế hệ IRON tiếp theo, được thiết kế tối ưu cho việc sản xuất hàng loạt, dự kiến sẽ ra mắt vào quý 3.

Mục tiêu đầy tham vọng của hãng là đạt được khả năng sản xuất đại trà các dòng robot hình người cao cấp vào cuối năm nay, bắt đầu tiến hành thử nghiệm thương mại tại các cửa hàng XPeng và giao đến tay khách hàng từ năm sau. Ông Hà Tiểu Bằng từng tự tin khẳng định doanh thu phần cứng robot hình người và doanh thu từ các mô hình AI sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận gộp cốt lõi của Tập đoàn XPeng.

Song song đó, dự án robot hình người của Li Auto cũng đang được triển khai vô cùng mạnh mẽ. Vào tháng 1 năm nay, ông Lý Tường đã chính thức công bố quyết định gia nhập lĩnh vực này và cam kết sẽ đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện sản phẩm để sớm đưa vào ứng dụng thực tế. Theo một nguồn tin từ truyền thông vào tháng 3, đội ngũ phát triển mang mật danh "Nexus" đã bí mật nghiên cứu trong gần một năm rưỡi qua, lên kế hoạch cho hai dòng sản phẩm riêng biệt: robot di chuyển bằng hai bánh và robot đi bằng hai chân.

Trong đó, mẫu robot hai bánh nhắm mục tiêu phục vụ các kịch bản hoạt động trong nhà máy và dự kiến sẽ sớm được công bố rộng rãi. Ông Lý Tường nhận định trí tuệ nhân tạo hiện thân bao gồm hai giai đoạn quan trọng: tính năng lái xe tự động chính là nửa đầu của quá trình phát triển, trong khi các mẫu robot hình người đa năng sẽ đóng vai trò quyết định trong nửa sau của cuộc đua.

Nói cách khác, trong khi các nhà sản xuất ô tô chỉ vừa mới hoàn thành "nửa đầu" của quá trình chuyển đổi sang xe điện, một số thương hiệu có tầm nhìn xa đã bắt đầu dồn lực thiết lập các cột mốc chiến lược cho "nửa sau" của lĩnh vực tự động hóa thông minh. Sự chuyển dịch từ cạnh tranh về công nghệ lái xe tự động, năng lực sản xuất vi mạch đến phát triển robot hình người đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc "chạy đua vũ trang" hoàn toàn mới giữa các hãng xe toàn cầu.

Việc BYD, Tesla, XPeng và Li Auto đồng loạt nhảy vào thị trường robot hình người đang mở ra một chương mới đầy khốc liệt. Trong tương lai, "vòng loại trừ" của ngành công nghiệp ô tô sẽ diễn ra vô cùng tàn khốc, nơi những công ty thiếu hụt hàm lượng công nghệ hoặc phát triển chậm chạp sẽ bị loại bỏ không thương tiếc. Hơn thế nữa, sự lấn sân mạnh mẽ của các hãng xe sẽ tạo ra những làn sóng xung kích khổng lồ tác động trực tiếp đến các "cựu binh" trong ngành công nghiệp robot, định hình lại toàn bộ trật tự của thị trường tự động hóa toàn cầu.