Vì sao lực lượng Houthi vẫn 'án binh bất động' trong xung đột Trung Đông?

Lực lượng này vốn là một đồng minh thân cận bậc nhất của Tehran và từng liên tục thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Mỹ cùng Israel kể từ khi cuộc chiến tại dải Gaza bùng nổ vào tháng 10 năm 2023. Ở thời điểm hiện tại, sự ủng hộ của Houthi dành cho Iran chủ yếu dừng lại ở các tuyên bố hùng hồn trên truyền thông và những cuộc tuần hành phản đối sự can thiệp của phương Tây.

Giới phân tích quân sự nhận định sự kiềm chế bất ngờ này hoàn toàn không phải là dấu hiệu của sự lùi bước hay nhượng bộ, nó thực chất là một chiến lược nhẫn nại được tính toán vô cùng cẩn trọng dựa trên nhiều biến số địa chính trị phức tạp.

Bài học đắt giá từ những đòn giáng trả trong quá khứ

Sự ngần ngại của lực lượng Houthi trước quyết định tham chiến trực tiếp vào lúc này bắt nguồn sâu xa từ những tổn thất nặng nề mà họ từng phải gánh chịu trên chiến trường. Ông Luca Nevola, nhà phân tích cấp cao phụ trách hồ sơ Yemen và Vùng Vịnh tại tổ chức giám sát xung đột ACLED, đã đưa ra những đánh giá sắc bén về ưu tiên chiến lược hiện tại của Houthi.

Theo chuyên gia này, mục tiêu tối thượng của giới chóp bu Houthi lúc này là tránh né bằng mọi giá một chiến dịch trả đũa quân sự trực tiếp từ lực lượng không quân Mỹ và Israel. Quyết định này được đúc rút từ những vết thương chưa kịp lành trong quá khứ gần. Vào tháng 8 năm ngoái, một chiến dịch không kích chớp nhoáng và tàn khốc của quân đội Israel giáng thẳng xuống thủ đô Sanaa đã tiêu diệt ít nhất 12 quan chức cấp cao thuộc "chính quyền" Houthi.

Trong số những người thiệt mạng có những nhân vật nắm giữ trọng trách sinh tử như Thủ tướng Ahmed al-Rahawi và Tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Mohammed al-Ghumari. Đây được ghi nhận là một trong những đòn giáng trả đẫm máu và gây chấn động nhất mà phong trào này phải hứng chịu trong suốt chiều dài lịch sử đối đầu với các cường quốc phương Tây.

Những sự kiện mất mát nhân sự cấp cao này, đi kèm với hàng loạt đợt ném bom phá hủy hạ tầng cơ sở trong năm ngoái, đã buộc giới lãnh đạo tối cao của Houthi phải thay đổi tư duy tác chiến, trở nên vô cùng thận trọng trong từng đường đi nước bước. Nỗi ám ảnh về một mạng lưới tình báo tinh vi, chân rết vươn vòi khắp nơi của Israel và nguy cơ tiếp tục bị "chặt đầu" giới tinh hoa lãnh đạo đang phủ bóng đen lên các phòng họp chiến lược tại Sanaa.

Việc kích động một chiến dịch ném bom quy mô lớn, mang tính hủy diệt vào các khu vực đông dân cư do họ kiểm soát tại miền bắc Yemen lúc này được xem là một ván cược sinh tử mang quá nhiều rủi ro. Bất kỳ một bước đi sai lầm nào dẫn đến sự can thiệp quân sự ồ ạt từ bên ngoài cũng có thể làm suy yếu nghiêm trọng nền tảng quyền lực mà nhóm này đã dày công xây dựng và củng cố trong hơn một thập kỷ nội chiến dai dẳng.

Lực lượng này hiểu rõ rằng sức mạnh của họ nằm ở khả năng răn đe bất đối xứng và việc bảo toàn lực lượng nòng cốt là điều kiện tiên quyết để tiếp tục duy trì tiếng nói trọng lượng trên bàn cờ chính trị quốc gia và khu vực. Việc án binh bất động tạm thời chính là một khoảng lùi cần thiết để củng cố lại đội ngũ, đánh giá lại tình hình thực địa và lên các phương án phòng thủ chiều sâu trước những mối đe dọa thường trực từ bầu trời.

Chiến lược "lá bài dự trữ" của Tehran

Sự im lặng đáng kinh ngạc của phong trào Houthi bắt nguồn từ những giới hạn nội tại, thêm vào đó, điều này nằm gọn trong toan tính chiến lược tổng thể mang tầm nhìn khu vực của Cộng hòa Hồi giáo Iran. Trên bàn cờ địa chính trị Trung Đông, Tehran luôn được biết đến với nghệ thuật điều phối các lực lượng ủy nhiệm một cách nhịp nhàng và kỷ luật.

Nhà bình luận chính trị người Yemen, ông Sadam al-Huraibi, đưa ra nhận định rằng Tehran hoàn toàn không muốn lật ngửa mọi quân bài chiến lược ngay từ những ngày đầu tiên của cuộc xung đột. Thay vì tung hết mọi lực lượng vào chảo lửa tham chiến cùng một lúc, giới lãnh đạo quân sự Iran đang muốn giữ lại Houthi như một "lá bài dự trữ" vô giá cho những giai đoạn khốc liệt và mang tính quyết định hơn của cuộc đối đầu.

Bà Maysaa Shujaa al-Deen, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Sana'a, đồng tình với quan điểm này khi phân tích rằng tín hiệu tham chiến chưa được phát đi từ Tehran bởi một lý do rất thực tế: Iran hiện tại chưa thực sự cần đến sự can thiệp quân sự trực tiếp từ mặt trận phía nam.

Với vị trí địa lý đắc địa án ngữ lối vào Biển Đỏ, Houthi đóng vai trò như một mũi nhọn tấn công dự phòng hoàn hảo, một thứ vũ khí răn đe chiến lược có khả năng bóp nghẹt các tuyến hàng hải quốc tế khi cần thiết. Sự tham gia của lực lượng này có thể được kích hoạt như một đòn bẩy cuối cùng nếu xung đột leo thang vượt tầm kiểm soát, biến thành một cuộc chiến tranh trên bộ toàn diện đe dọa đến sự tồn vong của chế độ tại Tehran, hoặc khi các lợi ích kinh tế cốt lõi của Iran bị các thế lực thù địch phong tỏa hoàn toàn.

Do đó, Houthi hiện tại đang hành động theo một nhịp độ chiến thuật do chính quyền Iran định đoạt, kiên nhẫn chờ đợi thời cơ chín muồi để tối đa hóa sức mạnh đòn bẩy của mình. Một sự can thiệp quá sớm sẽ làm mất đi yếu tố bất ngờ, đồng thời phơi bày toàn bộ mạng lưới hỏa lực của Houthi trước các hệ thống trinh sát và cảnh báo sớm của đối phương.

Bằng cách giữ im lặng, liên minh này buộc lực lượng phòng vệ của Mỹ và Israel phải liên tục trong trạng thái căng thẳng, phải phân tán nguồn lực để đề phòng một đòn tấn công thọc sườn có thể xuất phát từ bất kỳ đâu trên bán đảo Ả Rập. Sự hiện diện đầy đe dọa nhưng chưa bung sức của Houthi tạo ra một áp lực tâm lý khổng lồ, một thế trận giằng co tinh vi mà Tehran đang cố gắng duy trì để gia tăng vị thế mặc cả trên mọi mặt trận ngoại giao lẫn quân sự.

Những giới hạn về năng lực quân sự và áp lực nội bộ

Bỏ qua các yếu tố tính toán chiến lược từ bên ngoài, bản thân lực lượng Houthi cũng đang phải đối mặt với những giới hạn khắc nghiệt về mặt năng lực quân sự thực tế, tạo thành một rào cản lớn ngăn cản họ can dự sâu hơn vào chảo lửa Trung Đông. Dù thường xuyên phô diễn sức mạnh thông qua các vụ phóng tên lửa đạn đạo và thiết bị bay không người lái tự sát, các nhà phân tích quân sự dày dạn kinh nghiệm như ông Fayyad al-Numan vẫn đặt ra nhiều dấu hỏi lớn về khả năng đóng góp thực sự của nhóm này vào việc thiết lập một chiếc ô phòng thủ trực tiếp bảo vệ lãnh thổ Iran.

Hệ thống vũ khí của Houthi, dù có độ sát thương nhất định, vẫn được đánh giá là tương đối hạn chế về mặt công nghệ và vô cùng dễ bị tổn thương trước các mạng lưới phòng không tiên tiến, đa tầng của liên minh Mỹ - Israel. Hỏa lực phóng đi từ Yemen có thể vượt qua khoảng cách hàng ngàn kilomet, song tỷ lệ xuyên thủng các hệ thống đánh chặn như Vòm Sắt hay Arrow là một bài toán khó chưa có lời giải đáp trọn vẹn.

Một sự can thiệp vội vã, thiếu sự hậu thuẫn tình báo chính xác sẽ chỉ làm trầm trọng thêm mức độ căng thẳng khu vực, đồng thời kích động những đòn không kích trả đũa tàn khốc nhắm vào hệ thống cơ sở hạ tầng dân sự vốn đã vô cùng mỏng manh, kiệt quệ của Yemen sau nhiều năm chìm trong nội chiến.

Áp lực chính trị và quân sự từ bên trong nội bộ Yemen cũng là một biến số sinh tử buộc giới chóp bu Houthi phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định phiêu lưu quân sự. Chính phủ Yemen được cộng đồng quốc tế công nhận, hiện đang đặt trụ sở tại thành phố cảng phía nam Aden, đã liên tục phát đi những lời cảnh báo cứng rắn nhằm chống lại mọi toan tính của các thế lực bên ngoài muốn kéo quốc gia này trở lại vực thẳm chiến tranh tàn khốc.

Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen đã khẳng định một cách mạnh mẽ rằng lãnh thổ thiêng liêng của quốc gia không được phép bị biến thành công cụ địa chính trị để phục vụ lợi ích của nước ngoài hay dùng để đe dọa các tuyến hàng hải quốc tế mang tính sống còn. Tuyên bố này phát đi một tín hiệu rõ ràng và đanh thép rằng bất kỳ động thái leo thang quân sự nào từ phía Houthi nhằm hỗ trợ Iran cũng sẽ vấp phải sự kháng cự mãnh liệt từ các lực lượng đối lập nội địa đang hội tụ tại Aden.

Việc cố tình phớt lờ những cảnh báo này sẽ tạo ra nguy cơ bùng phát trở lại một cuộc nội chiến toàn diện và đẫm máu ngay trên chính quê hương họ, phá vỡ mọi nỗ lực đàm phán hòa bình đang được Liên Hợp Quốc nỗ lực vun đắp. Sự kết hợp giữa năng lực tác chiến viễn chinh còn nhiều hạn chế, nguy cơ bị tàn phá hạ tầng từ các đòn không kích trả đũa và mối đe dọa bị tấn công thọc sườn từ các phe phái đối lập trong nước đã tạo thành một sợi dây xích vô hình, trói buộc các quyết định can thiệp quân sự của Houthi ở thời điểm hiện tại.

Sự im lặng của họ, suy cho cùng, là một sự thỏa hiệp đầy toan tính giữa khát vọng thể hiện sức mạnh và bản năng sinh tồn trên một ván cờ địa chính trị đầy rẫy những cạm bẫy chết người.