Vì sao nhiều người vượt qua đột quỵ nhưng không còn là chính mình?
Nhiều người sống sót sau đột quỵ nhưng dần mất trí nhớ, thay đổi tính cách. Chuyên gia cảnh báo gần 40% bệnh nhân có nguy cơ suy giảm nhận thức nếu không được phát hiện sớm.
Nhiều bệnh nhân tưởng rằng hành trình điều trị kết thúc khi vượt qua cơn đột quỵ. Thế nhưng, theo các chuyên gia thần kinh, một biến chứng âm thầm lại bắt đầu xuất hiện sau đó: suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ và rối loạn tâm thần. Đây là nguyên nhân khiến không ít người bệnh dần mất đi trí nhớ, thay đổi tính cách và không còn khả năng sinh hoạt như trước, dù chức năng vận động đã cải thiện đáng kể.
Đột quỵ qua đi nhưng tổn thương não vẫn tiếp diễn
Nhờ những tiến bộ trong cấp cứu và điều trị, tỉ lệ sống sót sau đột quỵ ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, việc bệnh nhân có thể đi lại hay nói chuyện trở lại không đồng nghĩa bộ não đã hồi phục hoàn toàn.
Theo BSCKII Nguyễn Thị Phương Nga, Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Thống Nhất, gần 40% bệnh nhân sau đột quỵ xuất hiện suy giảm nhận thức trong năm đầu tiên. Đáng chú ý, nguy cơ này tăng theo tuổi và mức độ tổn thương mạch máu não. Đây không phải hiện tượng lão hóa tự nhiên mà là hậu quả trực tiếp của những tổn thương não do đột quỵ để lại.
Nhiều gia đình thường đánh giá sự hồi phục dựa trên khả năng đi lại hoặc vận động của người bệnh, trong khi những thay đổi về trí nhớ, khả năng tư duy và hành vi mới là các di chứng kéo dài, ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống.
"Bệnh nhân có thể tự đi lại nhưng lại quên việc vừa xảy ra, giảm khả năng tập trung, khó đưa ra quyết định hoặc thay đổi tính cách. Đây đều là những biểu hiện của suy giảm nhận thức sau đột quỵ cần được phát hiện sớm", bác sĩ Nga cho biết.
Đột quỵ tái phát khiến nguy cơ sa sút trí tuệ tăng gấp nhiều lần
Một trong những phát hiện đáng lưu ý là mối liên hệ giữa đột quỵ tái phát và nguy cơ sa sút trí tuệ.
Theo BSCKII Nguyễn Thị Phương Nga, nguy cơ sa sút trí tuệ có thể tăng gấp 9,5 lần ở những bệnh nhân bị đột quỵ từ lần thứ hai trở đi. Điều này cho thấy phòng ngừa tái phát không chỉ giúp giảm nguy cơ tử vong mà còn góp phần bảo tồn chức năng nhận thức lâu dài.
Bác sĩ Nga phân tích, mỗi lần đột quỵ sẽ tạo thêm những vùng tổn thương mới trong não. Khi các tổn thương tích tụ theo thời gian, hệ thống kết nối thần kinh bị đứt gãy, khiến khả năng ghi nhớ, xử lí thông tin và điều hành hành vi suy giảm rõ rệt.
Song song đó, các bệnh lí nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hay lối sống thiếu lành mạnh tiếp tục thúc đẩy tổn thương mạch máu não. Nếu không được kiểm soát tốt, đây sẽ là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ ở người từng bị đột quỵ.
Các chuyên gia cho biết đột quỵ không chỉ phá hủy một vùng não riêng lẻ mà còn làm gián đoạn toàn bộ mạng lưới thần kinh chịu trách nhiệm về trí nhớ, ngôn ngữ, cảm xúc và hành vi.
Đặc biệt, khi tổn thương xảy ra ở các vùng não quan trọng như thùy trán, thùy thái dương hoặc đồi thị, người bệnh có thể gặp khó khăn trong giao tiếp, suy giảm khả năng lập kế hoạch và mất dần tính độc lập trong cuộc sống hằng ngày. Bệnh nhân bị mất ngôn ngữ sau đột quỵ cũng có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn do ngôn ngữ là nền tảng của quá trình tư duy.
Theo BSCKII Nguyễn Thị Phương Nga, một số bệnh nhân còn xuất hiện trầm cảm, thờ ơ, giảm động lực sống hoặc thay đổi cảm xúc bất thường sau đột quỵ. Đây là những biểu hiện thường bị gia đình hiểu nhầm là "tính tình thay đổi theo tuổi" nên bỏ lỡ giai đoạn can thiệp hiệu quả.
Thực tế, nhiều người bệnh dù phục hồi tốt về vận động vẫn không thể quay trở lại công việc hoặc cuộc sống trước đây vì những rối loạn nhận thức và tâm thần kéo dài.
Tầm soát sớm để giữ lại trí nhớ và chất lượng sống
Theo các chuyên gia, điều trị sa sút trí tuệ sau đột quỵ không thể chỉ dựa vào thuốc mà cần một chiến lược toàn diện, kết hợp kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch, phục hồi nhận thức và thay đổi lối sống.
BSCKII Nguyễn Thị Phương Nga nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng nhất hiện nay là ngăn ngừa đột quỵ tái phát thông qua kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tuân thủ điều trị lâu dài. Đồng thời, người bệnh cần được đánh giá chức năng nhận thức định kì ngay sau giai đoạn cấp, thay vì chỉ tập trung vào phục hồi vận động.
Bên cạnh điều trị nội khoa, các chương trình phục hồi nhận thức, chế độ dinh dưỡng hợp lí, hoạt động thể chất thường xuyên và kiểm soát cân nặng đã được chứng minh giúp làm chậm quá trình suy giảm nhận thức ở nhóm bệnh nhân nguy cơ cao.
Trong bối cảnh số ca đột quỵ tại Việt Nam tiếp tục gia tăng, các chuyên gia cho rằng việc nhận diện sớm các dấu hiệu suy giảm nhận thức cần trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình theo dõi sau điều trị. Phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ không chỉ giúp người bệnh kéo dài tuổi thọ mà còn giữ được trí nhớ, khả năng tư duy và sự độc lập trong cuộc sống.
