Vì sao nước Đức đến giờ mới chuẩn bị khai tử mạng 2G?

Công nghệ mạng 2G đã tồn tại bền bỉ qua nhiều thập niên và vẫn còn hoạt động cho đến ngày nay. Tuy nhiên, thời kỳ hoàng kim của mạng 2G đã khép lại và những ngày cuối cùng của nó đang được đếm ngược. Các nhà mạng lớn tại Đức đồng loạt công bố kế hoạch khai tử công nghệ lỗi thời này để nhường chỗ cho các nền tảng tiên tiến hơn.

Việc chuyển đổi này mang đến nhiều ưu điểm về mặt tốc độ và băng thông, song cũng đặt ra những bài toán hóc búa về hạ tầng kết nối. Quá trình tắt sóng đòi hỏi một lộ trình cẩn trọng, đặc biệt khi so sánh với tốc độ chuyển đổi nhanh chóng của nhiều quốc gia đang phát triển trên thế giới.

Tác động của việc tắt sóng mạng 2G đối với người tiêu dùng

Tiêu chuẩn mạng 2G cũ kỹ đang đi đến những chương cuối cùng trong vòng đời của mình. Nhà điều hành mạng di động O2 Telefónica vừa đưa ra thông báo tại Munich rằng họ sẽ chính thức chấm dứt hoạt động của công nghệ này tại Đức vào nửa cuối năm 2028. Ra đời cách đây hơn 30 năm với mục đích chính là phục vụ các cuộc gọi thoại và tin nhắn văn bản, 2G hay còn gọi là GSM giờ đây tỏ ra hụt hơi khi các mạng di động hiện đại chủ yếu xử lý lưu lượng dữ liệu khổng lồ.

Số lượng cuộc gọi và tin nhắn truyền thống đang trên đà giảm, trong khi nhu cầu tiêu thụ dữ liệu của người dùng lại liên tục tăng vọt. Mạng 2G chỉ có thể truyền tải một lượng dữ liệu vô cùng nhỏ, có lẽ chỉ đủ cho một email không đính kèm tệp và hoàn toàn bất lực trước các ứng dụng đa phương tiện hiện tại.

Giám đốc Công nghệ của O2, ông Mallik Rao, nhận định rằng nền tảng này đã không còn đáp ứng được các yêu cầu hiện tại. Các mạng 4G và 5G được phủ sóng rộng rãi ngày nay mang lại hiệu suất vượt trội cho các hoạt động phát trực tuyến, làm việc từ xa và các ứng dụng kết nối mạng tốc độ cao. Các đối thủ cạnh tranh như Vodafone và Deutsche Telekom cũng đã đưa ra quyết định tương tự về việc chấm dứt mạng 2G vào năm 2028.

Việc tắt sóng sẽ giải phóng các dải băng tần quý giá mà các nhà khai thác mạng dự định sử dụng cho những tiêu chuẩn liên lạc di động thế hệ mới. Động thái này sẽ cho phép các nhà mạng cải thiện chất lượng dịch vụ chính xác tại những khu vực mà người dân và doanh nghiệp cần sử dụng hệ thống Internet di động mỗi ngày.

Về mặt hậu quả đối với người tiêu dùng, cần nhìn lại sự kiện công nghệ kế nhiệm là 3G đã bị vô hiệu hóa vào năm 2021. Kể từ thời điểm đó, mạng 2G tiếp tục hoạt động như một hệ thống liên lạc dự phòng cơ bản, bảo đảm rằng ở những nơi điện thoại di động mất sóng tín hiệu băng thông rộng, người dùng ít nhất vẫn có thể thực hiện cuộc gọi và nhắn tin.

Theo Cơ quan Mạng lưới Liên bang Đức, ăng-ten 2G từ ít nhất một nhà điều hành hiện đang phủ sóng 99.78% diện tích lãnh thổ quốc gia. Trong khi đó, việc triển khai các ăng-ten hiện đại cũng đã đạt được những tiến bộ đáng kể, với mạng 4G bao phủ 97.79% và mạng 5G đạt 95.29% diện tích nước Đức. Những con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh cho đến cuối năm 2028.

Do đó, nguy cơ người dùng điện thoại di động rơi vào vùng lõm tín hiệu do việc tắt mạng 2G sẽ không quá cao. Đại diện O2 khẳng định rằng đối với hầu hết người tiêu dùng, sẽ không có bất kỳ sự thay đổi nào. Những ai vẫn đang sử dụng một chiếc điện thoại di động cổ lỗ sĩ từ đầu những năm 2000, vốn không tương thích với mạng 4G và 5G, cuối cùng sẽ phải chi tiền để mua sắm các thiết bị công nghệ mới hơn.

Lộ trình thực hiện và thách thức từ hệ thống kết nối

Dù chuẩn bị chia tay người dùng cá nhân, mạng 2G vẫn đóng một vai trò quan trọng trong lĩnh vực Internet vạn vật, bao gồm các máy móc và hệ thống tự động hóa. Trong những thập niên trước, 2G là lựa chọn hoàn hảo cho các thiết bị công nghiệp nhờ ưu điểm tiêu thụ điện năng thấp và khả năng truyền tín hiệu đi rất xa. Một ví dụ điển hình là các cảm biến chuyên dụng trong các trung tâm logistics, khu công nghiệp, hệ thống báo động hay máy dò khói hiện vẫn đang được kết nối thông qua nền tảng này.

Dù vậy, các giải pháp công nghệ tốt hơn đã sẵn sàng trên thị trường để thay thế. O2 coi thông báo tắt sóng như một lời nhắc nhở quan trọng gửi đến các doanh nghiệp. Bất kỳ tổ chức nào vẫn đang sử dụng mạng 2G trong các thiết bị hoặc hệ thống của mình nên bắt đầu quá trình chuyển đổi phần cứng ngay từ bây giờ. Việc hành động sớm sẽ giảm nguy cơ hỏng hóc thiết bị và tạo ra nền tảng công nghệ vững chắc cho những năm tới.

Về phía Vodafone, nhà mạng này đang triển khai quá trình ngắt kết nối theo hai giai đoạn riêng biệt, thể hiện một cách tiếp cận linh hoạt hơn so với các đối thủ. Mặc dù công ty cũng lên kế hoạch loại bỏ mạng 2G vào năm 2028 đối với người dùng điện thoại di động thông thường, một phần phổ tần 2G vẫn sẽ được duy trì hoạt động cho đến năm 2030. Phương án này sẽ tạo điều kiện cho các công ty công nghiệp tiếp tục sử dụng tiêu chuẩn không dây cũ cho một số ứng dụng đặc thù trước khi dịch vụ này chính thức kết thúc hoàn toàn.

Ông Fabrizio Rocchio, Giám đốc Công nghệ của Vodafone Đức, giải thích rằng việc tắt mạng 2G đối với người dùng phổ thông sẽ làm tăng băng thông khả dụng cho mạng LTE và 5G ở dải tần thấp. Quá trình chuyển đổi này được kỳ vọng sẽ mang lại mức tăng dung lượng khoảng 10%, tạo điều kiện tối ưu hóa tối đa trải nghiệm kết nối kỹ thuật số. Việc duy trì một dải sóng hẹp đến năm 2030 tạo ra một khoảng thời gian đệm vô cùng cần thiết, giúp khối doanh nghiệp tránh được các cú sốc về mặt hạ tầng khi phải thay mới hàng loạt thiết bị đo lường và cảm biến.

Nghịch lý vì sao Đức đi sau Việt Nam trong việc khai tử mạng 2G?

Sự kiện Đức lên kế hoạch khai tử mạng 2G vào giai đoạn 2028 và kéo dài đến 2030 tạo ra một sự so sánh vô cùng thú vị với các quốc gia khác trên thế giới. Nhiều nước đang phát triển, điển hình như Việt Nam, đã tiến hành ngắt sóng hoàn toàn mạng 2G ngay từ năm 2024. Nghịch lý về việc một nền kinh tế kỹ thuật cao như Đức lại đi sau các quốc gia đang phát triển trong việc chuyển đổi hạ tầng viễn thông thực chất bắt nguồn từ những khác biệt mang tính cấu trúc và chiến lược quy hoạch dài hạn.

Tại các quốc gia như Việt Nam, việc duy trì song song cả bốn thế hệ mạng di động (2G, 3G, 4G, 5G) tạo ra một gánh nặng tài chính khổng lồ cho các nhà mạng. Cùng với việc giấy phép băng tần 2G chính thức hết hạn, chính phủ các nước này coi việc tắt sóng 2G là đòn bẩy để ép buộc quá trình chuyển đổi số. Người dân được khuyến khích hoặc hỗ trợ chuyển sang sử dụng điện thoại thông minh, qua đó làm nền tảng phát triển chính quyền điện tử và kinh tế số.

Hạ tầng máy móc và các thiết bị Internet vạn vật đời cũ tại các quốc gia này không quá đồ sộ, do đó việc tắt sóng diễn ra thuận lợi mà không vấp phải rào cản từ khối doanh nghiệp. Các quốc gia phát triển muộn hơn có lợi thế của người đi sau, họ xây dựng hệ sinh thái kết nối máy móc thẳng lên nền tảng 4G hoặc 5G ngay từ đầu. Điều này giải thích lý do vì sao những nước này không cần phải đợi đến năm 2030 mới có thể cắt mạng 2G.

Trái ngược hoàn toàn với tình hình đó, nền công nghiệp Đức sở hữu một mức độ tự động hóa kết nối sâu rộng từ nhiều thập niên trước. Các nhà mạng Đức đã lựa chọn chiến lược tắt sóng 3G trước vào năm 2021 để giải phóng băng tần nhanh chóng cho 5G, giữ lại mạng 2G làm hạ tầng kết nối cơ sở cho toàn bộ hệ thống quốc gia (hiện Việt Nam vẫn dùng mạng 3G và dự kiến cắt vào tháng 9/2028). Nước Đức hiện có hàng chục triệu thiết bị máy móc, cảm biến viễn trắc, hệ thống theo dõi xe cộ và các trạm đo lường thời tiết hoàn toàn phụ thuộc vào kết nối 2G.

Đặc biệt, theo các quy định nghiêm ngặt của châu Âu, các hệ thống như nút gọi khẩn cấp trong thang máy hay tính năng tự động gọi cứu hộ tích hợp trên ô tô bắt buộc phải hoạt động ổn định trong mọi điều kiện. Việc thay thế một chiếc điện thoại thông minh rất dễ dàng, nhưng việc triệu hồi hàng chục nghìn chiếc ô tô hay can thiệp vào bo mạch của hàng nghìn thang máy trên toàn nước Đức để nâng cấp modem là một thách thức kỹ thuật và tài chính cực kỳ khổng lồ.

Việc tháo dỡ đột ngột kết nối 2G có thể làm tê liệt hệ thống cảnh báo của vô số tòa nhà hoặc khiến xe cộ không thể tự động phát tín hiệu cấp cứu khi xảy ra tai nạn. Chính khối di sản hạ tầng khổng lồ này đã trói chân các nhà mạng Đức, buộc họ phải duy trì kết nối 2G và kéo dài thời hạn ngắt sóng hoàn toàn đến năm 2030 để bảo đảm an toàn dân sự tuyệt đối.