Vì sao trở mình trên giường có thể gây chóng mặt dữ dội?

Chỉ một cái xoay mình nhẹ trên giường, cả căn phòng bỗng chốc quay cuồng dữ dội. Đó không chỉ là cảm giác thoáng qua, mà có thể là khởi đầu của chuỗi ngày sợ hãi, nôn mửa và mất thăng bằng, khiến nhiều người lầm tưởng mình đang đối diện với tử thần.

Giải mã “kẻ phá bĩnh” ẩn sâu trong tai

Tại Khoa Nội Thần kinh Tổng quát, Bệnh viện Nhân dân 115, câu chuyện của một nữ bệnh nhân 62 tuổi vừa nhập viện đã khắc họa rõ nỗi ám ảnh mà triệu chứng chóng mặt có thể gây ra cho cuộc sống thường nhật. Người phụ nữ tìm đến cơ sở y tế trong tình trạng kiệt sức sau ba ngày liên tiếp phải đối mặt với những cơn chóng mặt xoay tròn.

Bà kể lại trải nghiệm kinh hoàng với các bác sĩ, sự lo lắng hiện rõ trên khuôn mặt. Những cơn chóng mặt không xuất hiện ngẫu nhiên mà ập đến dữ dội, rõ rệt nhất khi bà thực hiện những động tác tưởng chừng rất đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày: trở mình trên giường, xoay đầu nhìn sang bên hoặc thay đổi tư thế cơ thể. Cảm giác trời đất quay cuồng đi kèm buồn nôn, nôn ói đã khiến việc đi lại trở nên vô cùng khó khăn, đẩy người bệnh vào trạng thái bất an cùng cực.

Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng và chỉ định các cận lâm sàng cần thiết để truy tìm nguyên nhân. Kết quả chẩn đoán cuối cùng mang lại phần nào sự nhẹ nhõm cho người bệnh và gia đình: bà mắc chứng chóng mặt kịch phát tư thế lành tính (Benign Paroxysmal Positional Vertigo – BPPV). Đồng thời, bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp – một bệnh lý đi kèm cần được kiểm soát chặt chẽ.

Sau khi xác định chính xác “kẻ thù”, phác đồ điều trị được thiết lập ngay. Người bệnh được điều trị theo chỉ định, phối hợp kiểm soát triệu chứng và, quan trọng hơn, được tư vấn phục hồi chức năng tiền đình. Sự can thiệp kịp thời, đúng hướng đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Tình trạng chóng mặt giảm dần qua từng ngày, người bệnh đi lại tốt hơn, lấy lại sự tự tin trong vận động và được xuất viện sau ba ngày điều trị.

Theo TS-BS Đinh Vinh Quang – Trưởng Khoa Nội Thần kinh Tổng quát, Bệnh viện Nhân dân 115, chóng mặt là triệu chứng rất thường gặp trong cộng đồng. Biểu hiện của nó khá đa dạng: có thể thoáng qua như một cơn gió, nhưng cũng có lúc “quật ngã” người bệnh, khiến họ mệt lả, buồn nôn và gần như mất khả năng đi lại.

Trong “mê cung” các nguyên nhân gây chóng mặt, nhiều trường hợp xuất phát từ nguyên nhân lành tính, điển hình nhất là BPPV. Về bản chất, đây là rối loạn thường gặp của tai trong – cơ quan giữ vai trò then chốt trong việc duy trì thăng bằng.

Nguyên nhân sâu xa của hội chứng này liên quan đến sự “lệch chỗ” của các tinh thể canxi (calcium carbonate) trong tai trong. Bình thường, các tinh thể này nằm cố định để giúp cơ thể cảm nhận trọng lực. Khi chúng bong ra và trôi vào các ống bán khuyên, chúng gây kích thích sai lệch tín hiệu thần kinh mỗi khi đầu thay đổi tư thế. Sự xung đột tín hiệu này đánh lừa bộ não, tạo ra ảo giác cơ thể đang xoay tròn dù thực tế vẫn đứng yên.

Vì vậy, cơn chóng mặt thường xuất hiện dữ dội nhưng diễn ra trong thời gian ngắn. Đặc điểm nhận diện là xuất hiện theo cơn, gắn liền với các động tác như xoay đầu, cúi xuống, ngẩng lên, nằm xuống hoặc trở mình trên giường.

Khi nào cần đến bệnh viện ngay?

Để tránh hoang mang, người dân cần nhận biết các dấu hiệu đặc trưng của BPPV. Điểm mấu chốt đầu tiên là cảm giác chóng mặt xoay tròn theo cơn, kéo dài chỉ vài giây đến dưới một phút – chi tiết quan trọng giúp phân biệt với các bệnh lý khác có cơn kéo dài hàng giờ hoặc nhiều ngày.

Đặc điểm thứ hai là yếu tố khởi phát theo tư thế. Cơn chóng mặt bùng lên hoặc tăng rõ khi thay đổi tư thế đầu: từ nằm sang ngồi, lăn sang bên, ngẩng đầu cao hoặc cúi đầu thấp. Đi kèm có thể là buồn nôn, nôn và mất thăng bằng thoáng qua.

Nói một cách dễ hiểu, BPPV có “quy luật”: liên quan chặt chẽ đến tư thế và diễn ra theo những cơn ngắn. Nắm được đặc điểm này giúp người bệnh bình tĩnh hơn khi triệu chứng xuất hiện.

Dù BPPV là nguyên nhân phổ biến và lành tính, TS-BS Đinh Vinh Quang cảnh báo: chóng mặt cũng có thể là “hồi chuông” báo động của những bệnh lý nguy hiểm cần được loại trừ.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu chóng mặt kèm theo các dấu hiệu thần kinh khu trú như yếu hoặc tê tay chân, nói khó, méo miệng, nhìn đôi – những biểu hiện có thể gợi ý đột quỵ não.

Ngoài ra, đau đầu dữ dội bất thường, lơ mơ, đi đứng loạng choạng kéo dài; hoặc chóng mặt kèm sốt, đau cổ, giảm thính lực rõ rệt, ù tai… cũng là những “tín hiệu đỏ” không thể chủ quan.

Mục tiêu của bác sĩ là xác định đúng nguyên nhân và không bỏ sót bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào.

Sống chung an toàn và phòng ngừa tái phát

Khi đã được chẩn đoán xác định BPPV, điều trị không đơn thuần là dùng thuốc. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể thực hiện nghiệm pháp tái định vị sỏi tai, điển hình như nghiệm pháp Epley. Đây là kỹ thuật xoay chuyển đầu bệnh nhân theo một quy trình chặt chẽ nhằm đưa tinh thể canxi trở về vị trí ban đầu, từ đó chấm dứt cơn chóng mặt từ gốc.

Tuy nhiên, theo TS-BS Đinh Vinh Quang, thuốc chỉ đóng vai trò hỗ trợ giảm triệu chứng trong giai đoạn khó chịu nhiều, giúp người bệnh bớt buồn nôn và nghỉ ngơi tốt hơn.

Bên cạnh đó, điều trị còn chú trọng phục hồi chức năng tiền đình. Các bài tập như Brandt–Daroff được hướng dẫn nhằm hỗ trợ hồi phục và giảm nguy cơ tái phát, đặc biệt ở những trường hợp triệu chứng kéo dài.

Khi cơn chóng mặt xuất hiện, người bệnh nên lập tức ngồi hoặc nằm ở vị trí an toàn, tránh lái xe hoặc leo trèo để phòng ngừa té ngã.

Trong vài ngày đầu sau đợt cấp, cần hạn chế thay đổi tư thế đột ngột; mọi cử động đứng lên, ngồi xuống nên thực hiện chậm rãi. Việc tái khám đúng hẹn rất quan trọng, nhất là khi triệu chứng tái phát nhiều lần.