Video ngắn dưới 3 phút ảnh hưởng cuộc đua tại hạ viện Nhật

Thời đại của những bài diễn văn dài dòng hàng tiếng đồng hồ đang dần nhường chỗ cho những nội dung súc tích, đánh mạnh vào thị giác và cảm xúc người xem trong tíc tắc. Sự chuyển dịch mạnh mẽ này không chỉ thay đổi cách các chính trị gia tiếp cận cử tri, mà còn vô tình mở ra một "mỏ vàng" cơ hội kinh doanh cho các công ty truyền thông và công nghệ - những người nắm giữ bí quyết thu hút sự chú ý mà các văn phòng tranh cử truyền thống thường thiếu hụt.

Cuộc đua giành giật "ba giây vàng" và sự lên ngôi của các nhà tư vấn số

Thực tế cho thấy, thói quen tiêu thụ thông tin của cử tri Nhật Bản đang thay đổi chóng mặt. Theo số liệu thống kê về mức độ sử dụng toàn cầu năm 2025 từ Sensor Tower, các video ngắn đang chiếm lĩnh thời gian của người dùng một cách áp đảo: 53% trên TikTok, 46% trên Instagram và 26% trên YouTube. Thậm chí ngay cả trên nền tảng X (trước đây là Twitter), vốn nổi tiếng với văn bản và hình ảnh tĩnh, video ngắn cũng đã chiếm tới 11% thời lượng xem. Nhận thấy xu hướng không thể đảo ngược này, các công ty công nghệ đã nhanh chóng nhảy vào cuộc để cung cấp "vũ khí" cho các chính trị gia.

Điển hình như nhà phát triển web Harefull đã xây dựng hẳn một website chuyên biệt dành cho các ứng viên đang tìm kiếm cơ hội đắc cử hoặc tái đắc cử. Tại đây, họ cung cấp miễn phí một cuốn cẩm nang chiến lược video ngắn dành riêng cho giới chính trị. Sức hút của tài liệu này lớn đến mức tốc độ tải xuống đã tăng gấp ba lần trong thời gian gần đây.

Tài liệu dài 27 trang này không chỉ giải thích sự khác biệt giữa các nền tảng như YouTube hay Instagram, mà còn hướng dẫn chi tiết những kỹ năng cơ bản nhất, từ cách quay phim đến cách điều chỉnh giọng nói sao cho phù hợp với định dạng ngắn. Một trong những lời khuyên quan trọng nhất mà Harefull nhấn mạnh là quy tắc "ba giây đầu tiên". Theo đó, khoảng 20% đến 30% người xem sẽ thoát ra ngay lập tức nếu nội dung không đủ hấp dẫn trong ba giây đầu. Do đó, các chính trị gia được khuyên phải duy trì một nhịp độ nhanh, dứt khoát và đi thẳng vào vấn đề.

Không chịu thua kém, Ichini - công ty vận hành trang web thông tin bầu cử Senkyo Dot Com - cũng vừa tung ra một công cụ tạo video đơn giản hóa dành cho các chính trị gia vào tuần trước. Công cụ này cho phép người dùng tải video lên và áp dụng các mẫu có sẵn để chèn phụ đề cùng các hiệu ứng bổ sung một cách nhanh chóng.

Chỉ trong tuần đầu tiên ra mắt, dịch vụ đã thu hút hàng chục người dùng. Ông Tsukasa Sato, giám đốc điều hành của Ichini, nhận định rằng số lượng lượt xem video đang tăng lên qua mỗi kỳ bầu cử, buộc các đảng phái và ứng viên phải thay đổi cách trình bày thông tin để bắt kịp sự thay đổi của cử tri.

Sự bùng nổ của video ngắn trong chính trường Nhật Bản bắt đầu được chú ý từ cuộc bầu cử Thống đốc Tokyo vào tháng 7 năm 2024. Khi đó, ông Shinji Ishimaru, cựu thị trưởng thành phố Akitakata thuộc tỉnh Hiroshima, đã sử dụng rất hiệu quả định dạng này để thu hút sự chú ý của cử tri trẻ. Xu hướng này tiếp tục lan rộng trong các cuộc bầu cử sau đó, gồm cả cuộc bầu cử Thượng viện vào tháng 7.2025.

Dữ liệu từ Senkyo Dot Com cho thấy, trong cuộc bầu cử Thượng viện này, các video có thời lượng từ ba phút trở xuống đã chiếm tới 65% tổng số lượt xem của tất cả các video do ứng viên hoặc đảng phái phát hành. Điều này chứng tỏ video ngắn không còn là một lựa chọn phụ, mà đã trở thành phương tiện truyền thông chủ lực.

Lằn ranh pháp lý mong manh và cạm bẫy từ thuật toán

Tuy nhiên, sự tiện lợi và hiệu quả của việc thuê ngoài sản xuất video cũng đi kèm với những rủi ro pháp lý phức tạp. Luật bầu cử Nhật Bản có những quy định rất khắt khe nhằm ngăn chặn việc các cuộc bầu cử biến thành cuộc đua về tài chính. Theo đó, luật cấm các chiến dịch trả tiền cho các công việc được thực hiện thay mặt họ, ngoại trừ một số nhiệm vụ cụ thể và các công việc mang tính chất "cơ học" thủ công như dán áp phích. Mục đích là để đảm bảo sự công bằng, tránh việc ứng viên giàu có dùng tiền để mua lợi thế quá lớn.

Khi Nhật Bản dỡ bỏ lệnh cấm vận động tranh cử trực tuyến vào năm 2013, Bộ Nội vụ và Truyền thông đã ban hành hướng dẫn nói rằng nếu một doanh nghiệp thực hiện vận động tranh cử một cách độc lập và dựa trên sự quyết định của riêng họ, thì việc trả tiền cho công việc đó có thể bị coi là bất hợp pháp.

Điều này tạo ra một vùng xám khó xác định đối với việc sản xuất video. Việc biên tập, chỉnh sửa video đòi hỏi nhiều quyết định chi tiết về mặt nội dung và hình ảnh, nên rất khó để phân định rạch ròi liệu đó là công việc "cơ học" thuần túy hay là công việc mang tính chiến lược độc lập.

Vụ việc gây tranh cãi trong cuộc bầu cử Thống đốc tỉnh Hyogo vào tháng 11 năm 2024 là một ví dụ điển hình cho sự mơ hồ này. Người đứng đầu một công ty quan hệ công chúng, được Thống đốc Motohiko Saito thuê để sản xuất áp phích, đã viết trên mạng rằng công ty của bà được giao phó "toàn bộ công việc quảng bá" cho chiến dịch. Tuyên bố này đã dẫn đến các cáo buộc thanh toán bất hợp pháp đối với cả người đứng đầu công ty và ông Saito.

Mặc dù các công tố viên cuối cùng đã quyết định không truy tố do thiếu bằng chứng, nhưng vụ việc đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự nhập nhằng trong các hợp đồng truyền thông bầu cử. Để tự bảo vệ mình, các công ty sản xuất video tại Tokyo hiện nay thường khẳng định rằng họ chỉ làm video một cách máy móc dựa trên tài liệu và hướng dẫn nhận được, nhằm tránh bị coi là tham gia vào việc hoạch định chiến dịch.

Bên cạnh vấn đề pháp lý, cử tri cũng đang phải đối mặt với những thách thức từ chính môi trường mạng. Các thuật toán của mạng xã hội thường có xu hướng ưu tiên hiển thị những nội dung khiêu khích, gây tranh cãi để thu hút nhiều lượt xem hơn. Giáo sư Eijiro Mizutani, chuyên gia về luật hiến pháp và luật truyền thông tại Đại học Keio, cảnh báo rằng hệ thống này đang khiến các ý kiến cực đoan trở nên nổi bật hơn mức bình thường.

Nguy hiểm hơn, nhiều video được ghi lại, chỉnh sửa và đăng tải bởi các bên thứ ba chứ không phải chính ứng viên, làm gia tăng nguy cơ thao túng thông tin ác ý, đặc biệt là với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh đó, ông Mizutani khuyên cử tri cần giữ một khoảng cách thích hợp với hệ sinh thái thông tin chỉ tập trung vào sự chú ý, và cần dành thời gian để suy ngẫm kỹ càng trước khi đưa ra quyết định tại hòm phiếu.