Việc làm 2026: Doanh nghiệp không thiếu chỗ, vì sao nhiều sinh viên vẫn khó tìm việc?

Mùa tuyển dụng sau tốt nghiệp đang diễn ra sôi động tại nhiều địa phương khi doanh nghiệp liên tục công bố nhu cầu tuyển dụng ở nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, bức tranh thị trường lao động lại cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: doanh nghiệp vẫn cần người nhưng không ít sinh viên ra trường lại gặp khó khăn trong hành trình tìm việc.

Việc làm nhiều nhưng không phải ai cũng nắm bắt được cơ hội

Phạm Anh Phương, sinh viên năm cuối ngành Tài chính - Ngân hàng, là một trong nhiều bạn trẻ đang trải qua cảm giác đó. Trong khoảng hai tháng, cô đã gửi 15 hồ sơ nhưng chỉ nhận được rất ít phản hồi từ nhà tuyển dụng. Nhiều vị trí yêu cầu ứng viên có từ 6 tháng đến một năm kinh nghiệm làm việc, trong khi sinh viên mới tốt nghiệp chủ yếu chỉ có thời gian thực tập ngắn.

Không chỉ riêng Phương, nhiều sinh viên tham gia các ngày hội việc làm cũng rơi vào tình trạng hồ sơ bị loại ngay từ vòng đầu hoặc không nhận được phản hồi sau phỏng vấn. Điều này khiến không ít người cho rằng cơ hội việc làm đang khan hiếm.

Một ví dụ khác là Hoàng Minh Thy, vừa tốt nghiệp ngành Thương mại & Kinh doanh quốc tế. Ngay từ năm thứ ba đại học, Thy đã chủ động xin thực tập không lương tại một doanh nghiệp xuất nhập khẩu, sau đó tiếp tục làm bán thời gian. Khi tốt nghiệp, cô được giữ lại làm nhân viên chính thức.

Theo cô, việc đi làm sớm giúp bản thân hiểu rõ môi trường doanh nghiệp, nhận ra những kỹ năng còn thiếu để bổ sung trước khi tốt nghiệp. Nhờ đó, quá trình tìm việc diễn ra thuận lợi hơn rất nhiều.

Hai câu chuyện trái ngược cho thấy yếu tố tạo nên khác biệt không nằm ở việc thị trường có nhiều hay ít việc làm, mà ở mức độ chuẩn bị của mỗi sinh viên trước khi bước vào thị trường lao động.

Theo số liệu của cơ quan thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên vẫn cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Điều này phản ánh người trẻ vẫn là nhóm chịu nhiều áp lực nhất khi gia nhập thị trường lao động, dù nền kinh tế đang trên đà phục hồi.

Doanh nghiệp cần người làm được việc hơn là bảng điểm đẹp

Quan sát tại các gian tuyển dụng cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng của ứng viên và yêu cầu của doanh nghiệp vẫn còn khá lớn.

Bà Lê Thị Thủy Tiên, Trưởng phòng Hành chánh - Nhân sự Công ty CP Takahiro, cho biết doanh nghiệp sẵn sàng tuyển sinh viên mới tốt nghiệp nhưng ứng viên phải đáp ứng được những yêu cầu cơ bản như viết email công việc rõ ràng, biết báo cáo tiến độ, có khả năng làm việc nhóm và tuân thủ kỷ luật lao động.

Theo bà Tiên, doanh nghiệp không yêu cầu ứng viên phải hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng cần có khả năng nhanh chóng bắt nhịp với công việc. Trong nhiều buổi phỏng vấn, không ít sinh viên trả lời lan man, chưa thể hiện được những trải nghiệm hay kết quả cụ thể trong quá trình học tập và thực hành.

Ba hạn chế phổ biến của nhiều sinh viên hiện nay là thiếu trải nghiệm thực tế, kỹ năng giao tiếp trong môi trường công việc còn yếu và chưa hiểu cách vận hành của doanh nghiệp. Có những ứng viên sở hữu bảng điểm rất cao nhưng lại lúng túng khi trình bày ý tưởng hoặc phối hợp với đồng nghiệp.

Trong khi đó, doanh nghiệp ngày càng ưu tiên những người có thể nhanh chóng hòa nhập, đảm nhận công việc và thích ứng với môi trường làm việc thay vì phải đào tạo lại từ đầu.

Ông Vũ Trọng Bình, nguyên Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cho rằng nhiều sinh viên vẫn giữ tâm lý chờ đến khi tốt nghiệp mới bắt đầu tìm việc. Trong khi đó, thị trường lao động hiện nay tuyển dụng dựa nhiều vào năng lực và trải nghiệm thực tế hơn là chỉ nhìn vào tấm bằng đại học.

Theo ông Bình, nếu sinh viên không tham gia thực tập, dự án hoặc các hoạt động nghề nghiệp từ sớm thì sẽ rất khó cạnh tranh khi ra trường. Bên cạnh đó, một bộ phận lao động trẻ vẫn còn tâm lý "kén việc", kỳ vọng mức lương và môi trường làm việc hấp dẫn ngay từ vị trí đầu tiên dù chưa tích lũy đủ kinh nghiệm.

Chính điều này tạo nên nghịch lý khi doanh nghiệp khó tuyển được người phù hợp, còn người lao động lại gặp nhiều trở ngại trong việc tìm được công việc như mong muốn.

Đào tạo gắn doanh nghiệp giúp người học tăng lợi thế việc làm

Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng đang thúc đẩy nhiều cơ sở giáo dục đổi mới chương trình theo hướng tăng thực hành, mở rộng hợp tác với doanh nghiệp và tiếp cận chuẩn quốc tế để nâng cao khả năng thích ứng của người học.

Tại Đà Nẵng, nhiều trường đã triển khai các chương trình hợp tác quốc tế nhằm tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận môi trường làm việc thực tế ngay trong quá trình học.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Hương, Phó Trưởng phòng Quản lý đào tạo của trường Cao đẳng Lương thực – Thực phẩm, nhiều chương trình thực tập quốc tế đang được triển khai với hình thức linh hoạt. Sinh viên học tập trong nước một thời gian trước khi sang doanh nghiệp nước ngoài thực tập thực tế. Ngoài ra, các chương trình trải nghiệm ngắn hạn cũng giúp người học tiếp cận môi trường quốc tế từ sớm.

Đáng chú ý, ngành công nghệ thực phẩm của trường đã được phía Đức công nhận về chương trình đào tạo và điều kiện thực hành. Nhờ đó, nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp có cơ hội làm việc và sinh sống tại Đức. Mỗi năm, gần 100 sinh viên được tạo điều kiện sang Nhật Bản thực tập hưởng lương, vừa nâng cao tay nghề, vừa tích lũy kinh nghiệm và phát triển ngoại ngữ để mở rộng cơ hội nghề nghiệp sau này.

Theo TS. Võ Hồng Sơn, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại (Đà Nẵng), nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực thương mại, du lịch và dịch vụ tại Đà Nẵng cũng như khu vực miền Trung - Tây Nguyên vẫn rất lớn. Tuy nhiên, nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp vẫn phải đào tạo lại khi vào doanh nghiệp.

Để khắc phục tình trạng này, nhà trường đã điều chỉnh chương trình theo hướng linh hoạt hơn, có sự tham gia của doanh nghiệp trong xây dựng chuẩn đầu ra và nội dung đào tạo. Các kỹ năng nghề, ngoại ngữ và tác phong làm việc được tích hợp ngay trong quá trình học. Đồng thời, trường mở thêm các ngành mới như thương mại điện tử, marketing số và logistics, tăng thời lượng thực hành, giảm nội dung lý thuyết nhằm giúp người học thích ứng tốt hơn với nhu cầu tuyển dụng.

Theo ThS Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Tuyển sinh - Truyền thông và Quan hệ doanh nghiệp, Trường Đại học Tài chính - Marketing, nhiều trường đại học hiện cũng đang chuyển từ mô hình truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực toàn diện cho người học. Tuy nhiên, quá trình này cần thêm thời gian và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với doanh nghiệp.

Bà Phụng cho rằng việc kết nối doanh nghiệp cần được tăng cường, đặc biệt trong các hoạt động thực hành và thực tập nghề nghiệp. Thực tế vẫn còn những chương trình đào tạo nặng lý thuyết trong khi thị trường lao động ngày càng đòi hỏi khả năng thích nghi, làm việc đa nhiệm và ứng dụng công nghệ.

Theo bà, các mô hình như học kỳ thực tập kéo dài hoặc đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp đang mang lại hiệu quả tích cực. Sinh viên tham gia các chương trình này thường có nhiều lợi thế hơn khi bước vào thị trường lao động.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng thay đổi nhanh chóng. Doanh nghiệp không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn đánh giá cao khả năng học hỏi liên tục và thích ứng với sự thay đổi.

TS. Huỳnh Anh Bình, Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp TP.HCM, nhận định sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng. Doanh nghiệp ngày càng ưu tiên những năng lực khó bị thay thế như khả năng học nhanh, thích nghi với công nghệ mới, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và giao tiếp trong môi trường số.

Theo ông Bình, người trẻ cũng cần biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ công việc thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ. Quan trọng hơn cả vẫn là thái độ chủ động, tính kỷ luật và tinh thần học hỏi liên tục để duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường lao động.

Các chuyên gia đều cho rằng vấn đề cốt lõi hiện nay không phải thị trường thiếu việc làm mà là nhiều sinh viên chưa có chiến lược chuẩn bị từ sớm. Thay vì đợi đến năm cuối mới bắt đầu tìm cơ hội, người học cần tích lũy kinh nghiệm từ năm thứ hai hoặc thứ ba thông qua thực tập, làm thêm và tham gia các dự án thực tế.

Song song với đó, nhà trường tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo, còn doanh nghiệp mở rộng cơ hội trải nghiệm sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng, giúp người trẻ tự tin bước vào thị trường lao động đang thay đổi từng ngày.