Việt Nam có thể trở thành cường quốc UAV?
Từ đơn hàng xuất 5.000 UAV cho đối tác Hàn Quốc, nhà máy sản xuất tại Mỹ; đến tham vọng đưa trí tuệ nhân tạo vào “bộ não” thiết bị bay. Một số doanh nghiệp Việt Nam đang cho thấy khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị UAV toàn cầu.
UAV có thể là ngành công nghệ cao đầu tiên Việt Nam cạnh tranh tầm thế giới?
Tại một hội thảo trong khuôn khổ sự kiện iTECH Expo diễn ra tại TP.HCM đầu tháng 10 vừa qua, TS. Lương Việt Quốc - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Realtime Robotics (RtR) - đưa ra một luận điểm đáng chú ý: “Việt Nam trở thành cường quốc UAV không chỉ là mục tiêu, mà là lựa chọn duy nhất”.
Trong bài trình bày, TS. Quốc nhấn mạnh đặc tính lưỡng dụng của UAV, đồng thời nhận định đây có thể là ngành công nghệ cao đầu tiên mà Việt Nam có khả năng cạnh tranh ở tầm thế giới. Theo ông, cơ sở cho triển vọng này nằm ở khả năng phát minh, thiết kế, chế tạo và xuất khẩu sản phẩm. RtR là ví dụ được ông đưa ra khi cho biết doanh nghiệp đã phát minh, thiết kế, chế tạo và xuất khẩu UAV sang Hoa Kỳ.
Một dấu mốc được TS. Quốc đề cập là diễn biến tại thị trường Mỹ. Theo nội dung trình bày của ông, ngày 22/6/2026, Bộ Chiến tranh Mỹ chấp thuận cho dòng Hera sản xuất tại Việt Nam được nhập khẩu vào nước này, trở thành ngoại lệ đầu tiên tại châu Á. Ông xem đây là dấu mốc thể hiện năng lực công nghệ UAV Việt Nam, trong đó có khả năng đáp ứng các yêu cầu an toàn của thị trường Mỹ.
Từ luận điểm của TS. Quốc, có thể thấy tham vọng phát triển UAV không dừng ở việc tạo ra sản phẩm phục vụ nhu cầu trong nước, mà còn hướng tới khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, một sản phẩm được chấp nhận tại thị trường nước ngoài chưa đủ để khẳng định cả ngành đã đạt vị thế cường quốc. Đây mới là một trong những cơ sở để đặt vấn đề về năng lực công nghệ, sản xuất và khả năng phát triển thị trường của doanh nghiệp UAV Việt Nam.
Từ đơn hàng 5.000 UAV đến nhà máy ở Mỹ: Doanh nghiệp Việt đã đi xa hơn khâu lắp ráp?
Không chỉ riêng RtR, trường hợp CT UAV cũng cho thấy một con đường thương mại hóa tương đối rõ nét: Bên cạnh việc đưa sản phẩm vào thị trường nước ngoài, CT UAV còn mở rộng hợp tác phát triển ứng dụng, sau đó tiến tới hiện diện sản xuất tại thị trường lớn như Mỹ.
Tháng 8/2025, CT UAV ký thỏa thuận cung ứng 5.000 UAV theo hình thức OEM cho đối tác Hàn Quốc Airbility. Đây là dòng UAV vận tải hạng nặng, tải trọng từ 60-300 kg, với tỉ lệ nội địa hóa được doanh nghiệp công bố lên tới 85%. Theo thông tin CT Group công bố, đối tác Hàn Quốc lựa chọn CT UAV nhờ năng lực sản xuất, hệ thống phòng thí nghiệm và khả năng nghiên cứu, phát triển (R&D), giúp chuyển các thiết kế thành sản phẩm trong thời gian ngắn.
Tháng 4/2026, CT Group tiếp tục ký thỏa thuận hợp tác với hai đối tác Nhật Bản là Fox 6 và V Next, hướng tới phát triển các ứng dụng UAV trong phòng cháy chữa cháy, ứng phó thiên tai và nông nghiệp. Cách tiếp cận này mở rộng phạm vi ứng dụng của UAV từ vận chuyển, quan sát đến các dịch vụ chuyên biệt.
Một ví dụ trong nước là tuyến bay thương mại thường xuyên vượt biển từ Cần Giờ đến Vũng Tàu, được triển khai từ tháng 2/2026 với sự phối hợp của GASCO-LAE, Vietnam Post và CT UAV. Tuyến bay dài hơn 12 km, UAV vận chuyển kiện hàng 2 kg trong khoảng 15 phút. Đây là một hoạt động logistics cụ thể cho thấy UAV có thể được đưa vào khai thác thực tế, thay vì chỉ được trình diễn về khả năng kỹ thuật.
Dấu mốc tiếp theo là nhà máy liên doanh lắp ráp UAV giữa CT UAV và TJ Aerospace tại Garden Grove, bang California, Mỹ, khánh thành ngày 21/9/2026. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, khi vận hành đầy đủ, nhà máy đặt mục tiêu đưa ra thị trường hơn 100 UAV mỗi ngày, từ drone đến phương tiện bay điện cất, hạ cánh thẳng đứng (eVTOL). CT UAV đóng góp công nghệ, máy móc, thiết bị, ngân sách và đảm nhiệm phát triển sản phẩm; đối tác Mỹ tham gia bằng mặt bằng, nguồn lực sản xuất và kinh nghiệm trong lĩnh vực cơ khí chính xác hàng không.
Không chỉ có phần cứng, cuộc đua UAV còn nằm ở “bộ não” AI
Trong cuộc trao đổi đăng trên trang Chúng ta của Tập đoàn FPT, ông Vũ Anh Tú - Giám đốc điều hành FPT UAV - nhấn mạnh khả năng tích hợp phần mềm, trí tuệ nhân tạo (AI) vào thiết bị bay. Ông Tú cho biết trọng tâm là đưa “bộ não AI” vào nền tảng phần cứng UAV, không đi theo hướng tự phát triển mọi thành phần từ đầu mà kết hợp thế mạnh AI, phần mềm của FPT với kinh nghiệm về phần cứng của đối tác quốc tế.
Tháng 8/2026, FPT và NARMA - một doanh nghiệp công nghệ Hàn Quốc - ký hợp tác nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa AF100, mẫu UAV điện hai rotor nghiêng. Thiết kế này cho phép thiết bị cất, hạ cánh thẳng đứng không cần đường băng, sau đó chuyển sang chế độ bay hành trình. Trong hợp tác, NARMA đảm nhiệm nền tảng phần cứng eVTOL, còn FPT tham gia tích hợp AI nhúng, phát triển phần mềm bay tự hành và công nghệ phát hiện, tránh chướng ngại vật (DAA).
Trong giai đoạn đầu, hai bên tập trung hoàn thiện máy tính nhiệm vụ (Mission Computer) tích hợp AI, trong đó có khả năng xử lý dữ liệu cảm biến, nhận diện vật cản và tính toán lộ trình bay. Về dài hạn, hai bên dự kiến khảo sát, đánh giá và từng bước chuyển giao quy trình sản xuất, lắp ráp một số linh kiện phần cứng cho các dòng drone của NARMA tại Việt Nam.
Cách hợp tác này cho thấy doanh nghiệp Việt có thể tham gia vào những công đoạn công nghệ có giá trị cao thông qua đồng thiết kế, tích hợp và phát triển sản phẩm cùng đối tác quốc tế, chẳng hạn phần mềm điều khiển, AI và hệ thống tự hành.
Theo ông Vũ Anh Tú, doanh nghiệp Việt cần phát triển ba nhóm năng lực cốt lõi để tham gia chuỗi cung ứng UAV: Một là cơ khí chính xác và vật liệu mới; hai là phần mềm và tích hợp AI; ba là khả năng tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế cùng tư duy hợp tác mở.
Muốn thành cường quốc UAV, phải thay đổi cách kết nối “3 nhà”
Trong bài trình bày tại iTECH Expo, TS. Lương Việt Quốc đề xuất thay đổi cách tổ chức mô hình kết nối “3 nhà” trong phát triển UAV. Theo mô hình ông đưa ra, doanh nghiệp giữ vai trò chủ động hơn trong nghiên cứu ứng dụng, phát minh và phát triển sản phẩm. Trường, viện tập trung đào tạo nhân lực, nghiên cứu cơ bản, hợp tác chuyên sâu và hình thành các doanh nghiệp spin-off (doanh nghiệp tách ra từ hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ). Nhà nước chuyển trọng tâm sang kiến tạo thể chế, đặt hàng những bài toán lớn và tài trợ cho quá trình phát triển.
Đây cũng là vấn đề được ông Vũ Anh Tú đề cập khi nói về Liên minh Kinh tế Tầm thấp Việt Nam (LAEP) mà FPT tham gia xây dựng. Theo ông, các doanh nghiệp UAV trong nước trước đây thường hoạt động độc lập, mỗi đơn vị có sản phẩm hoặc thị trường riêng nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ năng lực cung ứng toàn bộ chuỗi giá trị. LAEP hướng tới kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để cùng giải quyết các bài toán về UAV và kinh tế tầm thấp.
Đề xuất của TS. Quốc đặt ra yêu cầu phối hợp rõ hơn giữa Nhà nước, trường viện và doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp cần chủ động hơn ở khâu phát triển sản phẩm, còn trường viện và Nhà nước đảm nhận những vai trò tương ứng về nghiên cứu, đào tạo, thể chế và nguồn lực. Đây là một trong những điều kiện được ông nhấn mạnh để phát triển ngành UAV trong nước.
Cường quốc UAV có phải đích đến cuối cùng?
Câu hỏi đặt ra là: nếu Việt Nam có thể sản xuất UAV đủ sức cạnh tranh quốc tế, liệu đó đã là đích đến của ngành UAV Việt Nam hay chưa?
TS. Lương Việt Quốc đặt vấn đề phát triển UAV trong mối liên hệ với hệ sinh thái kinh tế tầm thấp. Theo cách tiếp cận này, UAV không chỉ là sản phẩm công nghệ để xuất khẩu, mà còn là phương tiện phục vụ nhiều hoạt động kinh tế và dịch vụ khác nhau.
Tại Diễn đàn Kinh tế Tầm thấp Quốc tế 2025, tiềm năng thị trường kinh tế tầm thấp tại Việt Nam được dự báo đạt khoảng 10 tỉ USD vào năm 2035, và có thể tạo ra khoảng 1 triệu việc làm, đặc biệt là cho đối tượng lao động trẻ. Những lĩnh vực như logistics, nông nghiệp, cứu hộ, y tế, phòng cháy chữa cháy, giám sát hạ tầng hay năng lượng đều có thể trở thành thị trường ứng dụng trong nền kinh tế tầm thấp.
Từ đó có thể thấy, năng lực sản xuất UAV và khả năng phát triển một hệ sinh thái kinh tế tầm thấp là hai vấn đề có liên quan nhưng không đồng nhất. Một quốc gia có thể sản xuất UAV tốt, nhưng để hình thành thị trường dịch vụ và hoạt động kinh tế xoay quanh thiết bị bay, còn cần nhiều điều kiện khác như nhu cầu ứng dụng, khả năng thương mại hóa và cơ chế quản lý hoạt động bay an toàn.
Các bước đi của CT UAV và FPT UAV cho thấy một số mắt xích đang dần hình thành: Sản xuất và xuất khẩu, hợp tác phát triển công nghệ, tích hợp AI, kết nối chuỗi cung ứng và thử nghiệm ứng dụng thực tế. Nhưng để những mô hình này trở thành năng lực chung của ngành, việc kết nối “3 nhà” có lẽ vẫn chưa đủ. Bởi khoảng trống trong hành trình đi đến mục tiêu “cường quốc UAV” cũng đang lộ rõ: Các doanh nghiệp UAV Việt Nam đẩy mạnh hợp tác với nước ngoài, nhưng còn ít thấy sự hợp tác, liên kết với nhau.