Vũ khí bộ binh hạng nhẹ của lực lượng Houthi thân Iran

Trong khi các thế hệ tên lửa đạn đạo xuyên bầu khí quyển, máy bay không người lái tàng hình hay phi đội xuồng tự sát trên biển luôn chiếm trọn các trang nhất của truyền thông quốc tế, nền tảng thực sự duy trì sức chiến đấu bền bỉ của phong trào Houthi (Ansar Allah) lại nằm ở những cấu phần ít hào nhoáng hơn. Đó là một kho tàng khổng lồ vũ khí bộ binh hạng nhẹ chảy tràn qua các tuyến đường buôn lậu trên đại dương, kết hợp cùng những tổ hợp phòng không chắp vá mang đậm tính sáng tạo dã chiến.

Nếu các loại vũ khí chiến lược dùng để răn đe thế giới, thì súng đạn quy ước và tên lửa phòng không tự chế chính là tấm khiên sinh tử giúp Houthi duy trì quyền kiểm soát thực địa và sống sót trước sức mạnh không lực áp đảo của các cường quốc phương Tây. Trong bài này, chúng ta sẽ giải phẫu dòng chảy vũ khí quy ước, chiến thuật phòng thủ không phận phi đối xứng và đúc kết lại sức sống dai dẳng đáng kinh ngạc của một lực lượng dân quân phi quốc gia trong kỷ nguyên chiến tranh hiện đại.

Dòng chảy vũ khí qua các mạn thuyền buôn lậu

Bất kỳ một phong trào nổi dậy nào muốn duy trì quyền kiểm soát lãnh thổ và tiến hành các chiến dịch bộ binh quy mô lớn đều cần đến một nguồn cung cấp đạn dược không giới hạn. Đối với lực lượng Houthi, việc trang bị cho một đạo quân dân quân lên tới hàng trăm ngàn người không thể chỉ trông chờ vào việc tịch thu vũ khí từ kho tàng cũ của quân đội chính phủ Yemen. Báo cáo của The Century Foundation đã chỉ ra một thực tế rùng mình: khu vực Vịnh Aden và Biển Ả Rập từ lâu đã trở thành một đại lộ buôn lậu vũ khí tấp nập, nơi hàng triệu khẩu súng trường tấn công, súng bắn tỉa hạng nặng, súng chống tăng (RPG) và đạn pháo được vận chuyển một cách có hệ thống.

Xương sống của mạng lưới tiếp tế này là những chiếc thuyền dhow (thuyền buồm nhỏ bằng gỗ truyền thống). Vốn được sử dụng hàng thế kỷ qua cho việc giao thương hàng hóa thông thường và đánh bắt cá giữa vùng Sừng châu Phi, bán đảo Ả Rập và Nam Á, các con thuyền dhow sở hữu diện tích phản xạ radar rất nhỏ và dễ dàng hòa lẫn vào hàng ngàn phương tiện dân sự khác trên biển. Những kẻ buôn lậu thiết lập một tuyến đường cung ứng phức tạp, bắt đầu từ các cảng trung chuyển không chính thức tại Iran, vượt qua Biển Ả Rập, đôi khi ghé qua bờ biển Somalia để xé nhỏ lô hàng, trước khi lợi dụng đêm tối để cập bến tại các bờ biển gồ ghề phía tây Yemen.

Quy mô của dòng chảy vũ khí này lớn đến mức các lực lượng hải quân quốc tế, dù được trang bị các công nghệ trinh sát hàng hải tối tân nhất, cũng chỉ có thể đánh chặn được một phần rất nhỏ. Các số liệu thống kê từ Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ và Lực lượng Đặc nhiệm Hàng hải Hỗn hợp (CMF) từ năm 2015 đến nay cho thấy những con số choáng ngợp. Điển hình như các đợt vây ráp trên biển có thể thu giữ cùng lúc hàng ngàn khẩu súng trường tấn công AK-47 biến thể mới, hàng trăm ống phóng tên lửa chống tăng dẫn đường (ATGM) tiên tiến như Dehlavieh (bản sao của dòng Kornet khét tiếng), và hàng tấn thuốc nổ. Lượng vũ khí thu giữ được chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Phần lớn lô hàng lọt lưới đã trực tiếp nuôi dưỡng cỗ máy chiến tranh trên bộ của Houthi, cho phép họ tiến hành các chiến dịch vây hãm kéo dài tại các thành trì trọng yếu như Marib hay Taiz, đồng thời đảm bảo an ninh tuyệt đối cho các bãi phóng tên lửa chiến lược nằm sâu trong các hẻm núi.

Giải pháp chắp vá mạng lưới radar cảnh giới

Một trong những bài toán hóc búa nhất mà lực lượng Houthi phải đối mặt ngay từ những ngày đầu xung đột là sự bất đối xứng tuyệt đối về sức mạnh không quân. Liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu, và sau này là các chiến dịch không kích của Mỹ - Anh, sở hữu những phi đội tiêm kích thế hệ 4+ và 5 hoàn toàn làm chủ bầu trời. Không thể tiếp cận các hệ thống phòng không hiện đại cấp chiến lược như S-300 hay Patriot do lệnh cấm vận vũ khí, Houthi đã phô diễn một tư duy kỹ thuật quân sự dã chiến: thiết kế ngược và "lai ghép" các loại vũ khí cũ để tạo ra những tổ hợp phòng không chắp vá (thường được giới chuyên gia quân sự gọi vui là các hệ thống "FrankenSAM").

Giải pháp đầu tiên của họ là tháo dỡ kho tên lửa không đối không (AAM) từ các phi đội tiêm kích MiG-29 và Su-27 thời Liên Xô của không quân Yemen cũ, vốn đã nằm đắp chiếu do các sân bay bị phá hủy. Các kỹ sư Houthi đã lấy những quả tên lửa R-27T (dẫn đường bằng hồng ngoại) và R-73, gắn chúng lên các thanh ray phóng (APU-470) được hàn trực tiếp vào thùng sau của các xe bán tải dân sự (technicals). Bằng cách hoán cải một vũ khí phóng từ trên không thành tên lửa đất đối không (SAM), họ tạo ra một hệ thống phòng không di động khó lường.

Sự nguy hiểm của hệ thống này nằm ở cách nó rà tìm mục tiêu. Nhận thức được rằng việc bật các radar cảnh giới truyền thống sẽ lập tức thu hút tên lửa chống bức xạ (như AGM-88 HARM) của đối phương, Houthi đã tích hợp các hệ thống camera quang điện tử và ảnh nhiệt (EO/IR) thương mại siêu nhạy - loại thường dùng cho thiết bị khảo sát dân sự hoặc an ninh - để "nhìn" mục tiêu trong im lặng vô tuyến. Khi một chiếc máy bay không người lái tối tân như MQ-9 Reaper hoặc một trực thăng chiến đấu bay vào tầm ngắm, cảm biến hồng ngoại của quả tên lửa R-27T sẽ được kích hoạt tĩnh, tự động khóa nguồn nhiệt từ động cơ đối phương rồi mới phóng đi.

Mạng lưới phòng không lai ghép này không đủ sức bắn hạ các tiêm kích bay ở trần bay cao (high-altitude), nhưng nó tạo ra những vùng cấm bay (no-go zones) chết chóc đối với các phương tiện bay thấp. Thực tế chiến trường đã chứng minh giải pháp chắp vá này đã bắn hạ thành công hàng chục máy bay không người lái trị giá hàng chục triệu USD của Mỹ và đồng minh, buộc các phi đội ném bom phải duy trì độ cao lớn, qua đó làm giảm đáng kể độ chính xác của các đòn không kích nhằm vào cơ sở ngầm của nhóm.

Sự bền bỉ của một lực lượng dân quân phi quốc gia

Toàn bộ hệ sinh thái vũ khí từ thô sơ đến phức tạp, từ những chiếc thuyền buôn lậu súng đạn đẫm mùi nước biển cho đến các bãi phóng tên lửa đạn đạo tinh vi, đã vẽ nên bức tranh toàn cảnh về sự tiến hóa của phong trào Houthi.

Báo cáo của The Century Foundation đã khẳng định một thực tế địa chính trị mới: Houthi không còn là một nhóm phiến quân bộ lạc cục bộ, mà đã trở thành một nguyên mẫu (prototype) hoàn hảo cho thế hệ các lực lượng vũ trang phi quốc gia trong thế kỷ 21. Sự bền bỉ của họ là minh chứng cho sự thất bại của các phương thức bao vây, cấm vận truyền thống khi đối mặt với sự ma mãnh của mạng lưới buôn lậu toàn cầu hóa.

Sức sống dai dẳng của Houthi bắt nguồn từ khả năng thích ứng kỹ thuật. Bằng cách kết hợp giữa các linh kiện dân dụng thương mại (COTS) dễ dàng mua trên mạng internet, sự hỗ trợ tài chính và công nghệ lõi từ các đối tác giấu mặt, cùng tư duy sáng tạo của các kỹ sư bản địa, nhóm này đã vượt qua rào cản về công nghiệp quốc phòng. Họ đã "dân chủ hóa" sức mạnh tấn công chính xác - thứ năng lực vốn chỉ dành riêng cho quân đội chính quy của các siêu cường. Việc một lực lượng dân quân có thể chế tạo tên lửa hành trình trong hang đá và dùng nó để phong tỏa một trong những tuyến giao thương nhộn nhịp nhất hành tinh đã làm phá sản mọi học thuyết hải quân truyền thống.

Nhìn xa hơn, câu chuyện của lực lượng Houthi không chỉ gói gọn trong ranh giới Yemen hay khu vực Biển Đỏ, mà nó đang trở thành một tiền lệ cực kỳ nguy hiểm đối với cấu trúc an ninh thế giới. Các nhóm vũ trang phi quốc gia khác trên toàn cầu hoàn toàn có thể sao chép mô hình "từ những kẻ buôn lậu thành chuỗi cung ứng chiến lược" này.

Trật tự thế giới đang phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: quyền lực răn đe địa chính trị giờ đây không còn độc quyền nằm trong tay các quốc gia sở hữu tàu sân bay hay vũ khí hạt nhân, mà đang dần chia sẻ cho những nhóm dân quân biết cách khai thác tối đa những vùng xám của kỷ nguyên số và thương mại không biên giới. Cuộc đối đầu tại vùng biển Trung Đông sẽ còn kéo dài, và nó sẽ tiếp tục định hình lại định nghĩa về chiến tranh phi đối xứng trong tương lai của nhân loại.