Vui Tết 2026 an toàn: Cách tránh 'bẫy' rượu giả và ngộ độc cồn

Tết Bính Ngọ 2026 đang gõ cửa từng mái nhà, mang theo không khí sum vầy và những cuộc hội ngộ ấm áp. Trong những ngày đầu xuân, ly rượu mừng năm mới vẫn là nét văn hóa quen thuộc, kết nối tình thân và gửi gắm lời chúc an lành. Thế nhưng, phía sau những tiếng cụng ly rộn rã ấy lại tiềm ẩn không ít rủi ro: rượu giả, rượu không rõ nguồn gốc, nguy cơ ngộ độc methanol và những hệ lụy sức khỏe khó lường.

Thực tế, mỗi dịp Tết, các cơ sở y tế đều ghi nhận sự gia tăng các ca cấp cứu liên quan đến ngộ độc cồn và tai nạn giao thông do lạm dụng rượu bia. Khi nhu cầu tiêu thụ tăng cao cũng là lúc thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm kém chất lượng trà trộn. Để ngày Xuân thực sự trọn vẹn niềm vui, việc nhận diện “bẫy” rượu giả, hiểu đúng tác hại của cồn và xây dựng văn hóa uống có trách nhiệm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Kẻ sát nhân thầm lặng mang tên methanol

Theo Sở An toàn Thực phẩm (ATTP) TP.HCM, trong bức tranh tối màu về an toàn thực phẩm ngày Tết, nỗi ám ảnh lớn nhất mang tên methanol. Đây là rủi ro đáng ngại thường trực trong các loại rượu giả, rượu không rõ nguồn gốc trôi nổi trên thị trường. Điều khiến methanol trở thành “kẻ sát nhân” nguy hiểm bậc nhất chính là cơ chế hoạt động âm thầm nhưng tàn độc. Khi đi vào cơ thể, methanol không gây tử vong tức thì mà được chuyển hóa thành các chất độc hơn và phát tác chậm.

Người uống có thể vẫn cảm thấy bình thường trong những giờ đầu. Tuy nhiên, sau khoảng 1–2 ngày, khi các biểu hiện bên ngoài bắt đầu rõ rệt thì chất độc đã ngấm sâu vào các cơ quan nội tạng. Sự nguy hiểm còn nằm ở chỗ, ngay cả khi chỉ sử dụng một lượng nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần, methanol vẫn có thể tích lũy dần trong cơ thể, âm thầm gây tổn thương nội tạng nghiêm trọng hoặc dẫn đến ngộ độc cấp tính với nguy cơ tử vong rất cao.

Những câu chuyện tại các khoa chống độc mỗi dịp Tết luôn là những nốt trầm buồn. Không ít trường hợp bệnh nhân may mắn thoát khỏi lưỡi hái tử thần nhưng phải trả giá bằng các di chứng nặng nề ở não và mắt. Phù não, hoại tử nhân bèo hay xuất huyết não khiến họ từ trụ cột gia đình bỗng chốc mất khả năng lao động, trở thành gánh nặng lâu dài cho người thân và xã hội, để lại nỗi đau dai dẳng ngay cả khi Tết đã qua.

Không chỉ dừng lại ở nguy cơ ngộ độc cấp tính, việc dung nạp cồn kéo dài như một thói quen trong những ngày Tết còn kích hoạt chuỗi phản ứng hủy hoại sức khỏe mạn tính. Những người chìm trong men say dễ đối mặt với tình trạng nghiện rượu, kéo theo sụt cân, chán ăn và các rối loạn tiêu hóa do gan và ruột bị tổn thương. Bề ngoài, họ có thể xuất hiện tình trạng da và niêm mạc nhợt nhạt do thiếu máu; bên trong, nguy cơ thoái hóa gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan luôn rình rập.

Hệ thần kinh và tim mạch cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. Nhồi máu cơ tim, suy giảm trí nhớ, run tay chân hay các rối loạn tâm thần là những hệ quả thường gặp của việc lạm dụng rượu bia. Đặc biệt, phụ nữ mang thai là nhóm cần được bảo vệ tuyệt đối khỏi tác hại của cồn. Việc uống rượu trong thai kỳ không chỉ gây nguy hiểm cho người mẹ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi, làm tăng nguy cơ sinh non và tác động lâu dài đến sự phát triển thể chất, trí tuệ của trẻ.

Bên cạnh tổn thương cá nhân, rượu bia còn là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng tai nạn giao thông mỗi dịp Tết. Những tay lái thiếu tỉnh táo sau các cuộc nhậu có thể biến ngày vui xuân thành thảm kịch, gieo rắc nỗi đau cho nhiều gia đình vô tội.

Ma trận rượu giả và cái bẫy “sính ngoại”

Càng gần Tết, nhu cầu tiêu thụ rượu bia càng tăng cao. Sở ATTP cho rằng đây cũng là thời điểm các đối tượng kinh doanh gian lận lợi dụng để tung hàng giả, hàng kém chất lượng ra thị trường. Đánh trúng tâm lý “sính hàng ngoại”, một số đối tượng thu mua vỏ chai của các thương hiệu rượu nổi tiếng rồi chiết rượu kém chất lượng vào bên trong.

Những chai rượu “bình cũ rượu giả” này hiếm khi xuất hiện tại các siêu thị hay cửa hàng uy tín. Thay vào đó, chúng len lỏi vào các điểm bán nhỏ lẻ hoặc trà trộn trong những giỏ quà Tết đóng gói sẵn, bày bán tại các địa điểm không cố định, khiến người tiêu dùng khó kiểm chứng. Mua phải những sản phẩm này, người dân không chỉ thiệt hại về kinh tế mà còn đối diện nguy cơ ngộ độc thực phẩm.

Điều đáng lo ngại là dù cơ quan chức năng và truyền thông liên tục cảnh báo, một bộ phận người dân vẫn còn chủ quan. Tâm lý “Tết phải có rượu ngoại mới sang” hay thói quen chuộng hàng xách tay không rõ nguồn gốc vô tình tiếp tay cho rượu giả, rượu kém chất lượng hoành hành.

Ở chiều ngược lại, nhiều người lại tin tưởng tuyệt đối vào các loại rượu ngâm truyền thống với kỳ vọng bồi bổ sức khỏe. Từ táo mèo, ba kích đến rắn, cá ngựa… đều được truyền tai như “thần dược”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều sản phẩm được đựng trong chai nhựa thô sơ, không tem nhãn, không rõ nguồn gốc nguyên liệu.

Sự thiếu kiểm soát này tiềm ẩn rủi ro khó lường. Rượu ngâm không đúng quy trình có thể chứa hàm lượng cao độc tố tự nhiên hoặc các chất như methanol, aldehyde, furfural…, biến ly rượu thuốc thành ly rượu độc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng.

Trước ma trận rủi ro ấy, để ngày Tết thực sự trọn vẹn, mỗi người cần tỉnh táo và có trách nhiệm với ly rượu trên tay. Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và kiểm soát lượng tiêu thụ chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Sở ATTP khuyến cáo nguyên tắc đầu tiên là “lựa chọn an toàn”. Người tiêu dùng chỉ nên sử dụng rượu, bia và đồ uống có cồn có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, từ cơ sở được phép kinh doanh và công bố chất lượng theo quy định pháp luật; tuyệt đối nói không với sản phẩm trôi nổi. Đồng thời, cần hạn chế tiêu thụ rượu ngâm thảo dược, động vật khi chưa nắm rõ công dụng và nguồn gốc, cũng như các loại rượu chưng cất thủ công thiếu kiểm soát.

Bên cạnh việc chọn rượu an toàn, văn hóa uống rượu cũng cần được điều chỉnh. Hãy uống vừa đủ để vui, không ép nhau uống đến say; không uống khi đói, mệt hoặc đang mắc bệnh; tránh lạm dụng rượu bia kéo dài trong những ngày Tết. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cần tuyệt đối tránh xa rượu bia. Và quan trọng hơn hết, nguyên tắc bất di bất dịch cần ghi nhớ: đã uống rượu bia thì không lái xe.

Mùa xuân là mùa của hy vọng và sum vầy. Đừng để những chén rượu mất kiểm soát biến ngày vui thành bi kịch. Chỉ khi mỗi người chủ động lựa chọn và sử dụng đồ uống có trách nhiệm, ngày Tết mới thực sự trọn vẹn niềm vui, an toàn và đầm ấm như ý nghĩa vốn có.