VUSTA: Hoàn thiện cơ chế thực hiện dân chủ ở cơ sở trong bối cảnh chuyển đổi số
Sáng 22/10/2026, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo góp ý dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).
VUSTA thực hiện dân chủ ở cơ sở trong bối cảnh chuyển đổi số
Hội thảo tập trung trao đổi, thảo luận về những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao tính công khai, minh bạch và bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật trong bối cảnh tổ chức bộ máy và phương thức quản lí đang có những thay đổi.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng thư ký VUSTA, nhấn mạnh thực hiện dân chủ ở cơ sở là một trong những phương thức quan trọng để phát huy quyền làm chủ của nhân dân; bảo đảm người dân được biết, được tham gia ý kiến, được quyết định những vấn đề theo quy định của pháp luật và được kiểm tra, giám sát quá trình tổ chức thực hiện.
Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1/7/2023, đã tạo cơ sở pháp lí cho việc thực hiện công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và giám sát của nhân dân. Tuy nhiên, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp và thúc đẩy chuyển đổi số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định để phù hợp với thực tiễn.
Theo nội dung được giới thiệu tại hội thảo, dự thảo luật được cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, giảm số điều từ 91 xuống còn 65 điều, đồng thời kế thừa những quy định còn phù hợp.
Dự thảo chú trọng làm rõ các nguyên tắc, trách nhiệm cơ bản; gắn thực hiện dân chủ với kỉ luật, kỉ cương và pháp quyền; thúc đẩy thực hiện dân chủ trên nền tảng số, quan tâm đến các nhóm đối tượng và địa bàn còn khó khăn, đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về trách nhiệm của các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Mở đầu phần tham luận, ông Trần Văn Miễu, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, đề nghị dự thảo thể hiện rõ quan điểm lấy dân làm gốc, gắn công khai, minh bạch với thông tin về mục tiêu, nguồn lực và tiến độ thực hiện. Ông cũng đề xuất khẳng định rõ vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Nhân dân và báo chí.
Theo ông Trần Văn Miễu, báo chí có vai trò quan trọng trong phát hiện sai phạm, tham nhũng, tiêu cực ở cơ sở, nhưng nội dung này cần được đề cập rõ hơn trong dự thảo.
Ý kiến trên đặt ra yêu cầu gắn công khai thông tin với khả năng theo dõi, kiểm tra và giám sát việc thực hiện. Khi thông tin về mục tiêu, nguồn lực và tiến độ được công khai phù hợp, người dân và các chủ thể giám sát có cơ sở đối chiếu giữa nội dung đã công bố với kết quả thực tế.
TS. Lê Công Lương, nguyên Phó Tổng thư ký VUSTA, cơ bản đồng tình với định hướng sửa đổi, nhất là việc cập nhật mô hình chính quyền địa phương cấp xã và bổ sung phương thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số.
Tuy nhiên, ông đề nghị làm rõ trách nhiệm, thời hạn và cơ chế giám sát việc giải trình, phản hồi ý kiến; nâng cao chất lượng tham vấn và công khai kết quả tiếp thu ý kiến của Nhân dân. Đồng thời, dự thảo cần bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về tiếp cận thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, lao động và tổ chức chính quyền địa phương.
Theo hướng tiếp cận này, tổ chức lấy ý kiến người dân mới chỉ là một khâu của quá trình thực hiện dân chủ. Điều quan trọng là ý kiến phải được xem xét nghiêm túc, kết quả xử lí được phản hồi phù hợp và trách nhiệm của các chủ thể liên quan được xác định rõ ràng.
Nếu thiếu quy định cụ thể về trách nhiệm giải trình và thời hạn phản hồi, hoạt động tham vấn có thể dừng ở việc thu thập ý kiến mà chưa tạo được sự kết nối hiệu quả giữa đề xuất của người dân với quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
Bổ sung phương thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là bổ sung phương thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số. Các công cụ trực tuyến có thể tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin, gửi ý kiến và theo dõi quá trình xử lý những vấn đề liên quan.
Tuy nhiên, TS. Lê Công Lương lưu ý rằng khả năng tiếp cận công nghệ, kỹ năng số và điều kiện hạ tầng giữa các nhóm dân cư còn khác nhau. Người cao tuổi, người khuyết tật và người dân tại những địa bàn khó khăn có thể gặp trở ngại khi tham gia các hoạt động trực tuyến.
Do đó, ông đề nghị quy định rõ nền tảng số là phương thức bổ trợ, không thay thế hoàn toàn các hình thức tham gia trực tiếp, bằng văn bản hoặc thông qua đại diện cộng đồng. Việc lựa chọn phương thức cần bảo đảm người dân có cơ hội tham gia thực chất, không phát sinh chi phí và được hỗ trợ khi cần thiết.
Đề xuất này đặt ra yêu cầu quan trọng đối với quá trình chuyển đổi số trong quản lý xã hội: công nghệ cần mở rộng cơ hội tham gia, không tạo thêm rào cản đối với những nhóm dân cư hạn chế về điều kiện tiếp cận. Các phương thức trực tuyến cần được tổ chức song song với những hình thức tham gia phù hợp khác, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với các quy định về tiếp cận thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Những nội dung này có mối quan hệ chặt chẽ. Công khai thông tin tạo cơ sở cho người dân tham gia; tham vấn giúp tiếp nhận ý kiến; trách nhiệm giải trình làm rõ quá trình xem xét và phản hồi; trong khi giám sát góp phần theo dõi việc tổ chức thực hiện.
Bên cạnh việc cơ cấu lại các điều khoản theo hướng tinh gọn, dự thảo cần được xem xét từ khả năng triển khai trong thực tiễn, tính thống nhất với pháp luật liên quan và điều kiện bảo đảm quyền tham gia của các nhóm dân cư khác nhau.
Hoàn thiện cơ chế thực hiện dân chủ ở cơ sở không chỉ là nhiệm vụ sửa đổi một văn bản pháp luật, mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng quản trị và khả năng bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân trong bối cảnh chuyển đổi số.
Thước đo quan trọng không chỉ là số lượng quy định được tinh giản hay phương thức trực tuyến được bổ sung, mà là khả năng để người dân được tiếp cận thông tin, tham gia bình đẳng, được xem xét ý kiến và có điều kiện giám sát việc thực hiện theo quy định của pháp luật.
Những góp ý tại hội thảo là cơ sở tham khảo để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), hướng tới cơ chế dân chủ công khai, minh bạch, có trách nhiệm và phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn.
