Watson Nguyen: Từ vô địch bơi lội nước Mỹ đến cơ hội khoác áo tuyển Việt Nam

Câu chuyện của kình ngư 20 tuổi cho thấy thể thao Việt Nam có thêm một tài năng Việt kiều rất đáng để chủ động kết nối.

Cuối tháng 7, Nguyen gây bất ngờ lớn khi đánh bại Michael Andrew (VĐV từng dự Olympic Tokyo 2020, đứng thứ tư 100 m ếch và thứ năm 200 m hỗn hợp cá nhân. Anh cũng cùng đội Mỹ giành HCV tiếp sức hỗn hợp 4 x 100 m nam đồng thời lập kỷ lục thế giới) để vô địch 50 m ếch tại Giải vô địch quốc gia Mỹ 2026 với thành tích 26,65 giây. Ngày 13/8, đại diện Hiệp hội Thể thao dưới nước Việt Nam xác nhận với truyền thông Việt Nam rằng Watson đã được An Giang đăng ký tham dự Đại hội Thể thao toàn quốc vào tháng 11 tại TP.HCM.

Nếu kế hoạch diễn ra như dự kiến, đây sẽ là một bước ngoặt đáng chú ý. Một VĐV được đào tạo hoàn toàn trong hệ thống Mỹ, từng khoác áo đội tuyển trẻ Mỹ và nay là nhà vô địch quốc gia Mỹ sẽ lần đầu bước vào một giải đấu lớn của thể thao Việt Nam.

Từ tài năng trẻ Mỹ đến nhà vô địch quốc gia

Watson Nguyen sinh năm 2005, lớn lên tại Texas, bố mẹ đều là người Việt Nam. Hồ sơ của Đại học Pennsylvania ghi quê quán của anh tại Dallas và từng học tại Plano West trước khi gia nhập Penn.

Tài năng của Watson được phát hiện khá sớm. Năm 2022, anh khoác áo đội tuyển Mỹ dự Junior Pan Pacific Championships. Một năm sau, Watson tham dự Giải bơi trẻ thế giới.

Theo Liên đoàn Thể thao dưới nước Thế giới (World Aquatics), Nguyên đoạt hai HCV và hai HCĐ tại giải năm 2023. Trong đó, hai HCĐ cá nhân đến từ 100 m và 50 m ếch. Ở 100 m, Watson về thứ ba với 1 phút 01,22 giây; ở 50 m, Nguyen cũng giành HCĐ. Nguyen còn góp mặt trong các đội tiếp sức giành HCV của Mỹ.

Sau khi vào Đại học Pennsylvania, Watson tiếp tục phát triển trong hệ thống Hiệp hội Thể thao Đại học Mỹ (National Collegiate Athletic Association - NCAA).

Mùa 2025-2026, Nguyen vô địch Ivy League (Giải vô địch của nhóm 8 đại học danh tiếng Mỹ) cả 100 và 200 m ếch. Thành tích 51,18 giây ở 100 m giúp Watson phá kỷ lục của chương trình bơi Penn và hồ bơi DeNunzio. Nguyen sau đó lần đầu giành quyền dự NCAA Championships.

Nhưng bước tiến đáng chú ý nhất đến trong mùa bơi hồ dài 50 m năm nay.

26,65 giây thay đổi vị thế của Watson

Tại Giải vô địch quốc gia Mỹ 2026, Watson bước vào nội dung 50 m ếch với thành tích đăng ký 27,49 giây. Ở vòng loại, Nguyen đạt thành tích 26,96 giây. Đến chung kết, Watson tiếp tục nâng cao thành tích khi về nhất với 26,65 giây, vượt Michael Andrew, người về nhì với 26,91 giây.

Tạp chí Swimming World đánh giá đây là một trong những bất ngờ lớn của giải. Chỉ trong một ngày, Watson nâng thành tích hơn 0,8 giây so với thành tích đăng ký và với 26,65 giây, Nguyen vươn lên đứng thứ 10 thế giới trong năm 2026 tại thời điểm giải diễn ra. Ngoài ra Nguyen còn giành thêm HCĐ 100 m ếch với thành tích 59,79 giây.

Hai con số này đặc biệt đáng chú ý nếu đặt cạnh thành tích bơi lội Việt Nam. Phạm Thanh Bảo đang giữ kỷ lục quốc gia 50 m ếch với 27,70 giây. Như vậy thành tích của Nguyen nhanh hơn đến 1,05 giây. Kỷ lục quốc gia của Thanh Bảo được thiết lập tại Giải vô địch quốc gia 2025. Ở 100 m, Thanh Bảo lập kỷ lục SEA Games 1 phút 00,97 giây khi giành HCV SEA Games 32. Trong khi đó thành tích của Nguyen là 59,79 giây nhanh hơn 1,18 giây.

Nói cách khác, Nguyen không chỉ đủ sức cạnh tranh với những VĐV tốt nhất Việt Nam. Thành tích hiện tại của anh đã vượt các cột mốc tốt nhất của Việt Nam ở hai cự ly sở trường.

Từ An Giang đến đội tuyển Việt Nam?

Việc An Giang đăng ký Nguyen dự Đại hội Thể thao toàn quốc vì thế đáng chú ý hơn câu chuyện một địa phương bổ sung một VĐV mạnh.

Nó có thể trở thành bước đầu để Nguyen thực sự làm quen và kết nối với bơi lội Việt Nam. Nguyen có bố mẹ đều là người Việt và hiện mang hai quốc tịch Việt Nam - Mỹ. Trước đó, chính Nguyen từng nói với The Daily Pennsylvanian về ý định đến Việt Nam thi đấu để trải nghiệm môi trường và cân nhắc khả năng tiếp tục con đường này trong tương lai.

Đừng chờ người tài tự tìm về

Bóng đá Việt Nam những năm gần đây ngày càng chú ý đến cầu thủ Việt kiều. Những cầu thủ sinh ra và được đào tạo ở nước ngoài được theo dõi, kết nối, tạo điều kiện thử sức và trong một số trường hợp được hỗ trợ về quốc tịch.

Thể thao Việt Nam có thể mở rộng cách tương tự sang những môn khác. Việt Nam có cộng đồng người Việt lớn tại Mỹ, Canada, Úc, châu Âu và nhiều quốc gia có nền thể thao phát triển. Trong thế hệ thứ hai, thứ ba chắc chắn có những VĐV được đào tạo trong các hệ thống thể thao có trình độ cao.

Nguyen cho thấy giá trị của nguồn lực ấy. Anh không sang Mỹ để tập luyện. Anh sinh ra, lớn lên và được hình thành hoàn toàn trong hệ thống bơi lội Mỹ. Việt Nam không phải nơi tạo ra Watson Nguyen hôm nay, nhưng Việt Nam lại là một phần nguồn cội của anh.

Vì thế, thay vì chờ những VĐV như Nguyen tự tìm đường trở về, các liên đoàn thể thao có thể chủ động hơn: Tìm kiếm VĐV gốc Việt ở nước ngoài, theo dõi thành tích, xây dựng đầu mối liên hệ và tạo cơ hội để họ trải nghiệm môi trường thể thao Việt Nam.