WCO 2026 vắng dấu mốc đột phá về công nghệ

Trên các diễn đàn chính thức, AI, dữ liệu và số hóa được ca ngợi như chìa khóa giúp hải quan toàn cầu vượt qua những thách thức thương mại ngày càng phức tạp. Nhưng ở chiều ngược lại, không ít ý kiến cho rằng WCO 2026 kết thúc mà không để lại một “dấu mốc đột phá” rõ ràng nào về công nghệ. Nhìn từ các nguồn quốc tế uy tín, sự thật của WCO 2026 có lẽ nằm giữa hai thái cực đó.

Một hội nghị lớn, đúng tầm vóc – nhưng không phải sân khấu của các “cú nổ công nghệ”

Theo thông tin từ Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) và các nguồn báo chí quốc tế như Gulf News, WCO Technology Conference & Exhibition 2026 là một trong những sự kiện công nghệ lớn nhất của ngành hải quan trong năm, với hơn 1.400 đại biểu đến từ trên 100 quốc gia. Quy mô này cho thấy sức hút và vai trò trung tâm của WCO trong việc định hình tư duy quản lý thương mại và biên giới toàn cầu.

Chủ đề của hội nghị lần này là “Customs Agility in a Complex World: Securing and Facilitating Trade through Innovation” (Tính linh hoạt của cơ quan Hải quan trong một thế giới phức tạp: Bảo đảm an ninh và tạo thuận lợi thương mại thông qua đổi mới sáng tạo) phản ánh rõ áp lực mà các cơ quan hải quan đang đối mặt. Thương mại quốc tế tăng trưởng nhanh nhưng phân mảnh hơn, rủi ro an ninh phi truyền thống gia tăng, trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục bị gián đoạn bởi xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và các cú sốc kinh tế.

Trong bối cảnh đó, việc WCO đặt công nghệ làm trọng tâm là điều dễ hiểu. AI, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình, quản lý rủi ro thông minh và hải quan số xuất hiện dày đặc trong các bài phát biểu và phiên thảo luận. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ truyền thông công nghệ phương Tây, WCO 2026 không phải nơi “trình làng” những sáng kiến mang tính cách mạng ngay lập tức.

Không có thông tin từ các nguồn Anh, Mỹ hay châu Âu lớn cho thấy hội nghị này đã công bố một nền tảng AI toàn cầu mới, một hệ thống blockchain thống nhất cho thương mại quốc tế hay một chuẩn công nghệ bắt buộc áp dụng ngay. Điều đó khiến một bộ phận dư luận cảm thấy hụt hẫng. Nhưng thực tế, WCO chưa bao giờ được thiết kế để đóng vai trò như một “hãng công nghệ” hay một hội chợ ra mắt sản phẩm, mà là một tổ chức thiết lập chuẩn mực và điều phối hợp tác.

AI, dữ liệu và số hóa: WCO chọn con đường thực tế thay vì hào nhoáng

Điểm nhất quán trong các thông tin từ WCO và báo chí quốc tế là cách tiếp cận công nghệ mang tính thận trọng. AI được nhắc đến không phải như một giải pháp thay thế con người, mà như công cụ hỗ trợ ra quyết định, giúp phân tích rủi ro tốt hơn, sàng lọc luồng hàng hóa hiệu quả hơn và giảm tải cho cán bộ hải quan.

Blockchain và các công nghệ sổ cái phân tán cũng xuất hiện trong các thảo luận, chủ yếu gắn với minh bạch chuỗi cung ứng và xác thực dữ liệu. Tuy nhiên, các nguồn quốc tế cho thấy WCO tránh đưa ra những cam kết cứng về việc triển khai rộng rãi, mà nhấn mạnh tính khả thi, khả năng tương thích với hệ thống hiện tại và sự khác biệt về năng lực giữa các quốc gia thành viên.

Thay vào đó, dữ liệu mới là “nhân vật chính” thực sự của WCO 2026. Nhiều phiên thảo luận xoay quanh việc chuẩn hóa dữ liệu hải quan, chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới và khai thác dữ liệu để vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa đảm bảo an ninh. Theo đánh giá của giới chuyên môn quốc tế, đây là nền tảng cốt lõi mà mọi ứng dụng AI hay tự động hóa đều phải dựa vào.

Cách tiếp cận này phản ánh rõ thực tế của hải quan toàn cầu. Các quốc gia thành viên WCO có trình độ phát triển rất khác nhau, từ những nền kinh tế số hóa cao đến những nước còn thiếu hạ tầng cơ bản. Một “cú nhảy vọt” công nghệ nếu không đi kèm chuẩn mực chung và hỗ trợ năng lực sẽ dễ tạo ra khoảng cách lớn hơn thay vì giải quyết vấn đề.

Giữa kỳ vọng và thực tế: Thành công của WCO 2026 nằm ở đâu?

Sự trái chiều trong đánh giá WCO 2026 phần lớn bắt nguồn từ kỳ vọng. Với những người chờ đợi một khoảnh khắc mang tính biểu tượng tại một nơi một công nghệ mới được công bố và ngay lập tức thay đổi cuộc chơi, hội nghị này rõ ràng không đáp ứng. Nhưng với các nhà hoạch định chính sách và giới quản lý hải quan, WCO 2026 lại hoàn thành khá rõ vai trò của mình.

Nhìn chung, hội nghị năm nay nhấn mạnh mạnh mẽ vào hợp tác công – tư. Các gian trưng bày công nghệ không chỉ mang tính giới thiệu, mà còn là nơi các cơ quan hải quan tiếp cận trực tiếp các giải pháp đang được triển khai thực tế. Dù chưa có tuyên bố về một dự án công nghệ toàn cầu cụ thể, sự kết nối này được xem là tiền đề cho các sáng kiến song phương hoặc khu vực trong tương lai.

Quan trọng hơn, WCO 2026 gửi đi một thông điệp rõ ràng: chuyển đổi số trong hải quan là một hành trình dài, không phải một sự kiện. Công nghệ cần được thử nghiệm, điều chỉnh và triển khai trong khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, gắn với an ninh quốc gia và chủ quyền dữ liệu. Trong bối cảnh đó, việc WCO lựa chọn vai trò “người dẫn đường” thay vì “người tạo cú nổ” có thể là một chiến lược có chủ đích.