World Cup 2026 khai mạc phi chính trị, đa văn hóa

Lễ khai mạc World Cup 2026 có sự kết hợp giữa văn hóa bản địa, âm nhạc đại chúng và những biểu tượng toàn cầu của bóng đá. Tuy nhiên, đằng sau những màn trình diễn rực rỡ ấy là nỗ lực rõ ràng của FIFA nhằm giữ sự trung lập trong bối cảnh thế giới đang trải qua nhiều biến động địa chính trị. Đó là một lễ khai mạc không muốn gây tranh cãi, không muốn đứng về phía nào, nhưng chính điều đó lại phản chiếu rõ nét những căng thẳng đang bao trùm kì World Cup đặc biệt nhất lịch sử.

World Cup 2026 của ba quốc gia, nhưng không khí đoàn kết không còn trọn vẹn

Tiếng tù và của người Aztec vang lên giữa sân Azteca trước khi trái bóng World Cup 2026 lăn những vòng đầu tiên. Trong văn hóa bản địa Mexico, tù và từng được sử dụng để gọi mưa, triệu tập cộng đồng và thậm chí là báo hiệu chiến tranh. Hình ảnh ấy vô tình trở thành một biểu tượng đầy tính thời sự cho ngày khai mạc giải đấu.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử World Cup được tổ chức bởi ba quốc gia cùng lúc: Mỹ, Mexico và Canada. Trên lí thuyết, đó là biểu tượng của sự hợp tác xuyên biên giới. Nhưng trên thực tế, mối quan hệ giữa ba nước láng giềng Bắc Mỹ đang trải qua không ít sóng gió bởi các vấn đề thương mại, nhập cư và địa chính trị.

Có lẽ vì thế mà FIFA lựa chọn một hướng đi an toàn. Không có thông điệp chính trị nào được đưa ra. Không có bài phát biểu gây tranh cãi. Thậm chí cả ba nguyên thủ quốc gia của các nước chủ nhà đều không xuất hiện tại lễ khai mạc ở Mexico City.

Mọi chi tiết đều được tính toán để hướng người xem đến bóng đá và văn hóa thay vì những vấn đề ngoài sân cỏ.

Ca sĩ nổi tiếng Lila Downs đóng vai trò người dẫn dắt chương trình. Bà chào khán giả bằng tiếng Mixtec (ngôn ngữ của một cộng đồng bản địa ở Oaxaca) trước khi chuyển sang tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh. Đó là cách FIFA nhấn mạnh sự đa dạng văn hóa nhưng vẫn tránh mọi thông điệp có thể bị diễn giải theo hướng chính trị.

Xuyên suốt chương trình, những yếu tố văn hóa tiền Tây Ban Nha xuất hiện dày đặc. Các vũ công với lông vũ trên đầu, những bộ trang phục màu vàng ánh kim và sân khấu nhiều tầng lấy cảm hứng từ các kim tự tháp Aztec tạo nên bầu không khí vừa cổ xưa vừa hiện đại.

Tuy nhiên, tất cả chỉ dừng lại ở mức trình diễn văn hóa. Không có bất kì phát biểu nào liên quan đến các vấn đề nóng của thế giới hiện nay.

Âm nhạc, hoài niệm và những biểu tượng vượt qua biên giới

Nếu có một chủ đề xuyên suốt lễ khai mạc, đó chính là nỗ lực tìm kiếm mẫu số chung giữa các cộng đồng khác nhau thông qua âm nhạc và bóng đá.

Ban nhạc rock huyền thoại Maná mang đến những giai điệu quen thuộc của Mexico. Tiếp đó là Danny Ocean và J Balvin đại diện cho thế hệ nhạc Latin hiện đại. Điều đáng chú ý là J Balvin là nghệ sĩ vốn nổi tiếng với khả năng tránh xa các tranh cãi chính trị, lại lựa chọn trình diễn ca khúc tiếng Anh "I Like It Like That", như một cách kết nối với hai quốc gia đồng chủ nhà còn lại là Mỹ và Canada.

Khoảnh khắc được chờ đợi nhất thuộc về Shakira. Ngôi sao người Colombia gần như đã trở thành một phần lịch sử các kì World Cup hiện đại, từ “Hips Don't Lie” đến “Waka Waka”. Tại Azteca, cô cùng Burna Boy lần đầu tiên trình diễn trực tiếp ca khúc chủ đề mới “Dai Dai”.

Bài hát tiếp tục công thức quen thuộc của Shakira: âm nhạc đa văn hóa, tiết tấu dễ nhớ và những biểu tượng bóng đá toàn cầu. Trong lời ca, cô nhắc đến những huyền thoại như Pelé, Diego Maradona, Paolo Maldini, Romario hay Cristiano Ronaldo.

Đó là sự lựa chọn an toàn nhưng hiệu quả. Thay vì nói về hiện tại đầy bất ổn, Shakira hướng người hâm mộ trở về với kí ức chung của bóng đá thế giới. Có lẽ không nơi nào phù hợp hơn Azteca để thực hiện điều đó.

Đây là sân vận động duy nhất trong lịch sử từng tổ chức ba kì World Cup. Nơi Pelé nâng cao chiếc cúp vàng thứ ba trong sự nghiệp năm 1970. Nơi Maradona tạo nên “Bàn tay của Chúa” và “Bàn thắng thế kỉ” năm 1986. Và giờ đây, nơi được kì vọng sẽ chứng kiến chương cuối cùng của hai huyền thoại đương đại Lionel Messi và Cristiano Ronaldo tại sân chơi lớn nhất hành tinh.

Sân Azteca cũng là nơi lưu giữ nhiều kí ức vượt ra ngoài bóng đá. Chính tại đây, “làn sóng Mexico” nổi tiếng đã được phổ biến ra toàn thế giới trong World Cup 1986. Và cũng tại đây, Maradona từng giúp Argentina đánh bại tuyển Anh chỉ vài năm sau cuộc chiến Falklands/Malvinas, tạo nên một chiến thắng mang nhiều ý nghĩa biểu tượng.

Bởi vậy, khi World Cup 2026 diễn ra trong bối cảnh thế giới tiếp tục chứng kiến những căng thẳng chính trị, xung đột khu vực và làn sóng chủ nghĩa dân tộc gia tăng, nhiều người tự hỏi liệu giải đấu này có tạo ra những khoảnh khắc mang tính biểu tượng tương tự hay không.

Hiện tại, FIFA rõ ràng không muốn điều đó xảy ra. Lễ khai mạc tại Azteca được xây dựng như một không gian trung lập tuyệt đối, nơi âm nhạc, văn hóa và bóng đá là những ngôn ngữ chung duy nhất.

Nhưng chính sự trung lập ấy lại cho thấy thế giới hôm nay đang phức tạp đến mức nào. Khi mọi thông điệp đều có thể bị diễn giải theo nhiều hướng khác nhau, đôi khi việc không nói gì lại trở thành một thông điệp rất rõ ràng.

World Cup 2026 đã bắt đầu như thế: không phải bằng những tuyên ngôn lớn lao, mà bằng một nghi lễ cẩn trọng, cân bằng và đầy tính biểu tượng. Một lễ khai mạc trung lập cho một kì World Cup đang diễn ra giữa những cơn sóng ngầm của thời đại.