World Cup thời AI: Hàng nghìn lao động dữ liệu thầm lặng phía sau đường bóng

Không chỉ các siêu máy tính, cảm biến hay trí tuệ nhân tạo, World Cup 2026 còn vận hành nhờ hàng nghìn lao động dữ liệu trên khắp thế giới. Họ âm thầm ghi lại từng đường chuyền, pha tắc bóng và chuyển động của cầu thủ để nuôi sống hệ sinh thái AI đang thay đổi bóng đá hiện đại.

World Cup 2026 được xem là giải đấu ứng dụng công nghệ sâu rộng nhất trong lịch sử bóng đá. Quả bóng gắn cảm biến, hệ thống bắt việt vị bán tự động, theo dõi cầu thủ theo thời gian thực và trợ lý AI dành riêng cho 48 đội tuyển chỉ là những công nghệ người hâm mộ dễ dàng nhìn thấy.

Ít ai biết rằng phía sau các thuật toán đó là hàng nghìn lao động dữ liệu đang làm việc tại Brazil, Campuchia, Philippines, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác. Họ là những người trực tiếp biến hàng triệu tình huống trên sân thành dữ liệu để AI có thể "hiểu" bóng đá.

Mỗi trận đấu là hàng nghìn dữ liệu được con người ghi lại

Bóng đá đã sử dụng phân tích dữ liệu hơn hai thập kỷ qua. Hiện nay, gần như mọi đội tuyển quốc gia và CLB lớn đều dựa vào dữ liệu để tuyển trạch cầu thủ, xây dựng chiến thuật, đánh giá phong độ, phòng tránh chấn thương và quản lý nhân sự.

Nguồn dữ liệu này cũng phục vụ các đài truyền hình, nhà phát triển trò chơi điện tử, nền tảng phân tích chuyên môn và đặc biệt là ngành cá cược thể thao.

Theo ông Rafael Grohmann, Trợ lý giáo sư ngành Nghiên cứu Truyền thông tại University of Toronto, người đang nghiên cứu lực lượng lao động trong chuỗi giá trị dữ liệu của bóng đá, chuỗi giá trị dữ liệu trong bóng đá có sự phân tầng rất rõ rệt.

Những công việc có giá trị cao như phân tích dữ liệu, phát triển mô hình AI thường tập trung tại các quốc gia giàu có, trong khi phần lớn công việc gắn nhãn dữ liệu lại được thực hiện tại Đông Âu, châu Phi, Nam Á và Đông Nam Á.

Các nhân viên gắn nhãn dữ liệu thường mất từ ba đến bốn giờ để xử lý một trận đấu. Họ theo dõi từng đường chuyền, pha tranh chấp, cú sút hay di chuyển của cầu thủ rồi chuyển toàn bộ thành dữ liệu có cấu trúc để các thuật toán AI tiếp tục học hỏi.

Điều đáng chú ý là nhiều người trong số họ cũng chính là cầu thủ bóng đá hoặc có hiểu biết chuyên môn rất sâu về môn thể thao này.

Nghề tay trái của nhiều cầu thủ nội địa

Theo Grohmann, các nhân viên gắn nhãn dữ liệu - nhiều người trong số họ cũng là cầu thủ hoặc có kiến thức sâu về bóng đá - chủ yếu làm việc tại các thành phố như Manila, Cairo, Chennai và Ternopil.

Theo lời một cầu thủ từng làm công việc gắn nhãn dữ liệu trong khoảng một năm tại Packing Sports - chi nhánh ở Manila của công ty phân tích dữ liệu thể thao Impect (Đức) - công việc dữ liệu đã trở thành nghề tay trái phổ biến đối với nhiều cầu thủ đang thi đấu tại giải vô địch quốc gia Philippines nhằm kiếm thêm thu nhập. Người này đề nghị giấu tên vì không được phép phát biểu với truyền thông.

Anh cho biết mình thường xem các trận đấu tại các giải vô địch châu Âu và gắn nhãn cho từng đường chuyền, cú sút, pha tắc bóng cũng như các hành động khác của cầu thủ.

"Trong các giải đấu lớn như FIFA World Cup hay UEFA European Championship, khối lượng công việc nặng hơn vì các đội bóng, chuyên gia phân tích và giới truyền thông đều cần dữ liệu nhanh hơn", anh nói trong một bài viết trên Rest of World.

Là một cầu thủ, anh cho biết công việc này cũng giúp bản thân hiểu sâu hơn về bóng đá.

"Công việc giúp tôi nhận ra những chi tiết chiến thuật và chuyển động của cầu thủ mà nhiều người có thể bỏ lỡ," anh nói. "Nó cũng khiến việc xem bóng đá trở nên thú vị hơn".

World Cup 2026: Có công nghệ AI vẫn không thể thiếu con người

Sự bùng nổ đầu tư vào bóng đá cũng kéo theo nhu cầu dữ liệu ngày càng lớn.

Làn sóng đầu tư từ Mỹ cũng đang làm thay đổi bóng đá châu Âu. Hiện hơn một nửa các CLB tại Premier League thuộc quyền sở hữu của các nhà đầu tư hoặc quỹ đầu tư Mỹ. Trong khi đó, nhiều CLB ở Serie A và một số đội bóng tại La Liga cũng đã đón dòng vốn từ các nhà đầu tư Bắc Mỹ, phản ánh xu hướng thương mại hóa ngày càng mạnh của bóng đá hiện đại.

Ông Scott Powers, Trợ lý giáo sư chuyên ngành Phân tích thể thao và thống kê tại Rice University, cho rằng dòng vốn mới sẽ kéo theo làn sóng đầu tư mạnh hơn vào phân tích dữ liệu, tương tự cuộc cách mạng "Moneyball" từng thay đổi thể thao Mỹ.

Ngày nay, chỉ một số ít công ty nắm giữ nguồn dữ liệu mà phần lớn các CLB bóng đá chuyên nghiệp sử dụng. Dữ liệu được tạo ra theo thời gian thực nhờ sự kết hợp giữa con người, công nghệ thị giác máy tính và các mô hình AI. Trong một trận đấu, hệ thống có thể ghi nhận tới khoảng 3.000 hành động khác nhau.

Tuy vậy, AI vẫn chưa thể hoạt động độc lập. Theo ông Powers, nhiều thuật toán thị giác máy tính hiện có thể tự động nhận diện các tình huống trên sân, nhưng để đạt độ chính xác cao, chúng vẫn phải được huấn luyện bằng lượng dữ liệu khổng lồ do con người trực tiếp gắn nhãn.

Ông cũng cho biết AI tạo sinh đã bắt đầu xuất hiện trong lĩnh vực phân tích thể thao, nhưng hiện chưa tạo ra cuộc cách mạng thực sự.

Cá cược thể thao cũng phụ thuộc vào dữ liệu thời gian thực

Không chỉ các CLB và đài truyền hình, ngành cá cược thể thao cũng là bên hưởng lợi lớn từ lực lượng lao động dữ liệu.

Một cộng tác viên tự do tại Rio de Janeiro cho biết trên Rest of World anh được thuê ghi nhận dữ liệu trực tiếp ở các trận đấu địa phương cho một công ty dữ liệu thể thao nước ngoài.

Nhiệm vụ của anh là cập nhật ngay lập tức các thông tin như bàn thắng, phạt góc, thẻ phạt hay quả phạt đền để hệ thống điều chỉnh tỷ lệ cược theo thời gian thực.

Theo người này, nếu gửi dữ liệu chậm, anh có thể bị cắt giảm hoặc mất toàn bộ tiền công. Dù vậy, mức thù lao khoảng 60 euro mỗi trận vẫn đủ hấp dẫn vì thời lượng làm việc ngắn và được thanh toán bằng ngoại tệ.

Ông cho rằng ở các giải đấu nhỏ, nơi chưa có nhiều máy quay và hạ tầng công nghệ, lao động con người vẫn rẻ và hiệu quả hơn việc triển khai hệ thống tự động hoàn toàn.

World Cup hiện đại không chỉ có những ngôi sao trên sân

World Cup 2026 được dự báo sẽ tạo ra doanh thu khoảng 9 tỉ USD, trở thành giải đấu thể thao có giá trị thương mại lớn nhất từ trước đến nay.

Bên cạnh những đổi mới như trợ lý AI do FIFA và Lenovo phát triển, có khả năng phân tích hàng triệu điểm dữ liệu bằng học máy và xử lý ngôn ngữ tự nhiên, giải đấu còn cho thấy một thực tế ít được nhắc đến: AI không thể hoạt động nếu thiếu lực lượng lao động đứng sau màn hình máy tính.

Người hâm mộ thường chỉ nhìn thấy các siêu sao trên sân cỏ hoặc những công nghệ hiện đại xuất hiện trên truyền hình. Tuy nhiên, phía sau từng quyết định của AI là công sức của hàng nghìn con người đang âm thầm ghi chép, phân loại và chuẩn hóa dữ liệu.

Nói cách khác, World Cup thời AI không chỉ được vận hành bằng thuật toán mà còn bằng chính những lao động vô hình đang góp phần tạo nên mọi trải nghiệm bóng đá hiện đại.