Xu thế dùng AI để quản lí việc nhà
Không chỉ viết văn bản hay hỗ trợ công việc văn phòng, AI tạo sinh đang được ngày càng nhiều gia đình sử dụng để quản lí việc nhà như việc học của con, lên thực đơn, đi chợ, sắp xếp người trông trẻ...
Với nhiều phụ nữ, công nghệ này đang trở thành một người quản lí việc nhà giúp giảm bớt khối lượng công việc vô hình vốn lâu nay khó đo đếm.
Khi AI trở thành người quản lí việc nhà
Claire Vo, người dẫn podcast “How I AI” và là nhà sáng lập một công ty AI tại vùng Vịnh San Francisco, thậm chí sử dụng 9 tác tử AI để hỗ trợ quản lí cuộc sống. Cô cho rằng mỗi gia đình đều có thể hưởng lợi từ một “quản gia số” - trợ lí AI dành riêng cho gia đình. Trường hợp của Claire Vo không phải hiếm ở Mỹ.
Mỗi Chủ nhật, Tiffany Morris Palazzo nhận được một bản báo cáo tự động về những gì gia đình cô sẽ phải chuẩn bị trong tuần mới. Báo cáo có thể cho biết cô có lịch tập Pilates hay rèn luyện sức mạnh hay không, vợ chồng cô có một buổi hẹn riêng cần tìm người trông con, hoặc hai con gái 9 và 10 tuổi có ngày tan học sớm hay không.
Điều đáng chú ý là Palazzo không phải tự tổng hợp tất cả thông tin này. Bản báo cáo được tạo tự động bởi Claude Cowork, một nền tảng AI có khả năng thực hiện tác vụ và đưa ra một số quyết định thay người dùng. Công cụ dựa trên những yêu cầu ban đầu của Palazzo, sau đó kết hợp thông tin tìm thấy trong email và lịch cá nhân để tạo ra bản tổng hợp.
Với nữ luật sư 46 tuổi sống tại bang Virginia, Mỹ, giá trị lớn nhất không nằm ở việc AI “làm thay” một công việc cụ thể mà ở khả năng gom những thông tin vốn nằm rải rác thành một danh sách có thể hành động ngay.
Palazzo cho biết khi bắt đầu tuần làm việc, cô thường phải cùng lúc nghĩ đến khách hàng, công việc, con cái và hàng loạt vấn đề gia đình. Việc AI trích xuất và tổng hợp những thông tin đó giúp cô giảm đáng kể áp lực phải ghi nhớ mọi thứ.
Palazzo chỉ là một trong làn sóng ngày càng lớn những bậc cha mẹ, phần đông là phụ nữ, đưa AI vào đời sống gia đình để xử lí các công việc vốn tiêu tốn nhiều thời gian nhưng ít khi được nhìn nhận như “lao động”.
Trên mạng xã hội, nhiều bà mẹ chia sẻ cách họ sử dụng các ứng dụng như Ollie, Cozi Max, Town, Ava, cùng chatbot và những công cụ “vibe coding” - tạo ứng dụng bằng câu lệnh thay vì phải tự viết mã, để quản lí lịch trình, danh sách việc cần làm và các hoạt động của con. Xu hướng này cũng đặt ra một câu hỏi thú vị: Liệu AI có thể góp phần thu hẹp khoảng cách giới trong việc tiếp cận công nghệ?
Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy phụ nữ có xu hướng sử dụng AI thấp hơn nam giới. Tuy nhiên, khi AI bắt đầu giải quyết những vấn đề rất cụ thể trong đời sống gia đình, công nghệ này có thể trở nên hấp dẫn hơn đối với nhóm người vốn phải đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc và tổ chức gia đình.
Từ lên thực đơn đến quản lí lịch học, AI đang “gánh” việc nhà
Các công ty công nghệ dường như cũng nhìn thấy tiềm năng này. Đầu năm nay, chuyên gia kinh tế trưởng của OpenAI cho biết một trong những mục tiêu của ông là tìm cách đo lường lao động trong gia đình. Công việc nhà không được trả lương, phần lớn do phụ nữ đảm nhận, được ước tính tương đương khoảng 15% GDP toàn cầu.
Trong khi đó, Anthropic từng công bố khảo sát cho thấy Claude có thể giúp các quy trình chuẩn bị thực phẩm nhanh hơn đáng kể. Amazon cũng đưa trợ lí AI Alexa+ vào ngôi nhà thông minh, với khả năng đóng vai trò như một người quản lí các thiết bị và tác vụ khác nhau.
Nhưng với các gia đình, ứng dụng thực tế còn rộng hơn nhiều. Jesse Genet, cựu CEO một công ty khởi nghiệp về bao bì và hiện là mẹ ở nhà, sử dụng tới 5 tác tử AI để hỗ trợ quản lí gia đình có 7 người con tại một trang trại bên ngoài Los Angeles.
Các “nhân viên số” này có thể giúp cô mua thực phẩm, xây dựng bài học cho con học tại nhà và điền một số biểu mẫu thay mình. Genet vận hành các tác tử AI trên nhiều máy tính nhằm tránh quá tải và hạn chế rủi ro đối với dữ liệu nhạy cảm.
Một nguyên tắc được những người sử dụng tác tử AI thường nhắc đến là hãy đối xử với chúng giống như một trợ lí con người, tức là chỉ cấp quyền truy cập vào những thông tin mà bạn thực sự sẵn sàng chia sẻ với một trợ lí cá nhân.
Tuy nhiên, không cần đến hàng loạt tác tử AI, những ứng dụng đơn giản hơn cũng đã đủ giúp nhiều phụ huynh tiết kiệm thời gian. Laura Nolan, một nhà nghiên cứu và tư vấn trong lĩnh vực y tế, từng sử dụng Claude để tổng hợp báo cáo nghiên cứu và lập bảng so sánh các lựa chọn xe phù hợp cho gia đình.
Chase Hall, một quản lí sản phẩm cấp cao, sử dụng Lovable - công cụ cho phép tạo website bằng câu lệnh - để xây dựng lịch làm việc cho ba người trông cậu con trai 2 tuổi. Công cụ còn giúp tính toán thời điểm, cách thức và số tiền cần trả cho từng người.
Elizabeth Shaffer, đồng sáng lập và phó chủ tịch sản phẩm của Thoughtful, lại xây dựng hẳn một website gia đình cho bản thân, chồng và người giúp việc. Website tập hợp quy tắc trong nhà, lịch của các con, kế hoạch ăn dặm cho em bé và danh bạ liên lạc quan trọng.
Shaffer còn tạo công cụ quét email rồi tự động đưa hàng loạt sự kiện vào lịch. Để giảm thời gian lên thực đơn, cô chỉ định món ăn cho từng ngày, sau đó để công cụ tạo danh sách mua sắm. Danh sách này tiếp tục được đưa vào ChatGPT để bổ sung vào giỏ hàng trên Instacart.
Những công việc tưởng như vụn vặt ấy, khi cộng lại mỗi ngày, tạo thành một lượng lớn “gánh nặng tinh thần” mà cha mẹ phải mang theo.
Shaffer cho rằng AI có tiềm năng thay đổi đời sống gia đình tương tự cách máy giặt và máy rửa bát từng làm được. Dù không loại bỏ hoàn toàn công việc nhà, nhưng chúng giúp con người giảm thời gian và công sức dành cho những việc lặp đi lặp lại.
.jpg)
AI có thể giải phóng thời gian, nhưng không nên thay thế phán đoán của con người
Không phải mọi phụ huynh đều cần xây dựng một hệ thống AI phức tạp. Những công cụ được thiết kế sẵn cho gia đình đang bắt đầu xuất hiện. Ava, một trợ lí AI hoạt động theo mô hình thuê bao, là một ví dụ. Laura Cunningham, đồng sáng lập công cụ, nảy ra ý tưởng khi vừa phải cân bằng công việc cường độ cao trong lĩnh vực chiến lược sản phẩm AI vừa chăm sóc gia đình.
Có thời điểm cô cảm thấy mình liên tục “đánh rơi” những công việc cần làm cho gia đình. Trải nghiệm đó khiến Cunningham nhận ra một nghịch lí là ngành công nghệ đã tạo ra rất nhiều công cụ AI cho văn phòng, nhưng chưa dành đủ sự chú ý cho những công việc diễn ra trong gia đình.
Ava có thể theo dõi lịch của con, gửi nhắc nhở, nhận ghi chú bằng giọng nói rồi tự xây dựng danh sách mua sắm và tiếp nhận lịch học hoặc lịch thể thao chỉ từ một bức ảnh. Với Cunningham, đây là cơ hội để công nghệ giải quyết những vấn đề đời thường vốn lâu nay bị xem là công việc “tự nhiên” của phụ nữ.
Dù vậy, việc đưa AI vào gia đình cũng kéo theo những rủi ro quen thuộc của môi trường số. Quyền riêng tư là vấn đề đặc biệt đáng lưu tâm khi dữ liệu liên quan đến trẻ em, lịch học, sức khỏe, địa chỉ và các mối quan hệ gia đình được đưa lên hệ thống AI.
Shreya Gulati, nhà đầu tư thiên thần và người sáng lập Moms Build AI, cho biết cô sử dụng AI để tìm hiểu trường mầm non, lên thực đơn và nhắc việc. Nhưng cô cũng đặt giới hạn rõ ràng đối với những thông tin không muốn chia sẻ, chẳng hạn dữ liệu y tế hoặc số an sinh xã hội.
Một vấn đề khác là xu hướng giao quá nhiều quyền quyết định cho máy móc. Gulati cho rằng AI rất hữu ích trong nghiên cứu và thực thi nhiệm vụ, nhưng vẫn cần một ranh giới đối với phán đoán, quyết định và tư duy phản biện. Chẳng hạn, khi trẻ bị bệnh, AI có thể cung cấp thông tin tham khảo chung, nhưng không thể thay thế bác sĩ trong những tình huống cần đánh giá chuyên môn.
Đây có lẽ cũng là giới hạn quan trọng nhất của “người quản lí việc nhà” bằng AI. Mục tiêu cuối cùng không nên là biến mọi hoạt động trong gia đình thành một chuỗi tác vụ để máy móc xử lí.
Laura Nolan hy vọng công nghệ sẽ được sử dụng theo hướng ngược lại. Đó là giúp con người có thêm thời gian dành cho gia đình và cuộc sống thực, thay vì “thuê” AI làm thay tất cả những gì khiến con người trở thành con người.
Nếu được sử dụng đúng cách, AI có thể không chỉ giúp cha mẹ nhớ lịch học, đặt đồ ăn hay tìm người trông trẻ. Giá trị lớn hơn có thể nằm ở việc trả lại cho họ một thứ ngày càng khan hiếm là thời gian và sự tập trung dành cho những người thân yêu.