15 triệu dân TP.HCM sắp được khám sức khỏe định kỳ

Sở Y tế TP.HCM vừa tổ chức lấy ý kiến của các cơ quan, đơn vị về dự thảo Đề án tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho người dân TP.HCM giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2045, trước khi trình UBND Thành phố thông qua. Đây không chỉ là một chính sách y tế đơn thuần, mà còn là bước chuyển căn bản từ mô hình “đợi bệnh mới chữa” sang tư duy chủ động “phòng bệnh từ sớm, từ xa”.

Đề án dự kiến được triển khai mạnh từ năm 2026, mở ra kỳ vọng thay đổi cách người dân tiếp cận dịch vụ y tế, đồng thời giảm tải cho hệ thống bệnh viện vốn đang chịu áp lực lớn từ mô hình bệnh tật kép: vừa bệnh truyền nhiễm, vừa bệnh không lây nhiễm gia tăng nhanh chóng.

Thiết kế hệ thống chăm sóc sức khỏe theo vòng đời

Là siêu đô thị với khoảng 15 triệu dân, TP.HCM đang đối mặt với nhiều thách thức y tế đặc thù của một trung tâm kinh tế lớn. Tốc độ đô thị hóa nhanh, dân cư biến động liên tục, cùng xu hướng già hóa dân số khiến các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, ung thư ngày càng phổ biến.

Dù sở hữu mạng lưới y tế lớn với hàng trăm bệnh viện và hàng chục nghìn phòng khám, thực tế hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng vẫn còn phân tán. Dữ liệu y tế chưa liên thông, việc theo dõi bệnh nhân sau sàng lọc còn đứt gãy, dẫn đến tình trạng phát hiện bệnh muộn, chi phí điều trị cao và hiệu quả can thiệp hạn chế.

Theo PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng – Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở năng lực chuyên môn, mà ở cách tổ chức hệ thống. Ông cho rằng thành phố cần tái cấu trúc toàn bộ hoạt động y tế theo hướng lấy người dân làm trung tâm, trong đó khám sức khỏe định kỳ và quản lý sức khỏe suốt đời là nền tảng cốt lõi.

Một trong những điểm đột phá của đề án là xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe theo vòng đời, bảo đảm mỗi người dân đều được theo dõi và bảo vệ từ khi sinh ra đến tuổi già.

Ngay từ những ngày đầu đời, trẻ sơ sinh sẽ được sàng lọc các bệnh bẩm sinh nguy hiểm, giúp phát hiện sớm các vấn đề như suy giáp, thiếu men G6PD hay bệnh tim bẩm sinh. Khi trẻ lớn lên, việc khám sức khỏe được tích hợp với tiêm chủng và chăm sóc dinh dưỡng, đồng thời theo dõi sát sự phát triển thể chất và tinh thần.

Trong độ tuổi học đường, các chương trình khám sức khỏe sẽ tập trung vào những vấn đề phổ biến như tật khúc xạ, cong vẹo cột sống, bệnh răng miệng và đặc biệt là sức khỏe tâm lý – yếu tố ngày càng được quan tâm trong bối cảnh áp lực học tập gia tăng.

Đối với người trưởng thành, hệ thống mở rộng sang khám tiền hôn nhân, chăm sóc thai kỳ, sức khỏe sinh sản và tầm soát bệnh mạn tính. Đáng chú ý, nhóm lao động phi chính thức – vốn lâu nay bị bỏ sót trong các chính sách y tế – sẽ được đưa vào diện quản lý, tiếp cận các dịch vụ khám sức khỏe ngay tại cộng đồng.

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng nhấn mạnh, việc bao phủ toàn dân không chỉ là mục tiêu y tế mà còn là yêu cầu về công bằng xã hội. “Không thể có một hệ thống y tế hiệu quả nếu vẫn tồn tại những ‘khoảng trống’ trong chăm sóc sức khỏe”, ông nói.

Tập trung sàng lọc bệnh mạn tính và ung thư

Một trụ cột quan trọng khác của đề án là đẩy mạnh sàng lọc bệnh không lây nhiễm và ung thư – những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong hiện nay.

Người cao tuổi sẽ được khám định kỳ để phát hiện sớm tăng huyết áp, đái tháo đường, suy giảm trí nhớ và nguy cơ té ngã. Trong khi đó, các chương trình tầm soát ung thư sẽ được triển khai có trọng điểm, dựa trên độ tuổi và yếu tố nguy cơ.

Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản sẽ được sàng lọc ung thư cổ tử cung và ung thư vú, trong khi nam giới lớn tuổi được kiểm tra nguy cơ ung thư tiền liệt tuyến. Song song đó, các xét nghiệm phát hiện sớm ung thư đại trực tràng, ung thư gan và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cũng được tích hợp vào hệ thống.

Theo lãnh đạo ngành y tế thành phố, việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm không chỉ giúp tăng khả năng điều trị thành công mà còn giảm đáng kể chi phí y tế cho cả người dân và hệ thống.

Để vận hành một hệ thống quy mô lớn như vậy, TP.HCM xác định chuyển đổi số là yếu tố then chốt. Mỗi người dân sẽ có một hồ sơ sức khỏe điện tử thống nhất, được cập nhật liên tục và liên thông giữa các cơ sở y tế.

Điểm đáng chú ý là khái niệm “khám phi địa giới” sẽ được triển khai, cho phép người dân lựa chọn bất kỳ cơ sở y tế nào trong hệ thống mà không bị ràng buộc bởi địa giới hành chính. Dữ liệu khám chữa bệnh được đồng bộ theo thời gian thực, giúp bác sĩ có đầy đủ thông tin để đưa ra quyết định chính xác, đồng thời hạn chế tình trạng xét nghiệm trùng lặp.

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng cho rằng đây là bước tiến quan trọng để xây dựng hệ sinh thái y tế thông minh, nơi dữ liệu trở thành “xương sống” của mọi hoạt động chăm sóc sức khỏe.

Khám sức khỏe toàn dân: Bài toán nguồn lực và sự vào cuộc của toàn hệ thống

Để hiện thực hóa mục tiêu khám sức khỏe toàn dân, TP.HCM cần huy động nguồn lực lớn từ ngân sách, bảo hiểm y tế và xã hội hóa. Đồng thời, hệ thống y tế cơ sở – đặc biệt là trạm y tế phường, xã – sẽ được nâng cấp để trở thành tuyến đầu trong quản lý sức khỏe cộng đồng.

Sự phối hợp liên ngành cũng đóng vai trò quyết định, từ ngành giáo dục trong quản lý sức khỏe học đường, đến ngành lao động trong chăm sóc công nhân, và các tổ chức đoàn thể trong vận động người dân tham gia.

Theo ông Tăng Chí Thượng, thành công của đề án không chỉ phụ thuộc vào ngành y tế mà còn cần sự đồng thuận của toàn xã hội. “Người dân phải coi việc khám sức khỏe định kỳ là một thói quen, giống như ăn uống hay tập thể dục, thì hệ thống mới phát huy hiệu quả bền vững”, ông nhấn mạnh.

Đề án khám sức khỏe toàn dân không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt mà còn đặt nền móng cho một hệ thống y tế hiện đại, bền vững trong tương lai. Khi mỗi người dân đều được theo dõi sức khỏe suốt đời, ngành y tế sẽ chuyển từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe, từ bị động sang chủ động.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đối mặt với khủng hoảng chi phí y tế do dân số già hóa, bước đi của TP.HCM được xem là một chiến lược dài hạn nhằm kiểm soát gánh nặng bệnh tật ngay từ gốc.