3 cách ông Trump có thể giúp người Mỹ có cổ phần trong các công ty AI

Động thái này xuất phát từ lo ngại rằng người dân bình thường sẽ không được hưởng thành quả tài chính từ ngành AI (trí tuệ nhân tạo).

Các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhiều tổ chức vận động đã đưa ra một số phương án nhằm hiện thực hóa ý tưởng mà Tổng thống Mỹ Donald Trump nêu ra trong tháng 6 về việc các công ty AI cần chia sẻ thành quả với công chúng. Các phương án đó gồm bổ nhiệm đại diện của chính phủ Mỹ vào hội đồng quản trị doanh nghiệp, áp dụng các loại thuế chuyên biệt với ngành AI, hoặc đổi nguồn tài trợ từ chính phủ lấy cổ phần tại các công ty.

Bất kỳ thỏa thuận nào cho phép chính phủ Mỹ nắm giữ cổ phần trong các doanh nghiệp AI đều có thể làm thay đổi đáng kể nguồn thu của liên bang. Theo hãng tin Reuters, cả OpenAI và Anthropic đều đã bí mật nộp hồ sơ IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) tại Mỹ vào tháng 6. Trong đó, OpenAI đặt mục tiêu đạt mức định giá lên tới 1.000 tỉ USD.

Các nhà phát triển AI hàng đầu gồm Anthropic, Google, OpenAI đều không phản hồi về khả năng chính phủ Mỹ nắm giữ cổ phần trong ngành AI.

Đóng thuế bằng cổ phiếu

Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, một nghị sĩ độc lập của bang Vermont nhưng thường bỏ phiếu cùng đảng Dân chủ, đã đề xuất sử dụng hệ thống thuế để giúp chính phủ nắm giữ một phần của cải mà AI tạo ra. Theo đề xuất này, các công ty AI lớn sẽ chuyển giao cho chính phủ Mỹ 50% quyền sở hữu và dành ghế đại diện cho chính phủ trong hội đồng quản trị.

"Theo tôi, người dân Mỹ phải có quyền ngăn chặn những điều xấu mà AI có thể gây ra, đồng thời cũng phải được hưởng lợi từ những thành quả tài chính mà công nghệ này mang lại", ông Bernie Sanders nói khi giải thích về đề xuất của mình.

Ý tưởng đó tương đồng với đề xuất của hai giáo sư luật, theo đó doanh nghiệp sẽ nộp thuế bằng cổ phiếu thay vì tiền mặt. Cách làm này sẽ giúp chính phủ Mỹ dần sở hữu cổ phần trong doanh nghiệp mà không cần bỏ tiền đầu tư trực tiếp.

Jeremy Bearer-Friend, giáo sư tại Trường Luật thuộc Đại học George Washington (Mỹ), cho biết mô hình này sẽ không khiến chính phủ nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp.

Đổi vốn đầu tư công lấy cổ phần

Một phương án khác dựa trên mô hình thỏa thuận giữa chính phủ Mỹ và Intel. Trong thương vụ này, Intel trao cho chính phủ Mỹ 10% cổ phần để đổi lấy hàng tỉ USD hỗ trợ tài chính nhằm mở rộng năng lực sản xuất chip trong nước.

Ngành công nghệ cần liên tục huy động những khoản vốn khổng lồ. Trong một năm qua, các công ty AI đã tìm cách huy động lượng tiền rất lớn để xây dựng hạ tầng. Vì vậy, vốn đầu tư từ chính phủ Mỹ có thể trở thành một phần của nguồn tài chính đó.

Alphabet (công ty mẹ Google) cho biết trong tháng này sẽ tăng lượng vốn huy động thông qua phát hành cổ phần lên 84,75 tỉ USD.

Tuy nhiên, các chuyên gia theo trường phái thị trường tự do cảnh báo rằng chính phủ không nên sao chép mô hình như Intel vì điều này có thể làm méo mó các động lực của thị trường. Nói cách khác, doanh nghiệp có thể ưu tiên tìm kiếm sự hỗ trợ từ chính phủ thay vì cạnh tranh và đổi mới theo cơ chế thị trường.

Neil Chilson, thành viên đảng Cộng hòa và là người phụ trách chính sách AI tại Abundance Institute, nhận định: "Điều đó sẽ khiến chính phủ không còn tập trung chủ yếu vào việc bảo đảm nước Mỹ có đủ năng lực để bảo vệ lợi ích công cộng, mà thay vào đó lại quan tâm nhiều hơn đến việc khoản đầu tư của mình có sinh lời hay không".

Abundance Institute là tổ chức phi lợi nhuận Mỹ với sứ mệnh thúc đẩy sự phát triển của các công nghệ mới nổi, đặc biệt là AI, thông qua việc tạo ra môi trường chính sách và văn hóa thuận lợi.

Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, từng nói vào tháng 11/2025 rằng công ty đã thảo luận với chính phủ về khả năng được bảo lãnh các khoản vay để xây dựng nhà máy sản xuất chip, nhưng chưa theo đuổi cơ chế tương tự với các trung tâm dữ liệu.

Chi trả trực tiếp cho người dân Mỹ

Tháng 4, OpenAI đề xuất thành lập một quỹ tài sản công để đầu tư vào các công ty AI, sau đó phân phối lợi nhuận thu được cho người dân Mỹ.

Anthropic cũng cho biết đang nghiên cứu mô hình "cổ tức số", tức là các khoản chi trả cho người dân Mỹ được tài trợ từ nguồn thuế đánh vào ngành AI.

Ý tưởng này có nhiều điểm tương đồng với Quỹ Thường trực Alaska, tổ chức thuộc sở hữu của bang Alaska được thành lập bằng nguồn thu từ dầu mỏ nhằm bảo toàn giá trị lâu dài cho tài nguyên thiên nhiên của bang. Quỹ này hằng năm chi trả cổ tức cho người dân Alaska và những năm gần đây cũng góp phần hỗ trợ ngân sách của bang.

Những người ủng hộ cho rằng mô hình tương tự có thể áp dụng cho AI, bởi ngành này phụ thuộc rất nhiều vào nguồn dữ liệu do xã hội và khu vực công tạo ra.

Joseph Blasi, giáo sư về quản trị doanh nghiệp tại Đại học Rutgers (Mỹ), nhận định: "Hạ tầng công của nước Mỹ là tài sản thuộc về toàn thể công dân. Đó không phải là thứ để vài tỉ phú hay thậm chí những người giàu nghìn tỉ USD có thể đơn giản chiếm lấy".