Ông Trump và OpenAI muốn chia cổ phần AI cho người Mỹ, Anthropic có tham gia?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến phần lớn ngành AI (trí tuệ nhân tạo) bất ngờ trong tuần qua khi công khai ủng hộ đề xuất táo bạo: các công ty như OpenAI sẽ trao một phần cổ phần cho người dân Mỹ.

Ý tưởng này vốn xuất phát từ một nhóm nhỏ trong cánh tả cấp tiến, nhưng gần đây lại nhận được sự ủng hộ từ nhiều nhân vật thuộc các phe phái khác nhau, từ thành viên nội các Trump, chính trị gia xã hội dân chủ như Bernie Sanders, cho đến nhân vật dân túy theo phong trào MAGA như Steve Bannon.

Tuy nhiên, ý tưởng này chỉ thực sự nhận được nhiều sự chú ý hơn tại Nhà Trắng sau khi Sam Altman (Giám đốc điều hành OpenAI) tới Đồi Capitol Mỹ tuần qua.

Theo nguồn tin của FT, kế hoạch do OpenAI cùng một số bên khác đề xuất là thành lập quỹ theo mô hình quỹ tài sản quốc gia. Các công ty AI sẽ đóng góp cổ phần vào quỹ này, từ đó giúp người dân Mỹ được hưởng lợi từ sự gia tăng mạnh về định giá của ngành AI, dù phần lớn công ty trong lĩnh vực này hiện vẫn thua lỗ.

Điều đó khác với khoản đầu tư 9 tỉ USD mà chính quyền Trump rót vào nhà sản xuất chip Intel năm ngoái. Trong mô hình mới, người dân sẽ trực tiếp sở hữu cổ phần thông qua quỹ, thay vì chính phủ Mỹ nắm giữ cổ phần thay họ.

"Một phần của các công ty AI có thể được trao cho người dân Mỹ"

Khi được hỏi về vấn đề cổ phần trên chuyên cơ Air Force One hôm 5/6, Tổng thống Trump cho rằng "một phần của các công ty AI có thể được trao cho người dân Mỹ" nhằm xoa dịu sự lo ngại ngày càng tăng xung quanh việc triển khai nhanh chóng công nghệ này.

Các nguồn tin trong ngành nói với trang FT rằng kịch bản có khả năng cao nhất là các công ty AI, dẫn đầu bởi OpenAI, tự nguyện đóng góp một lượng nhỏ cổ phần để xây dựng quỹ dành cho người dân Mỹ.

Mô hình này tương tự chương trình của bang Alaska, nơi doanh thu từ dầu mỏ được phân phối lại cho cư dân.

Brad Gerstner, nhà đầu tư lớn vào Anthropic và OpenAI, cho biết ông đang khuyến khích các nhà sáng lập và hãng công nghệ quyên góp cổ phần vì lợi ích trực tiếp của toàn bộ công dân Mỹ.

Ông cho rằng lợi ích này có thể được chuyển tới người dân thông qua một kế hoạch từng được đề xuất trước đây: chính quyền Trump sẽ gửi 1.000 USD vào tài khoản đầu tư cho mỗi đứa trẻ sinh ra từ năm 2025 trở đi.

Nhà Trắng từ chối cung cấp thêm chi tiết và chỉ dẫn lại các phát biểu công khai từ ông Trump.

OpenAI ủng hộ, Anthropic có tham gia?

OpenAI, thông qua nhánh từ thiện đang nắm giữ hơn 200 tỉ USD tài sản chưa giải ngân, đã thảo luận với các quan chức chính quyền Trump trong nhiều tháng qua về khả năng trao cho chính phủ một phần cổ phần của công ty.

Trong tài liệu công bố hồi tháng 4, OpenAI đề xuất các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp AI cùng hợp tác xây dựng một "Quỹ Tài sản Công", giúp mọi công dân, kể cả những người không đầu tư trên thị trường tài chính, có thể hưởng lợi từ tăng trưởng kinh tế do AI tạo ra.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent được cho là đã thể hiện sự quan tâm tới các đề xuất tương tự.

Tuy nhiên, nhiều quan chức Nhà Trắng và cả các đối thủ của OpenAI như Anthropic đã bất ngờ trước tuyên bố của ông Trump hôm 5/6.

Một nguồn tin thân cận cho biết Sam Altman hiện chưa có kế hoạch trở lại Washington trong tuần tới, dù Trump thông báo sẽ tổ chức cuộc họp với lãnh đạo các công ty AI.

Một nguồn tin của FT quen thuộc với Anthropic cho biết công ty AI hàng đầu này không có cuộc đàm phán nào với chính quyền Trump về việc cung cấp cổ phần cho chính phủ. Hiện Anthropic bị chính phủ Mỹ xếp vào diện rủi ro chuỗi cung ứng, vì mâu thuẫn với Lầu Năm Góc về cách quân đội Mỹ được phép sử dụng mô hình AI Claude của công ty.

Vì sao kế hoạch trao cổ phần AI cho người Mỹ xuất hiện lúc này?

Ý tưởng người dân sở hữu một phần của các công ty AI đã nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ phe cánh tả nhiều tuần qua.

Sự chú ý tăng mạnh sau khi Bernie Sanders đề xuất đánh thuế một lần ở mức 50% với các phòng thí nghiệm AI.

Đề xuất này cũng nhận được sự ủng hộ có điều kiện từ một số nhân vật cánh hữu dân túy, trong đó có Steve Bannon - cựu cố vấn chiến lược của ông Trump. Steve Bannon từ lâu chỉ trích quyền lực ngày càng lớn của các công ty AI.

Cả hai đảng chính trị tại Mỹ hiện đều phải đối mặt với áp lực tìm cách trấn an cử tri đang ngày càng lo ngại AI sẽ đe dọa việc làm trước cuộc bầu cử vào tháng 11 tới.

Trong tuần này, Sam Altman đã gặp Bernie Sanders cùng nhiều nghị sĩ của cả hai đảng tại Washington. Tuy nhiên, ông không thảo luận trực tiếp đề xuất mô hình "Quỹ Tài sản Công" với Tổng thống Trump.

OpenAI hiện được định giá 852 tỉ USD và có thể IPO trong năm nay. Hiện được định giá 965 tỉ USD, Anthropic đã bí mật nộp hồ sơ IPO hôm 1/6. Trong khi đó, SpaceX (công ty sở hữu xAI) chuẩn bị IPO vào tuần này.

Đã có tiền lệ hay chưa?

Chính quyền Trump đã đi ngược với tư duy kinh tế truyền thống khi tích cực mua cổ phần trong các ngành chiến lược như một phần của chiến lược "Nước Mỹ trên hết".

Năm ngoái, chính phủ Mỹ chi 9 tỉ USD để mua 10% cổ phần Intel. Chính quyền cũng đã đầu tư hàng tỉ USD vào các công ty khai thác đất hiếm và khởi nghiệp điện toán lượng tử để đổi lấy cổ phần.

Tuy nhiên, chưa từng có tiền lệ chính phủ hoặc người dân Mỹ cùng nắm giữ cổ phần trong các công ty AI có tổng định giá lên tới hàng nghìn tỉ USD, dù một số đang thua lỗ.

Ngoài ra, khoản đầu tư vào Intel được tài trợ từ nguồn vốn đã được phê duyệt theo Đạo luật CHIPS dưới thời Tổng thống Joe Biden. Nếu chính phủ Mỹ muốn mua cổ phần các công ty AI hàng đầu thay vì nhận cổ phần được tặng, chi phí sẽ rất lớn và có thể cần Quốc hội phê chuẩn.

Phản ứng ban đầu

Phản ứng ban đầu từ các nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ doanh nghiệp và giới đầu tư AI khá dè dặt.

Trong bài đăng trên X trước khi ông Trump đưa ra bình luận, cố vấn Nhà Trắng David Sacks từng cảnh báo không nên để chính phủ "sở hữu và kiểm soát trực tiếp" các công ty AI. Thượng nghị sĩ Ted Cruz đồng tình với quan điểm này.

Samuel Hammond, Giám đốc chính sách AI của Foundation for American Innovation, cảnh báo rằng nếu chính quyền Trump thực sự nắm cổ phần tại các phòng thí nghiệm AI hàng đầu, làn sóng phản đối có thể lan rộng hơn nhiều.

Ông cho rằng dù việc chính phủ Mỹ sở hữu một phần các công ty AI tiên phong nghe có vẻ hợp lý trên lý thuyết, nhưng trên thực tế mô hình này có thể tạo ra nguy cơ thiên vị chính trị và phát sinh tham nhũng.

David Sacks, người từng phụ trách chính sách AI của Nhà Trắng và là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất ủng hộ đẩy nhanh phát triển AI trong chính quyền Trump, đã rời vị trí hồi tháng 3.

Cấp phó của David Sacks là Sriram Krishnan cũng thông báo sẽ rời chính quyền Trump vào cuối tháng 6 này.