5 cách SpaceX của Elon Musk làm đảo lộn luật chơi IPO ở Phố Wall

Dưới đây là 5 điểm cho thấy SpaceX đang phá vỡ các truyền thống lâu đời của Phố Wall với thương vụ IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) kỷ lục trị giá 75 tỉ USD.

1. Định giá cổ phiếu theo kiểu “mua thì mua, không mua thì thôi”

SpaceX đặt mục tiêu mức định giá khoảng 1.800 tỉ USD và giá cổ phiếu 135 USD/cổ phần. Mức giá này không phải để thương lượng.

Thông thường, các công ty sẽ gặp gỡ nhà đầu tư trong quá trình roadshow để thăm dò nhu cầu thị trường rồi mới xác định phạm vi giá IPO. Thế nhưng, SpaceX lại công bố giá trước khi tiến hành các cuộc gặp này.

Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao tại Renaissance Capital, nhận xét: “Đây là sự phá vỡ đáng kể quy trình IPO thông thường. Thông thường, phạm vi giá IPO chỉ là điểm khởi đầu và công ty có thể điều chỉnh theo phản hồi của nhà đầu tư trong quá trình roadshow”.

Ông cho rằng việc đưa ra mức giá cố định từ đầu khiến roadshow không còn là quá trình khám phá mức giá hợp lý nữa mà chủ yếu trở thành hoạt động tiếp thị và bán hàng.

Chưa rõ Elon Musk có trực tiếp tham gia roadshow hay không. Tại một trong những buổi gặp gỡ nhà đầu tư đầu tiên, Giám đốc điều hành SpaceX chỉ xuất hiện qua video sau khi được bổ sung vào chương trình vào phút cuối.

Tuy nhiên, kế hoạch định giá của SpaceX chỉ thành công nếu nhu cầu mua đủ lớn. Điều đó sẽ được kiểm chứng khi giá IPO cuối cùng được chốt vào ngày 11/6, trước khi cổ phiếu bắt đầu giao dịch trên sàn Nasdaq (Mỹ) vào ngày 12/6.

2. Mở rộng cơ hội cho nhà đầu tư cá nhân

SpaceX đang thay đổi cách phân bổ cổ phiếu IPO, giúp nhiều nhà đầu tư cá nhân có cơ hội mua cổ phiếu hơn, đồng thời gây áp lực buộc các ngân hàng Phố Wall phải giảm phí dịch vụ IPO.

Thông thường, các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ khó có cơ hội mua cổ phiếu ngay trong đợt IPO. Lý do vì phần lớn lượng cổ phiếu được phân bổ cho các quỹ đầu tư và khách hàng lớn của Phố Wall. Tuy nhiên, Reuters từng đưa tin SpaceX đang cân nhắc dành tới 30% số cổ phiếu chào bán cho nhà đầu tư cá nhân. Đây là tỷ lệ rất lớn với một thương vụ IPO và được xem là cách tận dụng cộng đồng người hâm mộ trung thành của Elon Musk.

Brian Jacobsen, chiến lược gia kinh tế trưởng tại công ty tư vấn Annex Wealth Management, nhận định: “Tỉ lệ phân bổ cho nhà đầu tư cá nhân lớn đến mức có lẽ SpaceX xem rằng nhu cầu mua rất mạnh từ nhóm này sẽ giúp hỗ trợ thương vụ nếu nhu cầu từ các nhà đầu tư tổ chức không như kỳ vọng”.

Ngoài ra, Nasdaq đã sửa đổi một số quy định, giúp SpaceX có cơ hội được đưa vào chỉ số Nasdaq 100 sớm hơn bình thường. Nếu điều đó xảy ra, hàng loạt quỹ đầu tư đang mô phỏng chỉ số này sẽ buộc phải mua cổ phiếu SpaceX, qua đó tạo thêm nhu cầu trên thị trường.

Tuy nhiên, chỉ số danh tiếng hơn là S&P 500 vẫn chưa mở cửa cho SpaceX trong ngắn hạn. Nguyên nhân là đơn vị quản lý chỉ số không chấp nhận thay đổi quy định, trong đó có yêu cầu doanh nghiệp phải có lãi. SpaceX hiện vẫn thua lỗ.

3. Cho phép nhân viên SpaceX bán cổ phiếu sớm

Theo hồ sơ IPO, nhân viên SpaceX sẽ được phép bán một phần cổ phiếu của họ theo từng giai đoạn trước khi hết thời hạn hạn chế giao dịch thông thường là 6 tháng.

Đây là dấu hiệu cho thấy SpaceX không quá lo ngại việc nhân viên và lãnh đạo đồng loạt bán cổ phiếu sau IPO, điều có thể gây áp lực giảm giá với cổ phiếu.

Ngoài ra, đợt IPO này gần như hoàn toàn bao gồm cổ phiếu phát hành mới để huy động vốn cho công ty. Cả hai cách làm đều khá hiếm gặp trên thị trường IPO, dù không phải chưa từng có tiền lệ.

Riêng Elon Musk sẽ phải tiếp tục nắm giữ cổ phiếu của mình trong khoảng một năm sau khi SpaceX lên sàn chứng khoán.

4. Elon Musk vẫn nắm toàn bộ quyền lực

Dù bán cổ phiếu ra công chúng, Elon Musk gần như không từ bỏ quyền kiểm soát SpaceX.

Thông thường, sau IPO, quyền giám sát và ảnh hưởng của các cổ đông bên ngoài với doanh nghiệp sẽ tăng lên. Nhiều nhà sáng lập công ty vẫn duy trì quyền lực lớn nhờ sở hữu các loại cổ phiếu có quyền biểu quyết cao hơn bình thường, nhưng trường hợp của Elon Musk còn vượt xa điều đó.

Theo bản cáo bạch, Elon Musk sẽ nắm giữ tới 85,1% tổng quyền biểu quyết tại SpaceX sau IPO, cho phép ông tiếp tục kiểm soát gần như toàn bộ các quyết định quan trọng của công ty.

Không chỉ vậy, tỉ phú giàu nhất thế giới gần như không thể bị bãi nhiệm khỏi vị trí giám đốc điều hành SpaceX nếu không có sự đồng ý của chính ông.

SpaceX cũng bổ sung nhiều điều khoản quản trị khiến cổ đông khó thách thức các quyết định của ban lãnh đạo hơn, chẳng hạn:

- Yêu cầu tỉ lệ sở hữu tối thiểu với một số hành động pháp lý.

- Hạn chế khả năng cổ đông đưa ra các đề xuất biểu quyết.

- Tăng quyền kiểm soát của nhóm sáng lập với hoạt động quản trị doanh nghiệp.

5. Đặt cược vào những ngành kinh doanh còn chưa tồn tại

Nhiều nhà đầu tư coi SpaceX như khoản đặt cược vào Elon Musk, chứ không phải một công nghệ cụ thể. Theo hãng tin Reuters, nhu cầu mua cổ phiếu SpaceX đã lên tới khoảng 150 tỉ USD, gấp đôi số vốn công ty dự định huy động.

Tuy nhiên, nhiều mảng kinh doanh trong kế hoạch tăng trưởng của SpaceX hiện vẫn chưa được chứng minh về mặt thương mại.

Theo hồ sơ IPO, SpaceX cho biết hiện vẫn thua lỗ do các khoản đầu tư rất lớn vào hạ tầng AI và các dự án tăng trưởng dài hạn. Một phần quan trọng trong chiến lược tương lai là phát triển trung tâm dữ liệu trong không gian chạy bằng năng lượng mặt trời. SpaceX cũng tạo ra các cơ chế khuyến khích tài chính lớn để thúc đẩy mục tiêu đưa con người lên sao Hỏa.

Hiện tại, mảng kinh doanh sinh lời tốt nhất của SpaceX là Starlink, nhưng mạng internet vệ tinh này vẫn trong quá trình mở rộng và kiểm chứng nhu cầu thị trường.

Ngoài ra, phần lớn thành công tương lai của SpaceX còn phụ thuộc vào Starship, tên lửa khổng lồ vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Dẫu vậy, điều không ai có thể phủ nhận là tầm nhìn đầy tham vọng của SpaceX. Công ty tuyên bố: “Sứ mệnh của chúng tôi là xây dựng các hệ thống và công nghệ cần thiết để con người có thể sinh sống trên nhiều hành tinh khác nhau, hiểu rõ hơn bản chất thực sự của vũ trụ và đưa ánh sáng ý thức vươn tới các vì sao”.